Ένα αναψυκτικό ή ένα συσκευασμένο τρόφιμο μπορεί να έχει το ίδιο λογότυπο, τα ίδια χρώματα και σχεδόν ίδια συσκευασία σε δύο διαφορετικές χώρες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχει και την ίδια σύνθεση. Η συζήτηση που έχει ανοίξει στην Ινδία για την επισήμανση τροφίμων φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα θέμα που αφορά εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές: πόσο εύκολο είναι πραγματικά να καταλάβει κάποιος πόση ζάχαρη, αλάτι ή κορεσμένο λίπος καταναλώνει και γιατί οι πολυεθνικές προσαρμόζουν τις συνταγές τους από αγορά σε αγορά;
Σύμφωνα με σημερινό ρεπορτάζ του Reuters, οι ινδικές αρχές εξέτασαν ένα σύστημα εμφανών προειδοποιήσεων στην εμπρόσθια όψη συσκευασιών, με στόχο ο καταναλωτής να αντιλαμβάνεται αμέσως πότε ένα προϊόν έχει υψηλά επίπεδα συγκεκριμένων συστατικών. Η πρόταση προκάλεσε έντονη αντίδραση από τη βιομηχανία τροφίμων. Η σύγκρουση δεν είναι απλώς αισθητική, δηλαδή αν ένα πακέτο θα έχει ένα κόκκινο σύμβολο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια πληροφορία μετατρέπεται σε συμπεριφορά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπροστά στο ράφι.
Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι προϊόντα της ίδιας εμπορικής οικογένειας μπορεί να έχουν σημαντικά διαφορετικό θερμιδικό ή διατροφικό προφίλ ανάλογα με τη χώρα. Οι συνταγές αλλάζουν για λόγους γεύσης, τοπικών προτιμήσεων, τιμής πρώτων υλών, κανονισμών και εμπορικής στρατηγικής. Για τον καταναλωτή, όμως, η μάρκα δημιουργεί την αίσθηση ενός ενιαίου προϊόντος. Εκεί ακριβώς γεννιέται η σύγχυση.
Η βιομηχανία υποστηρίζει συνήθως ότι οι διατροφικές πληροφορίες υπάρχουν ήδη στις συσκευασίες και ότι η απλοποίηση ενός σύνθετου διατροφικού προφίλ σε ένα έντονο προειδοποιητικό σήμα μπορεί να είναι παραπλανητική. Οι υποστηρικτές της αυστηρότερης επισήμανσης απαντούν ότι ο μέσος άνθρωπος δεν στέκεται στο σούπερ μάρκετ για να κάνει μαθηματικούς υπολογισμούς ανά 100 γραμμάρια, ανά μερίδα και ανά ημερήσια πρόσληψη. Θέλει μια πληροφορία που να μπορεί να καταλάβει αμέσως.
Η μάχη για λίγα εκατοστά πάνω στη συσκευασία
Η εμπρόσθια όψη ενός προϊόντος είναι από τα ακριβότερα κομμάτια διαφημιστικού χώρου στον κόσμο, παρότι βρίσκεται πάνω στο ίδιο το προϊόν. Εκεί μπαίνουν εικόνες, υποσχέσεις, λέξεις όπως «φυσικό», «ενέργεια», «fitness» ή αναφορές σε βιταμίνες. Μια μεγάλη προειδοποίηση για ζάχαρη ή αλάτι αλλάζει ολόκληρη την ψυχολογία της αγοράς, επειδή ανταγωνίζεται άμεσα το μήνυμα που έχει σχεδιάσει το marketing.
Αυτό εξηγεί γιατί τέτοιες ρυθμίσεις προκαλούν συγκρούσεις δυσανάλογα μεγάλες σε σχέση με το μέγεθος μιας ετικέτας. Αν μια προειδοποίηση μειώσει ακόμη και λίγες ποσοστιαίες μονάδες τις πωλήσεις ενός προϊόντος που διακινείται σε εκατομμύρια τεμάχια, η οικονομική επίπτωση είναι τεράστια. Ταυτόχρονα, η απειλή μιας αρνητικής σήμανσης μπορεί να πιέσει τις εταιρείες να αλλάξουν τις ίδιες τις συνταγές τους ώστε να βρεθούν κάτω από τα όρια.
Υπάρχει επομένως μια δεύτερη λειτουργία της επισήμανσης που συχνά παραβλέπεται. Δεν ενημερώνει μόνο τον πολίτη. Αλλάζει τα κίνητρα του κατασκευαστή. Όταν η χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ζάχαρη ή αλάτι αποκτά εμπορικό πλεονέκτημα, η μεταρρύθμιση μπορεί να γίνει μέσα στο εργοστάσιο πριν ακόμη φτάσει το προϊόν στο ράφι.
Το ερώτημα που αφορά και την Ευρώπη
Στην Ευρώπη υπάρχουν ήδη αυστηροί κανόνες διατροφικής πληροφόρησης και διάφορα συστήματα αξιολόγησης ή εμπρόσθιας σήμανσης έχουν δοκιμαστεί σε επιμέρους αγορές. Η συζήτηση όμως παραμένει ανοιχτή: πρέπει η ενημέρωση να είναι ουδέτερη και αριθμητική ή πρέπει το κράτος να χρησιμοποιεί χρώματα και σύμβολα που ουσιαστικά προειδοποιούν τον καταναλωτή;
Υπάρχει επίσης το ζήτημα της μερίδας. Ένα προϊόν μπορεί να φαίνεται λιγότερο επιβαρυμένο όταν η προτεινόμενη μερίδα είναι μικρή, παρότι στην πραγματική ζωή πολλοί καταναλωτές τρώνε ή πίνουν πολύ περισσότερο. Για αυτό η σύγκριση ανά 100 γραμμάρια ή 100 ml παραμένει συχνά ο πιο καθαρός τρόπος να συγκρίνει κανείς δύο προϊόντα, αν και απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή από τον αγοραστή.
Η ουσία της υπόθεσης δεν είναι ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο είναι «καλό» ή «κακό». Η διατροφή είναι συνολικό μοτίβο και εξαρτάται από ποσότητες, συχνότητα και ανάγκες κάθε ανθρώπου. Το δημοσιογραφικά ενδιαφέρον σημείο είναι διαφορετικό: ο καταναλωτής συχνά πιστεύει ότι αγοράζει ένα παγκόσμιο, τυποποιημένο προϊόν, ενώ στην πραγματικότητα αγοράζει την έκδοση που σχεδιάστηκε για τη δική του αγορά.
Και αυτό δημιουργεί ένα απλό αλλά ισχυρό αίτημα: να είναι η πληροφορία αρκετά καθαρή ώστε ο άνθρωπος να αποφασίζει γνωρίζοντας τι έχει πραγματικά μπροστά του. Η μάχη που διεξάγεται σήμερα στην Ινδία μπορεί γι’ αυτό να λειτουργήσει ως εργαστήριο για πολύ περισσότερες χώρες. Δεν αφορά μόνο μια κόκκινη ένδειξη σε ένα σακουλάκι. Αφορά ποιος έχει τον τελευταίο λόγο στα λίγα δευτερόλεπτα μέσα στα οποία αποφασίζουμε τι θα βάλουμε στο καλάθι μας.
Πηγή: Reuters. Το άρθρο αποτελεί δημοσιογραφική ανάλυση και όχι ιατρική ή διατροφική συμβουλή.
ΚΑΤΟΧΙΚΑ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση