Το όριο του 1,5°C, που αποτέλεσε τον πιο φιλόδοξο στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, δεν θεωρείται πλέον εφικτό να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με νέα έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP). Η έκθεση δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2026 και βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνών δημοσιευμάτων τις τελευταίες ώρες.
Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι κάθε προσπάθεια περιορισμού της υπερθέρμανσης απέτυχε. Είναι ότι ο κόσμος πρέπει να προετοιμαστεί για μια περίοδο κατά την οποία η μέση θερμοκρασία θα υπερβεί το όριο, ενώ παράλληλα θα επιχειρείται να περιοριστεί το ύψος και η διάρκεια αυτής της υπέρβασης. Η UNEP περιγράφει τη διαδρομή ως «υπέρβαση, κορύφωση και υποχώρηση».
Τι σημαίνει το όριο του 1,5°C
Το 1,5°C αναφέρεται σε μακροπρόθεσμη μέση αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Δεν αποτελεί έναν απόλυτο διακόπτη, κάτω από τον οποίο υπάρχει ασφάλεια και πάνω από τον οποίο ξεκινά άμεσα μια παγκόσμια καταστροφή. Ωστόσο, κάθε επιπλέον δέκατο του βαθμού αυξάνει την ένταση και τη συχνότητα πολλών κινδύνων, όπως οι καύσωνες, οι ακραίες βροχοπτώσεις, η ξηρασία, η άνοδος της στάθμης των θαλασσών και η απώλεια οικοσυστημάτων.
Η υπέρβαση του ορίου σε ένα μεμονωμένο έτος είχε καταγραφεί ήδη το 2024, το οποίο αναγνωρίστηκε ως το θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων. Η Συμφωνία του Παρισιού, όμως, εξετάζει μακροχρόνιο μέσο όρο, όχι μια μεμονωμένη ετήσια καταγραφή. Με βάση αυτή τη διαφορά, η UNEP εκτιμά ότι η υπέρβαση του 1,5°C σε μακροπρόθεσμη βάση είναι πιθανό να συμβεί πριν από το 2030, δηλαδή μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.
Το αισιόδοξο σενάριο φτάνει στο 1,8°C
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο που εξετάζει η έκθεση, η παγκόσμια θερμοκρασία θα μπορούσε να κορυφωθεί περίπου στους 1,8°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα στα μέσα του αιώνα, εφόσον οι χώρες εφαρμόσουν άμεσα και πλήρως φιλόδοξες πολιτικές για τη μείωση των εκπομπών. Στη συνέχεια, η θερμοκρασία θα μπορούσε να υποχωρήσει σταδιακά και να επιστρέψει κάτω από το 1,5°C μέχρι το τέλος του αιώνα.
Το σενάριο αυτό χαρακτηρίζεται θεωρητικά δυνατό, αλλά εξαιρετικά δύσκολο και γεμάτο αβεβαιότητες. Αντίθετα, οι σημερινές πολιτικές, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση, οδηγούν σε πολύ υψηλότερη θέρμανση, περίπου 2,6°C έως το 2100. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο διαδρομές δεν είναι απλώς ένας αριθμός: συνεπάγεται διαφορετικά επίπεδα κινδύνου για την υγεία, τη γεωργία, τις υποδομές, τα αποθέματα νερού και την οικονομία.
Τι πρέπει να αλλάξει
Η προτεινόμενη στρατηγική απαιτεί άμεση και βαθιά μείωση της χρήσης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η έκθεση δίνει έμφαση στην επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στη μείωση της ζήτησης ενέργειας, στον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου και στην αποφυγή νέων υποδομών ορυκτών καυσίμων.
Η επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών δεν θεωρείται πλέον ο τελικός σταθμός, αλλά ενδιάμεσο βήμα. Για να υπάρξει επιστροφή κάτω από το 1,5°C, θα χρειαστούν και αρνητικές εκπομπές, δηλαδή αφαίρεση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Η αποκατάσταση δασών και οικοσυστημάτων μπορεί να συμβάλει, όμως η UNEP επισημαίνει ότι δεν επαρκεί από μόνη της. Τεχνολογίες όπως η άμεση δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα και η αποθήκευσή του παραμένουν ακριβές, ενεργοβόρες και ανεπαρκώς δοκιμασμένες σε μεγάλη κλίμακα.
Οι επιπτώσεις δεν αντιστρέφονται όλες
Ακόμη και αν η ανθρωπότητα καταφέρει να επιστρέψει κάτω από το 1,5°C, αυτό δεν θα σημαίνει επιστροφή στην κατάσταση πριν από την υπέρβαση. Η άνοδος της στάθμης των θαλασσών, η απώλεια ορισμένων ειδών, η υποχώρηση παγετώνων και οι μετακινήσεις πληθυσμών μπορεί να έχουν μόνιμο χαρακτήρα.
Η έκθεση προειδοποιεί επίσης για αυξημένο κίνδυνο κλιματικών «σημείων καμπής», δηλαδή διεργασιών που μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές και δύσκολα αναστρέψιμες αλλαγές. Μεταξύ των κινδύνων που εξετάζονται είναι η απώλεια τμημάτων των παγετώνων της Γροιλανδίας και της Δυτικής Ανταρκτικής, η υποβάθμιση του Αμαζονίου και πιθανές αλλαγές στην κυκλοφορία του Ατλαντικού Ωκεανού.
Γιατί αφορά άμεσα την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη συνδέεται με κινδύνους που έχουν ήδη γίνει ορατοί: παρατεταμένους καύσωνες, μεγαλύτερη πίεση στα υδάτινα αποθέματα, δασικές πυρκαγιές, απώλειες στη γεωργία και αυξανόμενες ανάγκες ψύξης στα αστικά κέντρα. Παράλληλα, οι παράκτιες περιοχές και οι υποδομές σε νησιά αντιμετωπίζουν μακροπρόθεσμη πίεση από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την ενίσχυση ακραίων φαινομένων.
Η έκθεση δεν προβλέπει συγκεκριμένο και βέβαιο αριθμό καταστροφών για την Ελλάδα ούτε αποδίδει κάθε ακραίο καιρικό φαινόμενο αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή. Το επιστημονικά τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μεταβάλλει τις πιθανότητες και την ένταση τέτοιων φαινομένων, ενώ οι τοπικές συνέπειες εξαρτώνται από τη γεωγραφία, τις υποδομές και την ποιότητα της πολιτικής προστασίας.
Το μήνυμα της UNEP είναι ταυτόχρονα απαισιόδοξο και πρακτικό: το όριο του 1,5°C δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται σαν στόχος που θα διατηρηθεί ανέπαφος, αλλά ούτε και σαν λόγος εγκατάλειψης της προσπάθειας. Κάθε μικρότερη αύξηση της θερμοκρασίας και κάθε συντομότερη περίοδος υπέρβασης μειώνει τις απώλειες. Αυτό που δεν έχει επιβεβαιωθεί είναι αν οι κυβερνήσεις θα υιοθετήσουν τις πολιτικές που απαιτούνται για το αισιόδοξο σενάριο ή αν η παγκόσμια πορεία θα παραμείνει κοντά στις σημερινές προβλέψεις.
Πηγές
United Nations: Fight for humanity — avoiding a climate catastrophe means acting now
Le Monde: The world must do all it can to return below 1.5°C threshold after surpassing it, UN warns
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση