Η Συρία άρχισε την καταστροφή υπολειμμάτων του χημικού οπλοστασίου που συνδέεται με το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, σε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής και το διεθνές καθεστώς μη διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής.
Η έναρξη της επιχείρησης ανακοινώθηκε την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2026 από τον Σύρο απεσταλμένο στον ΟΗΕ, Ιμπραήμ Ολάμπι, και επιβεβαιώθηκε κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας από εκπρόσωπο των Ηνωμένων Εθνών. Σύμφωνα με το Reuters, πρόκειται για την πρώτη καταστροφή χημικών πυρομαχικών στη Συρία που έχει επαληθευθεί από τον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων, τον ΟΑΧΟ, από το 2014.
Τι βρέθηκε και τι καταστρέφεται
Τα υλικά εντοπίστηκαν τον Μάιο από ομάδα ειδικών του ΟΑΧΟ, η οποία εργάστηκε με τη συνεργασία των συριακών αρχών. Ο οργανισμός έχει αναφέρει ότι ανακαλύφθηκε σημαντική ποσότητα μη δηλωμένων χημικών όπλων, σχετικών υλικών και εγγράφων που αφορούν το παλαιό πρόγραμμα.
Η ακριβής ποσότητα, η χημική σύνθεση και η επιχειρησιακή κατάσταση όλων των ευρημάτων δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως. Οι διαθέσιμες αναφορές κάνουν λόγο για χημικά πυρομαχικά και υλικά που είχαν παραμείνει εκτός της επίσημης δήλωσης της Συρίας, όχι για ένα νέο πρόγραμμα που δημιουργήθηκε από τη σημερινή μεταβατική κυβέρνηση.
Η καταστροφή πραγματοποιείται με διαδικασίες που παρακολουθούνται και επαληθεύονται από τον ΟΑΧΟ. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται απλώς για μονομερή ανακοίνωση της Δαμασκού, αλλά για διαδικασία στην οποία συμμετέχει ο διεθνής οργανισμός που είναι αρμόδιος για την εφαρμογή της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα.
Το βάρος της κληρονομιάς του Άσαντ
Η Συρία εντάχθηκε στο διεθνές καθεστώς απαγόρευσης των χημικών όπλων το 2013, μετά την καταστροφική επίθεση με αέριο στην ανατολική Γούτα και την έντονη διεθνή πίεση για την απομάκρυνση του χημικού της οπλοστασίου. Το πρόγραμμα καταστροφής που ακολούθησε δεν έκλεισε οριστικά τον φάκελο, καθώς ο ΟΑΧΟ και ο ΟΗΕ συνέχισαν να εντοπίζουν κενά, ασυνέπειες και μη δηλωμένες εγκαταστάσεις.
Η ανακάλυψη του Μαΐου ενισχύει την εκτίμηση ότι οι προηγούμενες δηλώσεις των συριακών αρχών δεν περιέγραφαν πλήρως την έκταση του προγράμματος. Ο ΟΑΧΟ έχει υποστηρίξει ότι η πρώην συριακή κυβέρνηση δεν δήλωσε όλο το χημικό της πρόγραμμα και επιχείρησε να παραπλανήσει τη διεθνή κοινότητα σχετικά με το εύρος του.
Η σημερινή εξέλιξη δεν διαγράφει τις ευθύνες για τις επιθέσεις που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου. Αντίθετα, δημιουργεί ένα νέο, κρίσιμο ερώτημα: κατά πόσο η μεταβατική κυβέρνηση θα επιτρέψει πλήρη πρόσβαση στους διεθνείς επιθεωρητές και θα αποκαλύψει το σύνολο των υποδομών, αποθεμάτων και αρχείων που κληρονόμησε.
