ΕΡΕΥΝΑ | 20 Νοεμβρίου 2026. Το ευρωπαϊκό σακίδιο επιβίωσης των 72 ωρών δεν είναι απλώς μια λίστα με νερό, φακό και κονσέρβες. Είναι η αφορμή για μια πολύ μεγαλύτερη πολιτική συζήτηση: πώς όσα κάποτε αντιμετωπίζονταν ως υπερβολικές προειδοποιήσεις έγιναν θεσμική πολιτική, ποιος ελέγχει τη δημόσια αφήγηση του κινδύνου και πού τελειώνει η προστασία και αρχίζει η χειραγώγηση.
Όταν η «υπερβολή» γίνεται επίσημη πολιτική
Για χρόνια, άνθρωποι που μιλούσαν για αποθέματα τροφίμων, διακοπές ηλεκτρισμού, συστημικές κρίσεις, ψηφιακή εξάρτηση και περιορισμούς στην καθημερινή ζωή αντιμετωπίζονταν συχνά ως υπερβολικοί. Σήμερα οι ίδιοι κίνδυνοι περιλαμβάνονται στο επίσημο λεξιλόγιο των ευρωπαϊκών θεσμών. Αυτό δεν αποτελεί απόδειξη ότι κάθε παλαιότερη πρόβλεψη ήταν ακριβής ή ότι όλες οι κρίσεις είχαν οργανωθεί. Είναι όμως μια πραγματική και πολιτικά σημαντική μετατόπιση: η προετοιμασία για σοβαρή διαταραχή της κανονικότητας έχει γίνει κεντρική ευρωπαϊκή πολιτική. Το ερώτημα δεν είναι αν επιτρέπεται να συζητάμε αυτή τη μετατόπιση. Είναι γιατί μια κοινωνία συχνά απαξιώνει όσους προειδοποιούν πριν μιλήσουν οι θεσμοί.
26 Μαρτίου 2025: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί στρατηγική προετοιμασίας
Στις 26 Μαρτίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη στρατηγική Preparedness Union, με 30 δράσεις. Στις προβλέψεις περιλαμβάνονται αποθέματα για τουλάχιστον 72 ώρες, ετοιμότητα νοσοκομείων, σχολείων και δικτύων, ασκήσεις με πολιτικές και στρατιωτικές υπηρεσίες, συντονισμός δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και ευρωπαϊκός μηχανισμός αντιμετώπισης κρίσεων. Η στρατηγική αναφέρεται ρητά σε πολέμους, κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές καταστροφές και υγειονομικές κρίσεις. Πρόκειται για καταγεγραμμένη πολιτική επιλογή και όχι για φήμη που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο.
3 Νοεμβρίου 2026: Το σχέδιο περνά στην καθημερινότητα
Η Επίτροπος Χάτζα Λαμπίμπ παρουσίασε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την προετοιμασία των πολιτών, μεταξύ άλλων για αυτονομία 72 ωρών, εκπαίδευση από μικρή ηλικία, επικοινωνία κινδύνων και συμμετοχή ευάλωτων ομάδων. Η Επιτροπή προανήγγειλε και ευρωπαϊκή ημέρα ετοιμότητας το 2027. Με άλλα λόγια, η πολιτική δεν περιορίζεται πλέον σε σχέδια γραφείων: απευθύνεται σε κάθε σπίτι και επιδιώκει να αλλάξει τη συμπεριφορά ολόκληρης της κοινωνίας.
Το κρίσιμο σημείο: Ποιος ορίζει τι είναι «υπεύθυνη ενημέρωση»;
Όταν ένας ανεξάρτητος αρθρογράφος μιλά για κίνδυνο κατάρρευσης υποδομών, η προειδοποίηση μπορεί να παρουσιαστεί ως κινδυνολογία. Όταν ο ίδιος κίνδυνος εμφανίζεται σε θεσμικό δελτίο, αποκτά κύρος. Η αντίφαση αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της συντονισμένη λογοκρισία. Αποκαλύπτει όμως πόσο εξαρτάται η δημόσια αξιοπιστία από το ποιος μιλά και όχι μόνο από το τι λέει. Μια δημοκρατική κοινωνία οφείλει να αξιολογεί τις προειδοποιήσεις με βάση τα στοιχεία τους και να επιτρέπει την εκ των υστέρων σύγκριση παλιών προβλέψεων με σημερινές αποφάσεις.
Από την προετοιμασία στη διακυβέρνηση μέσω φόβου
Η διατήρηση νερού, φαρμάκων και τροφίμων είναι λογικό μέτρο αυτοπροστασίας. Δεν πρέπει να συγχέεται με την πολιτική διαχείριση του φόβου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένα μόνιμο καθεστώς απειλής χρησιμοποιείται για να ζητηθεί λευκή επιταγή: περισσότερη παρακολούθηση, αδιαφανείς προμήθειες, έκτακτες εξουσίες χωρίς ημερομηνία λήξης ή περιορισμός δικαιωμάτων χωρίς αναλογικότητα. Τέτοια μέτρα πρέπει να κρίνονται ένα προς ένα, από τα πραγματικά νομοθετικά κείμενα και τις επιπτώσεις τους. Η επίκληση της ασφάλειας δεν μπορεί να απαλλάσσει καμία εξουσία από τον έλεγχο.
Ποιος κερδίζει από την αγορά της ανασφάλειας;
Η αυξημένη ζήτηση για κιτ επιβίωσης, συστήματα αποθήκευσης, κυβερνοασφάλεια, εφεδρικές υποδομές και υπηρεσίες διαχείρισης κινδύνου δημιουργεί αγορές και συμβάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προμηθευτές δημιούργησαν τις απειλές. Σημαίνει ότι πρέπει να ελέγχονται οι δημόσιες δαπάνες, οι διαγωνισμοί, οι ανάδοχοι και οι συγκρούσεις συμφερόντων. Πόσα χρήματα δίνονται; Με ποια κριτήρια; Ποιος αξιολογεί την αποτελεσματικότητα; Ποιος λογοδοτεί αν η προετοιμασία αποδειχθεί προσχηματική;
Η πολιτική των 72 ωρών μεταφέρει και ευθύνη στον πολίτη
Η σύσταση αυτονομίας για τρεις ημέρες μπορεί να σώσει ζωές σε πλημμύρα, πυρκαγιά ή γενικευμένο μπλακ άουτ. Ταυτόχρονα, γεννά ένα δύσκολο ερώτημα: αν το κράτος ζητά από κάθε νοικοκυριό να αντέξει μόνο του, ποια υποχρέωση αναλαμβάνει για όσους δεν έχουν χρήματα, χώρο, υγεία ή δυνατότητα αποθήκευσης; Η πολιτική προστασία δεν πρέπει να μετατραπεί σε ατομική ευθύνη των φτωχότερων ενώ οι κρίσιμες υποδομές παραμένουν ευάλωτες.
Η ίδια η ΕΕ παραδέχεται κενά στην επικοινωνία
Σε έκθεση ευρωπαϊκής ομάδας πολιτών για την προετοιμασία, αναγνωρίζεται ότι οι πρακτικές διαφέρουν σημαντικά μεταξύ κρατών και ότι δεν είναι σαφές ποιος ευθύνεται για την κάλυψη βασικών αναγκών στην οξεία φάση μιας κρίσης: ο πολίτης ή το κράτος. Αυτή είναι πολύ πιο ουσιαστική παραδοχή από οποιοδήποτε διαφημιστικό βίντεο με ένα σακίδιο. Η ετοιμότητα χρειάζεται πραγματικές δυνατότητες και σαφείς αρμοδιότητες, όχι μόνο επικοινωνιακή καμπάνια.
«Δεν υπάρχει κρυφή απειλή», λέει η Επίτροπος – Η δήλωση δεν καταργεί τον έλεγχο
Σε συνέντευξη στην Καθημερινή στις 19 Νοεμβρίου 2026, η Λαμπίμπ δήλωσε ότι δεν υπάρχει μυστική πληροφορία ή κρυφή απειλή πίσω από τις συστάσεις. Η θέση της πρέπει να καταγραφεί ακριβώς. Όμως μια επίσημη διαβεβαίωση δεν είναι υποκατάστατο δημόσιου ελέγχου: οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τις αξιολογήσεις κινδύνου, τα κριτήρια επιλογής σεναρίων και το αν προτείνονται νέες εξουσίες που επηρεάζουν την ελευθερία τους.
Το ερώτημα για τις παλιές προειδοποιήσεις του Κατοχικά
Αν το Κατοχικά ή άλλοι ανεξάρτητοι ερευνητές είχαν γράψει συγκεκριμένα, χρόνια πριν, για ακριβώς αυτούς τους κινδύνους, οι δημοσιεύσεις πρέπει να ανασυρθούν με ημερομηνίες και αυθεντικά αποσπάσματα. Πρέπει επίσης να ελεγχθεί ποιος τις χαρακτήρισε ψευδείς ή γραφικές, πότε και με ποια επιχειρήματα. Χωρίς αυτά τα αρχεία δεν θα επινοήσουμε δήθεν παλιές δικαιώσεις ή αποσπάσματα. Η πραγματική χρονολογική σύγκριση είναι ισχυρότερη από οποιονδήποτε εύκολο ισχυρισμό.
Σχέδιο προετοιμασίας ή σχέδιο ελέγχου;
Υπάρχει αποδεδειγμένα οργανωμένο ευρωπαϊκό σχέδιο προετοιμασίας. Δεν υπάρχει, στα τεκμήρια που παρατίθενται εδώ, απόδειξη ότι οι κρίσεις προκαλούνται σκόπιμα ώστε να αφαιρεθούν ελευθερίες. Αυτή η διάκριση δεν είναι υπεράσπιση των θεσμών· είναι ο τρόπος να μπορεί κανείς να τους ελέγξει χωρίς να τους προσφέρει εύκολη δικαιολογία να απορρίψουν την κριτική ως ατεκμηρίωτη. Όπου υπάρχουν πραγματικές αποφάσεις, συμβάσεις, σχέδια περιορισμών ή καταχρήσεις, πρέπει να δημοσιοποιούνται ονομαστικά και με στοιχεία.
Το συμπέρασμα: Η αυτονομία δεν πρέπει να γίνει υπακοή
Η πιο ουσιαστική απάντηση δεν είναι ο πανικός ούτε η τυφλή εμπιστοσύνη. Είναι η ανεξάρτητη γνώση, τα πρακτικά αποθέματα, η αλληλεγγύη στις γειτονιές και η απαίτηση διαφάνειας από κάθε κυβέρνηση. Η προετοιμασία των πολιτών έχει αξία όταν αυξάνει την ελευθερία και την ανθεκτικότητά τους. Αν γίνει αφορμή για διαρκή επιτήρηση και ανεξέλεγκτη εξουσία, τότε οφείλουμε να αντισταθούμε με δημόσιο έλεγχο, δικαιώματα και τεκμήρια. Το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί ζητούν σήμερα 72 ώρες. Είναι τι κράτος και τι κοινωνία σκοπεύουν να οικοδομήσουν γύρω από τον φόβο της επόμενης κρίσης.

ΕΡΕΥΝΑ
ΕΡΕΥΝΑ
ΕΡΕΥΝΑ
Αφήστε μια απάντηση