Ιράν και ΗΠΑ σε νέα επικίνδυνη καμπή: οι κυρώσεις, η απειλή αντιποίνων και το παιχνίδι ισχύος γύρω από την Κίνα

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη περνά σε ακόμη μία επικίνδυνη καμπή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διευρύνουν το καθεστώς κυρώσεων σε βάρος του Ιράν, ενώ η ιρανική ηγεσία προειδοποιεί ότι δεν πρόκειται να αφήσει την κίνηση αναπάντητη. Πίσω από τη γλώσσα των ανακοινώσεων, όμως, βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση: ποιος μπορεί να ελέγξει τις οικονομικές ροές, τις εξαγωγές ενέργειας και τελικά τα όρια της αμερικανικής ισχύος σε έναν κόσμο όπου η Κίνα έχει πλέον διαφορετικό βάρος από ό,τι πριν από μία δεκαετία.

Οι νέες αμερικανικές κινήσεις δεν αφορούν απλώς μερικές εταιρείες ή πρόσωπα που προστίθενται σε έναν κατάλογο. Η λογική είναι να γίνει δυσκολότερη η πρόσβαση του Ιράν σε έσοδα, μεταφορές, χρηματοδότηση και εμπορικά δίκτυα. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί ουσιαστικά να αυξήσει το οικονομικό κόστος σε ένα κράτος που έχει ήδη μάθει να λειτουργεί για χρόνια υπό περιορισμούς, χρησιμοποιώντας ενδιάμεσους, εναλλακτικά κανάλια πληρωμών και εμπορικές σχέσεις που δεν περνούν πάντοτε από τη Δύση.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η Κίνα βρίσκεται στο κέντρο της υπόθεσης ακόμη και όταν δεν είναι η χώρα που εκδίδει ή δέχεται τις κυρώσεις. Για την αμερικανική στρατηγική, το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να περιοριστεί πραγματικά το Ιράν εάν μεγάλοι εμπορικοί εταίροι συνεχίσουν να απορροφούν ιρανικές εξαγωγές ή να προσφέρουν οικονομικές διεξόδους. Για το Πεκίνο, από την άλλη πλευρά, η σχέση με την Τεχεράνη συνδέεται με ενέργεια, γεωπολιτική επιρροή και τη μακροχρόνια προσπάθεια να μειωθεί η εξάρτηση από συστήματα που ελέγχονται από τις ΗΠΑ.

Το πραγματικό όπλο είναι η οικονομία

Οι οικονομικές κυρώσεις έχουν εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο εξωτερικής πολιτικής επειδή μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη πίεση χωρίς την άμεση χρήση στρατιωτικής δύναμης. Δεν είναι όμως ένα εργαλείο χωρίς κόστος για εκείνον που το χρησιμοποιεί. Όσο περισσότερες χώρες αισθάνονται ότι μπορεί κάποτε να βρεθούν εκτός του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο να δημιουργήσουν εναλλακτικούς μηχανισμούς εμπορίου και πληρωμών.

Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σημερινής περιόδου. Οι ΗΠΑ διαθέτουν ακόμη τεράστια δύναμη λόγω του δολαρίου και της θέσης τους στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Κάθε νέα όμως χρήση αυτής της δύναμης ως μοχλού πίεσης ενισχύει ταυτόχρονα τη συζήτηση σε άλλες πρωτεύουσες για το πώς θα μπορούσαν να προστατευθούν από αυτήν στο μέλλον. Η διαδικασία αυτή δεν σημαίνει ότι το δολάριο χάνει ξαφνικά τον κυρίαρχο ρόλο του. Σημαίνει όμως ότι η γεωπολιτική και η οικονομία γίνονται όλο και περισσότερο το ίδιο πεδίο μάχης.

Η ιρανική απάντηση έχει επίσης σημασία για τις αγορές. Ακόμη και χωρίς άμεση στρατιωτική κλιμάκωση, κάθε ένταση που αγγίζει τον Περσικό Κόλπο και τις θαλάσσιες μεταφορές δημιουργεί νευρικότητα στις τιμές της ενέργειας. Οι επενδυτές δεν τιμολογούν μόνο όσα έχουν ήδη συμβεί αλλά και την πιθανότητα ενός χειρότερου σεναρίου. Αυτός είναι ο λόγος που δηλώσεις, κυρώσεις και περιστατικά γύρω από τις θαλάσσιες οδούς μπορούν να μεταφερθούν γρήγορα από τη γεωπολιτική στις τιμές καυσίμων και στον πληθωρισμό.

Γιατί αφορά άμεσα και την Ευρώπη

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις ενεργειακές αναταράξεις. Τα τελευταία χρόνια έδειξαν πόσο γρήγορα ένα γεωπολιτικό γεγονός μπορεί να περάσει στον λογαριασμό μιας επιχείρησης, στο κόστος μεταφοράς και τελικά στο ράφι. Εάν η ένταση γύρω από το Ιράν επιμείνει, η συζήτηση δεν θα αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Για την Ελλάδα το ζήτημα έχει ακόμη μία διάσταση: η χώρα βρίσκεται πάνω σε κρίσιμες θαλάσσιες και ενεργειακές διαδρομές και διαθέτει έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο. Κάθε αναστάτωση στη ναυσιπλοΐα, στα ασφάλιστρα ή στις τιμές του πετρελαίου αποκτά έτσι πολύ πιο άμεσο ενδιαφέρον από μια μακρινή διπλωματική διαμάχη.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι νέες κυρώσεις θα λειτουργήσουν ως μοχλός διαπραγμάτευσης ή ως ακόμη ένα βήμα σε έναν κύκλο πίεσης και αντιποίνων. Το βέβαιο είναι ότι η σύγκρουση έχει πλέον περισσότερα επίπεδα από το Ιράν και τις ΗΠΑ. Ακουμπά την Κίνα, τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, τη ναυτιλία και τη σταδιακή αναδιάταξη των οικονομικών συμμαχιών. Και αυτό είναι που την κάνει πολύ πιο σημαντική από έναν ακόμη γύρο σκληρών δηλώσεων.

Πηγές: Reuters, διεθνής οικονομική και γεωπολιτική ειδησεογραφία. Φωτογραφία αρχείου/εικονογράφησης.