Τρεις αριθμοί. Ένα σούπερ μάρκετ. Και ένας καταναλωτής που στο τέλος θέλει να ξέρει κάτι πολύ απλούστερο: τελικά το καλάθι μου έγινε φθηνότερο ή ακριβότερο;
Στις 19 Αυγούστου το CNN Greece δημοσίευσε δήλωση του υπουργού Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου με τίτλο «Αρνητικός ο πληθωρισμός τροφίμων στην Ελλάδα τον Ιούλιο». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, με βάση στοιχεία Eurostat η μεταβολή ήταν -0,4% σε σχέση με τον Ιούλιο του 2025 και -2,3% σε σχέση με τον Ιούνιο του 2026.
Ο αριθμός δεν είναι επινόηση του CNN. Και εδώ ακριβώς αρχίζει το ενδιαφέρον του MEDIA WATCH: ένας σωστός αριθμός μπορεί να δημιουργήσει λάθος εντύπωση όταν ο αναγνώστης δεν βλέπει καθαρά ποιος δείκτης μετρά τι.
«Αρνητικός πληθωρισμός» δεν σημαίνει ότι γύρισαν οι τιμές χρόνια πίσω
Αν μια κατηγορία έχει ανατιμηθεί έντονα τα προηγούμενα χρόνια και φέτος πέσει κατά 0,4%, η σημερινή τιμή δεν επιστρέφει αυτομάτως εκεί όπου βρισκόταν πριν από το κύμα ακρίβειας. Ο πληθωρισμός μετρά τη μεταβολή των τιμών σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όχι το αν ένα προϊόν είναι πλέον «φθηνό» για το εισόδημα του καταναλωτή.
Εδώ λοιπόν βρίσκεται ο πρώτος ελέφαντας: άλλο «ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής έγινε αρνητικός» και άλλο «τα τρόφιμα είναι φθηνά».
Και τότε γιατί εμφανίζονται διαφορετικοί αριθμοί;
Ο καταναλωτής μπορεί την ίδια περίοδο να συναντήσει στοιχεία Eurostat, στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ και έρευνες ΙΕΛΚΑ για τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Αυτά δεν είναι υποχρεωτικά αντιφατικά. Μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικό δείκτη, διαφορετικό καλάθι, διαφορετική κάλυψη αγοράς και διαφορετική μεθοδολογία.
Το ΙΕΛΚΑ, για παράδειγμα, έχει ξεκαθαρίσει ότι η δική του μηνιαία έρευνα αφορά αποκλειστικά το κανάλι των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ και βασίζεται στις πραγματικές πωλήσεις και στη μοναδιαία αξία ανά κατηγορία. Τον Ιούνιο κατέγραφε +0,39% ετήσια μεταβολή, -0,29% μηνιαία και +1,56% στο κυλιόμενο δωδεκάμηνο. Από τις 23 κατηγορίες, 14 είχαν αύξηση και 9 μείωση.
Τον Ιούλιο, σύμφωνα με τη δημοσιευμένη έρευνα που αναπαρήγαγε και το CNN, ο δείκτης του ΙΕΛΚΑ για τα σούπερ μάρκετ ήταν -0,47%.
Τρία θερμόμετρα δεν μετρούν υποχρεωτικά το ίδιο πράγμα
Αν το ένα θερμόμετρο είναι ο εναρμονισμένος ευρωπαϊκός δείκτης, το δεύτερο ο εθνικός δείκτης και το τρίτο οι πραγματικές πωλήσεις ενός συγκεκριμένου καναλιού λιανικής, δεν πετάμε κανένα από το παράθυρο επειδή δείχνουν διαφορετικό νούμερο.
Κάνουμε κάτι πολύ πιο ενοχλητικό για τα εύκολα πρωτοσέλιδα: διαβάζουμε την ετικέτα του θερμομέτρου.
EUROSTAT: -0,4%.
ΙΕΛΚΑ σούπερ μάρκετ: -0,47%.
Άλλοι δείκτες και επιμέρους κατηγορίες μπορούν την ίδια στιγμή να εξακολουθούν να καταγράφουν αυξήσεις.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά βρίσκεται η κυρία Μαρία στο ταμείο, η οποία δεν αγοράζει «εναρμονισμένο δείκτη». Αγοράζει γάλα, κρέας, αυγά, ψωμί και μακαρόνια.
Το πιο σημαντικό νούμερο λείπει συχνά από τον τίτλο: η βάση
Ας υποθέσουμε ότι κάτι κόστιζε 100 ευρώ, μετά από διαδοχικές αυξήσεις έφτασε στα 130 και τώρα πέφτει 0,4%. Έγινε περίπου 129,48 ευρώ. Η τελευταία κίνηση είναι πράγματι μείωση. Αλλά ο καταναλωτής που θυμάται τα 100 ευρώ δεν αισθάνεται ότι ανακάλυψε ξαφνικά την εποχή της φθηνής ζωής.
Γι’ αυτό το MEDIA WATCH δεν ρωτά μόνο «είναι σωστό το -0,4%;». Ρωτά και «τι καταλαβαίνει ο μέσος αναγνώστης όταν βλέπει μόνο αυτό;»
Το CNN είχε ήδη γράψει την άλλη πλευρά της ιστορίας
Υπάρχει και μια ειρωνεία που αξίζει περισσότερο από οποιαδήποτε επίθεση. Στο ίδιο το αρχείο του CNN βρίσκουμε λίγους μήνες πριν τίτλους όπως «Άδειο το καλάθι του σούπερ μάρκετ», «Αυξήσεις χωρίς φρένο» και αναφορές σε ράλι τιμών. Δηλαδή το ίδιο μέσο έχει καταγράψει την πίεση που προηγήθηκε.
Αυτό είναι ακριβώς το context που χρειάζεται ο σημερινός αναγνώστης: μια μικρή αρνητική ετήσια μεταβολή σε έναν δείκτη δεν διαγράφει τη σωρευτική ανατίμηση που προηγήθηκε.
MEDIA WATCH – Η ετυμηγορία
Ο αριθμός -0,4% δεν είναι από μόνος του ψευδής. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας τεχνικός δείκτης μετατρέπεται επικοινωνιακά σε γενικό μήνυμα ότι «οι τιμές έπεσαν» χωρίς να εξηγούνται η βάση σύγκρισης, οι προηγούμενες αυξήσεις και οι διαφορές μεταξύ των δεικτών.
Άρα σήμερα δεν πιάσαμε κάποιον να αλλάζει το καρτελάκι της τιμής. Πιάσαμε κάτι πιο ενδιαφέρον: τον τρόπο με τον οποίο ένα μικρό μείον μπορεί να γίνει ένα πολύ μεγάλο επικοινωνιακό συν.
Και πριν φύγουμε, μία τελευταία ερώτηση από το ταμείο:
«Ωραία όλα αυτά με Eurostat, ΕΛΣΤΑΤ και ΙΕΛΚΑ. Τα μακαρόνια πόσο κάνουν;»
Πηγές: CNN Greece, Eurostat, ΕΛΣΤΑΤ, ΙΕΛΚΑ. Το MEDIA WATCH εξετάζει τόσο την ακρίβεια των αριθμών όσο και το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζονται.
Ελληνικά 