Ο ρόλος του ΟΗΕ και του ΟΑΧΟ
Κατά την ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας, η αναπληρώτρια ύπατη εκπρόσωπος του ΟΗΕ για θέματα αφοπλισμού, Ιζούμι Νακαμίτσου, ανέφερε ότι η επαληθευμένη καταστροφή αποτελεί σημαντικό βήμα μετά από χρόνια αδιεξόδου. Η διαδικασία συνδέεται με την απόφαση 2118 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία απαιτεί από τη Συρία να εξαλείψει το χημικό της οπλοστάσιο και να συνεργάζεται με τους διεθνείς μηχανισμούς ελέγχου.
Η διεθνής επιτήρηση έχει διπλή σημασία. Πρώτον, μειώνει τον κίνδυνο να διακινηθούν παλιά χημικά υλικά σε ένοπλες οργανώσεις ή εγκληματικά δίκτυα. Δεύτερον, επιτρέπει τη δημιουργία αξιόπιστου αρχείου για την προέλευση των υλικών, την αλυσίδα διοίκησης και τη χρήση τους κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, η έναρξη της καταστροφής δεν σημαίνει ότι ο φάκελος έχει κλείσει. Ο ΟΑΧΟ θα πρέπει να επαληθεύσει την πλήρη απομάκρυνση ή εξουδετέρωση των υλικών, να εξετάσει τα έγγραφα που βρέθηκαν και να διαπιστώσει αν υπάρχουν ακόμη μη δηλωμένες τοποθεσίες.
Η ξεχωριστή πυρηνική υπόθεση
Η ανακοίνωση για τα χημικά όπλα πρέπει να διαχωριστεί από την παράλληλη υπόθεση των μη δηλωμένων πυρηνικών υλικών και εγκαταστάσεων της εποχής Άσαντ. Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας έχει αναφέρει ότι η Συρία δήλωσε νέο σημείο με πυρηνικά υλικά και επέτρεψε επιθεωρήσεις σε εγκαταστάσεις που συνδέονται με παλαιότερες δραστηριότητες.
Οι δύο υποθέσεις σχετίζονται πολιτικά, επειδή αφορούν την κληρονομιά του ίδιου καθεστώτος, αλλά δεν αποτελούν το ίδιο τεχνικό ζήτημα. Η σημερινή ανακοίνωση αφορά χημικά όπλα και χημικά πυρομαχικά υπό την αρμοδιότητα του ΟΑΧΟ. Δεν αποτελεί επιβεβαίωση ότι η σημερινή Συρία διαθέτει πυρηνικά όπλα ούτε ότι τα υλικά που εντοπίστηκαν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.
Τι αλλάζει από εδώ και πέρα
Η εξέλιξη προσφέρει στη Δαμασκό την ευκαιρία να αποδείξει ότι επιδιώκει πραγματική ρήξη με τις πρακτικές του προηγούμενου καθεστώτος. Παράλληλα, δίνει στον ΟΗΕ και στον ΟΑΧΟ ένα συγκεκριμένο πεδίο συνεργασίας σε μια χώρα όπου η εμπιστοσύνη παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι η δημοσιοποίηση περισσότερων στοιχείων για τα υλικά που καταστρέφονται, τις τοποθεσίες όπου βρέθηκαν και το χρονοδιάγραμμα των εργασιών. Μέχρι τότε, δεν μπορεί να θεωρηθεί επιβεβαιωμένο ότι όλα τα αποθέματα έχουν εντοπιστεί ή ότι η Συρία έχει ολοκληρώσει την απογραφή του παλαιού προγράμματος.
Η πρώτη επαληθευμένη καταστροφή από το 2014 είναι συνεπώς ένα σημαντικό, αλλά αρχικό βήμα. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η νέα ηγεσία της χώρας επιτρέψει πλήρη διεθνή έλεγχο και αν ο ΟΑΧΟ μπορέσει να πιστοποιήσει ότι δεν παραμένουν κρυφά αποθέματα ή εγκαταστάσεις.
Πηγές
Reuters μέσω Investing.com: Syria begins destroying Assad-era chemical weapons
ΟΗΕ στη Γενεύη: Security Council briefing και ενημέρωση για τη Συρία
ΟΑΧΟ: Εντοπισμός προηγουμένως μη δηλωμένων χημικών όπλων στη Συρία
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση