DNA πάνω στους τοίχους των σπηλαίων: Μπορούμε πλέον να βρούμε ποιοι άνθρωποι άγγιξαν την προϊστορία

Μέχρι σήμερα, για να μάθουμε ποιοι άνθρωποι έζησαν σε μια προϊστορική σπηλιά, χρειαζόμασταν οστά, δόντια, εργαλεία ή ιζήματα. Τώρα όμως φαίνεται ότι ακόμη και ο ίδιος ο τοίχος μπορεί να κρατά γενετικό αποτύπωμα.

Μελέτη στο Nature Communications εξέτασε δείγματα από 24 πάνελ βραχογραφιών σε 11 σπήλαια της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Οι ερευνητές αναζήτησαν ίχνη αρχαίου ανθρώπινου DNA όχι μόνο σε χρωματισμένες επιφάνειες αλλά και σε γειτονικούς άβαφους τοίχους.

Το DNA που έμεινε πάνω στην πέτρα

Στο σπήλαιο Escoural της Πορτογαλίας, οι επιστήμονες εντόπισαν αρχαίο ανθρώπινο μιτοχονδριακό και πυρηνικό DNA σε χρωματισμένη ασβεστιτική κρούστα. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι σε ορισμένα δείγματα δεν υπήρχε καθόλου ζωικό DNA.

Αυτό είναι σημαντικό επειδή τα ιζήματα των σπηλαίων συνήθως περιέχουν μείγμα DNA από ανθρώπους και ζώα. Η απουσία ζωικού DNA ενισχύει την ιδέα ότι το γενετικό υλικό μπορεί να κατατέθηκε άμεσα από ανθρώπινη επαφή: άγγιγμα, τρίψιμο, ιδρώτας, σάλιο ή άλλη σωματική επαφή με την επιφάνεια.

Μπορούμε να βρούμε τον δημιουργό μιας σπηλαιογραφίας;

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Οι ερευνητές δεν ισχυρίζονται ότι έχουν ταυτοποιήσει οριστικά τον ζωγράφο συγκεκριμένης παράστασης.

Το DNA και η χρωστική μπορεί να έχουν αποτεθεί με διαφορά χιλιάδων ετών. Κάποιος θα μπορούσε να έχει αγγίξει τον ίδιο τοίχο πολύ αργότερα. Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι αρχαίο ανθρώπινο DNA διατηρείται πάνω σε επιφάνειες ανοίγει μια εντελώς νέα ερευνητική δυνατότητα.

Στο μέλλον, η σύγκριση DNA από χρώματα, γειτονικούς τοίχους, ιζήματα και ανθρώπινα κατάλοιπα ίσως επιτρέψει στους ερευνητές να συνδέουν συγκεκριμένες ανθρώπινες ομάδες με συγκεκριμένες περιοχές σπηλαίων και ίσως με συγκεκριμένες καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

Ένα γενετικό ίχνος ηλικίας τουλάχιστον 4.000–5.000 ετών

Για ορισμένα δείγματα στο Escoural, η ιστορία του ίδιου του σπηλαίου δίνει ελάχιστη ηλικία περίπου 4.000–5.000 ετών. Το σπήλαιο είχε σφραγιστεί φυσικά μετά τη Χαλκολιθική περίοδο και δεν άνοιξε ξανά μέχρι τον 20ό αιώνα.

Σε άλλα δείγματα, όπως στο Covarón, εντοπίστηκαν γενετικές γραμμές που συνδέονται με δυτικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Αυτό δεν αποδεικνύει ποιος ζωγράφισε τι, αλλά δείχνει ότι η πέτρα μπορεί να λειτουργεί σαν εξαιρετικά μακρόβιο γενετικό αρχείο.

Η προϊστορία γίνεται προσωπική

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της έρευνας είναι ότι μετατρέπει την προϊστορική τέχνη από απρόσωπο αντικείμενο σε πιθανό βιολογικό ίχνος συγκεκριμένων ανθρώπων.

Δεν βλέπουμε πια μόνο ένα αποτύπωμα χεριού ή μια γραμμή ώχρας. Μπορεί να υπάρχει πάνω στην ίδια επιφάνεια το γενετικό ίχνος του ανθρώπου που την άγγιξε.

Δείτε επίσης την έρευνά μας για τους Denisovans που έζησαν στην ίδια σπηλιά για πάνω από 100.000 χρόνια και το παλαιότερο θέμα μας για τον «τρίτο πρόγονο» του ανθρώπου που αποκάλυψε η γενετική ανάλυση.

Πηγή: Nature Communications, 23 Ιουνίου 2026, “Investigating ancient human DNA preservation on cave walls and in rock art”.