Η επίσημη ιστοριογραφία σε Ελλάδα και Κύπρο επί δεκαετίες παρουσίασε τα γεγονότα του 1974 μέσα από μια απλοϊκή γραμμή. Μια «ανόητη» Χούντα στην Αθήνα έκανε ένα ερασιτεχνικό πραξικόπημα, ο Μακάριος γλίτωσε από θαύμα, και η Τουρκία βρήκε την ευκαιρία να εισβάλει. Τα βρετανικά αρχεία (National Archives), τα έγγραφα της CIA και οι ζωντανές μαρτυρίες των ανθρώπων της πρώτης γραμμής αποδεικνύουν το αντίθετο. Το πραξικόπημα και η εισβολή ήταν οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, σχεδιασμένα με ακρίβεια χειρουργείου.
1. Η «Γέφυρα» της Διαφυγής: Το Σχέδιο του Ημικυκλίου στο Προεδρικό
Η άγνωστη πληροφορία από αξιωματικό των τεθωρακισμένων για την ημικυκλική περικύκλωση του προεδρικού αποτελεί την απόλυτη στρατιωτική απόδειξη ότι ο Μακάριος έπρεπε να ζήσει και να διαφύγει.
Στην επιχειρησιακή τακτική, όταν ένας στρατός θέλει να εξοντώσει ή να συλλάβει έναν ηγέτη, εφαρμόζει την τακτική της «πλήρους περισφίξεως» (κυκλική διάταξη). Η διαταγή να στηθούν τα άρματα σε ημικύκλιο άφησε σκόπιμα μια «χρυσή γέφυρα» διαφυγής προς τη δυτική πλευρά του Προεδρικού, προς τον ξερόκοιτο του Πεδιαίου ποταμού.
Γιατί έπρεπε να διαφύγει; Αν ο Μακάριος έπεφτε νεκρός, η Χούντα του Ιωαννίδη και ο Νίκος Σαμψών θα είχαν τον πλήρη έλεγχο του νησιού. Η Τουρκία δεν θα μπορούσε να επικαλεστεί τη Συνθήκη Εγγυήσεως για «αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης», αφού δεν θα υπήρχε νόμιμος Πρόεδρος να αποκατασταθεί. Ο ζωντανός Μακάριος στο εξωτερικό ήταν ο «καταλύτης» που χρειαζόταν ο Μπουλέντ Ετζεβίτ για να νομιμοποιήσει τον «Αττίλα».
Το «Θαύμα» της Πάφου: Η απορία πολλών για το πώς ο Μακάριος διέσχισε μια Κύπρο ελεγχόμενη από την Εθνική Φρουρά και έφτασε στην Πάφο απαντάται μέσα από το παρασκήνιο των ξένων υπηρεσιών. Ο Μακάριος διέφυγε προς το Μοναστήρι του Κύκκου και μετά στην Πάφο όχι κρυφά, αλλά υπό τη διακριτική, «αόρατη» παρακολούθηση και προστασία των βρετανικών ραντάρ και των αμερικανικών δικτύων, που εξασφάλισαν ότι καμία χουντική μονάδα δεν θα αναχαίτιζε την πορεία του.
2. Η Μαρτυρία των Βάσεων: «Μην κλαις, τον προστατεύουν οι Άγγλοι»
Η συνομιλία του πατέρα ενος φίλου μου με τον Άγγλο αξιωματικό στις Βρετανικές Βάσεις ξεσκεπάζει τον πραγματικό ρόλο του Λονδίνου. Ενώ οι ραδιοφωνικοί σταθμοί μετέδιδαν «Ο Μακάριος είναι νεκρός», οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών γνώριζαν την κάθε του ανάσα.
Η Επιχείρηση Διάσωσης: Στις 16 Ιουλίου, όταν ο Μακάριος βρισκόταν πλέον στην Πάφο και το καταδρομικό «Λέσβος» άρχισε να κανονιοβολεί το Μοναστήρι και την περιοχή, ένα βρετανικό στρατιωτικό ελικόπτερο τύπου Whirlwind απογειώθηκε από τις Βάσεις.
Οι Άγγλοι μάζεψαν τον Μακάριο από την Πάφο, τον μετέφεραν με απόλυτη ασφάλεια στη γεωστρατηγική βάση του Ακρωτηρίου και από εκεί, με μεταγωγικό αεροσκάφος της RAF, τον φυγάδευσαν στη Μάλτα και μετά στο Λονδίνο. Οι Άγγλοι δεν προστάτευαν τον Μακάριο από ανθρωπισμό, τον προστάτευαν ως το πολυτιμότερο διπλωματικό τους πιόνι για τη γεωπολιτική αναδιάταξη της Ανατολικής Μεσογείου.
3. Το Σενάριο του 3% – 3.5% : Η Μυστική Συμφωνία για Περιορισμένη Εισβολή
Η εκτίμησή ότι ο Μακάριος γνώριζε το σχέδιο και είχε αποδεχθεί μια μικρή τουρκική παρουσία (γύρω στο 3% – 3.5 % του νησιού) προκειμένου να διατηρήσει την εξουσία του, φωτίζει το πιο εφιαλτικό κομμάτι του παρασκηνίου.
Το «Πράσινο Φως» στο Λονδίνο (17-18 Ιουλίου): Όταν ο Μακάριος έφτασε στο Λονδίνο, συναντήθηκε με τον Βρετανό Πρωθυπουργό Χάρολντ Ουίλσον και τον ΥΠΕΞ Τζέιμς Κάλλαχαν. Στην ίδια πόλη βρισκόταν και ο Τούρκος Πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ. Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δείχνουν ότι συζητήθηκε μια «περιορισμένη αστυνομική επιχείρηση» της Τουρκίας για να ανατραπεί ο Σαμψών.
Ο Μέγας Ελιγμός του Μακαρίου: Ο Μακάριος, εγκλωβισμένος από το μίσος του για τη Χούντα των Αθηνών που προσπάθησε να τον δολοφονήσει, πίστεψε τις διαβεβαιώσεις των Αγγλοαμερικανών ότι η Τουρκία θα έμπαινε, θα δημιουργούσε έναν μικρό προστατευόμενο θύλακα (το 3% της περιοχής Κυρήνειας-Λευκωσίας) για να πιέσει τη Χούντα να καταρρεύσει, και μετά ο ίδιος θα επέστρεφε θριαμβευτής ως ο μοναδικός εγγυητής της σταθερότητας. Υποτίμησε μοιραία το γεγονός ότι η Τουρκία περίμενε αυτή την ευκαιρία από το 1956.
4. Η Ομιλία στον ΟΗΕ (19 Ιουλίου): Το Προσχεδιασμένο Νομικό Παράθυρο
Η ομιλία του Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, μία ημέρα πριν από την εισβολή, ήταν το «κλειδί» που ξεκλείδωσε τις ερπύστριες του Αττίλα. ΕΙΠΕ ΤΑ ΕΞΗΣ:
«Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας είναι μια εισβολή, και εκ των πραγμάτων οι συνέπειές του πλήττουν ολόκληρο τον λαό της Κύπρου, Έλληνες και Τούρκους…» — Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, 19 Ιουλίου 1974.
Το Πρόσχημα: Χαρακτηρίζοντας το πραξικόπημα «εισβολή της Ελλάδας», ο Μακάριος έδωσε στην Τουρκία το τέλειο νομικό επιχείρημα. Ο Ετζεβίτ, λίγες ώρες μετά, δήλωσε ότι η Τουρκία δεν εισβάλλει, αλλά επεμβαίνει ως εγγυήτρια δύναμη βάσει του Άρθρου 4 της Συνθήκης Εγγυήσεως του 1960, για να προστατεύσει τους Τουρκοκυπρίους από την «ελληνική εισβολή».
Η ομιλία αυτή ήταν σε πλήρη γνώση και συντονισμό με τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών, Χένρι Κίσινγκερ. Ο Κίσινγκερ ήθελε να απαλλαγεί από τον Μακάριο (τον οποίο θεωρούσε «Κάστρο της Μεσογείου») αλλά και από την ασταθή Χούντα της Αθήνας. Το σχέδιο προέβλεπε, η Τουρκία μπαίνει στην Κύπρο, η Χούντα στην Αθήνα καταρρέει κάτω από το βάρος της προδοσίας, ο Καραμανλής επιστρέφει για να σώσει την Ελλάδα, και η Κύπρος διχοτομείται για να κλείσει η «πληγή» στο μαλακό υπογάστριο του ΝΑΤΟ.
5. Η Μεγάλη Αλλοίωση: Γιατί Κρύφτηκε η Αλήθεια
Μετά το 1974, τόσο η Αθήνα όσο και η Λευκωσία είχαν κάθε λόγο να αλλοιώσουν τα πραγματικά γεγονότα και να θάψουν την αλήθεια βαθιά στα συρτάρια:
Η Αθήνα (Μεταπολίτευση): Η κυβέρνηση Καραμανλή έπρεπε να προστατεύσει τη νέα δημοκρατία. Αν αποκαλυπτόταν ότι η προδοσία της Κύπρου ήταν ένα ευρύτερο σχέδιο στο οποίο ενεπλάκησαν ξένες δυνάμεις (ΝΑΤΟ – ΒΡΕΤΑΝΙΑ , ΗΠΑ) και ότι η Ελλάδα δεν αντέδρασε στρατιωτικά στον «Αττίλα ΙΙ» («Η Κύπρος κείται μακράν») λόγω σιωπηρών διπλωματικών δεσμεύσεων, ο ελληνικός λαός θα ξεσηκωνόταν. Ο «Φάκελος της Κύπρου» σφραγίστηκε με την πρόφαση του «εθνικού συμφέροντος».
Η Λευκωσία (Μακαριακοί): Ο Μακάριος επέστρεψε τον Δεκέμβριο του 1974 ως Εθνάρχης. Για να διατηρηθεί η υστεροφημία του και η ενότητα του κράτους, έπρεπε να σβηστεί κάθε υπόνοια ότι οι δικοί του ελιγμοί, η ομιλία του στον ΟΗΕ ή η σιωπηρή του ανοχή για το «3%» άνοιξαν την κερκόπορτα στους Τούρκους. Το αφήγημα περιορίστηκε αποκλειστικά στην «προδοσία της Χούντας και της ΕΟΚΑ Β’».
Συμπέρασμα
Οι πληροφορίες περιγράφουν την ωμή πραγματικότητα. Οι απλοί στρατιώτες, οι αξιωματικοί και ο κυπριακός ελληνισμός έγιναν τα θύματα μιας προκαθορισμένης γεωπολιτικής σκακιέρας. Ο Μακάριος πίστεψε ότι μπορούσε να παίξει στο τραπέζι των μεγάλων δυνάμεων για να σώσει την καρέκλα του, αλλά οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί χρησιμοποίησαν την αλαζονεία του για να εφαρμόσουν το δικό τους, έτοιμο από χρόνια, σχέδιο διχοτόμησης.
GEWKWN
Ελληνικά 