Υπάρχει ένα σκοτεινό μοτίβο που εμφανίζεται όλο και συχνότερα στα αστυνομικά χρονικά των τελευταίων ετών. Άνθρωποι που κατηγορούνται για ακραίες πράξεις βίας περιγράφουν μετά τη σύλληψή τους κάτι παράξενα παρόμοιο: ισχυρίζονται ότι άκουγαν φωνές, ότι κάποια «οντότητα» τους μιλούσε, ότι ο διάβολος ή ένας δαίμονας τούς έδωσε εντολή ή ακόμη ότι το ίδιο το θύμα δεν ήταν άνθρωπος αλλά κάτι «δαιμονικό» που έπρεπε να εξοντωθεί.
Οι ακουστικές φωνές δεν αποτελούν φυσικά καινούργιο φαινόμενο. Είναι καταγεγραμμένες εδώ και αιώνες, τόσο στην ιστορία όσο και στην ψυχιατρική. Αυτό που προκαλεί πλέον ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η φαινομενική συγκέντρωση περιστατικών από το 2024 και μετά, αλλά κυρίως η εκπληκτική ομοιότητα της αφήγησης: διαφορετικοί άνθρωποι, σε διαφορετικά μέρη και χωρίς εμφανή σχέση μεταξύ τους, δεν περιγράφουν απλώς «κάποια φωνή». Επαναλαμβάνουν συχνά το ίδιο σκοτεινό λεξιλόγιο περί δαιμόνων, κατοχής, εξωτερικού ελέγχου και εντολών για βία. Το σημερινό δημοσίευμα του Pronews επισημαίνει ακριβώς αυτό το μοτίβο και αναφέρει παράλληλα αυξημένο διαδικτυακό ενδιαφέρον για τον όρο «hearing voices».
Το παράξενο δεν είναι μόνο ότι ακούν φωνές – αλλά τι λένε αυτές οι φωνές
Εδώ βρίσκεται το σημείο που αξίζει πραγματικά να ερευνηθεί. Αν θεωρήσουμε ότι όλες αυτές οι εμπειρίες είναι αποκλειστικά προϊόντα ενός εγκεφάλου σε κατάσταση ψύχωσης, θα περίμενε κανείς το περιεχόμενό τους να παρουσιάζει τεράστια ποικιλία. Κάποιος θα μπορούσε να ακούει μουσική, άλλος αριθμούς, άλλος άσχετες λέξεις, άλλος μια φιλική φωνή και άλλος κάτι απειλητικό. Όλα αυτά πράγματι συμβαίνουν.
Στις εγκληματικές υποθέσεις όμως εμφανίζεται επανειλημμένα μια πολύ συγκεκριμένη κατηγορία αφήγησης. Η φωνή παρουσιάζεται ως εξωτερική παρουσία με δική της βούληση, δίνει εντολές, απαιτεί υπακοή και σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζει τη δολοφονία ως αποστολή, τιμωρία ή αναγκαία εξόντωση κάποιου «κακού». Υπάρχουν περιπτώσεις όπου δράστες ισχυρίζονται ότι δεν επιτέθηκαν σε άνθρωπο αλλά σε «δαίμονα» που έβλεπαν μέσα στο θύμα.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του τι προκαλεί το φαινόμενο. Δημιουργεί όμως ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα: γιατί το περιεχόμενο μοιάζει τόσο πολύ;
Τι συμβαίνει όταν μια σκέψη παύει να βιώνεται ως δική μας;
Η συμβατική ψυχιατρική διαθέτει έναν όρο για ένα μέρος του φαινομένου: «command hallucinations», δηλαδή επιτακτικές ψευδαισθήσεις. Ο άνθρωπος δεν ακούει απλώς μια φωνή αλλά βιώνει τη φωνή ως κάτι που του δίνει συγκεκριμένες εντολές. Τέτοιες εμπειρίες μπορούν να εμφανιστούν σε ψυχωτικές διαταραχές, σε ορισμένες νευρολογικές καταστάσεις και σε οξείες ψυχώσεις που συνδέονται με χρήση ουσιών.
Αυτή είναι μια πιθανή εξήγηση του μηχανισμού. Δεν απαντά όμως αναγκαστικά σε κάθε ερώτημα σχετικά με το περιεχόμενο. Γιατί ένας εγκέφαλος μετατρέπει μια εσωτερική διεργασία σε «ξένη» φωνή; Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να είναι απολύτως πεπεισμένος ότι αυτή η φωνή διαθέτει ανεξάρτητη προσωπικότητα; Και γιατί σε ένα υποσύνολο ακραίων περιστατικών η παρουσία αποκτά ξανά και ξανά θρησκευτικά ή δαιμονικά χαρακτηριστικά;
Ακόμη και η έννοια της «απώλειας agency» που χρησιμοποιείται στην ψυχοπαθολογία είναι από μόνη της εντυπωσιακή. Περιγράφει καταστάσεις στις οποίες ο άνθρωπος αισθάνεται ότι σκέψεις, παρορμήσεις ή πράξεις δεν προέρχονται πραγματικά από τον ίδιο αλλά επιβάλλονται από κάποια εξωτερική δύναμη. Για εκείνον που το βιώνει δεν πρόκειται απαραίτητα για μεταφορά. Μπορεί να αποτελεί την ίδια του την πραγματικότητα.
Ένα μοτίβο πολύ παλαιότερο από τη σύγχρονη ψυχιατρική
Το ακόμη πιο περίεργο είναι ότι η ίδια βασική αφήγηση δεν γεννήθηκε τον 21ο αιώνα. Περιγραφές ανθρώπων που ισχυρίζονταν ότι καθοδηγούνταν από αόρατες παρουσίες, θεότητες, πνεύματα ή δαίμονες υπάρχουν σε διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς. Οι ερμηνείες άλλαζαν ανάλογα με την κοινωνία, αλλά ο πυρήνας της εμπειρίας παρέμενε εντυπωσιακά γνώριμος: «κάποιος άλλος βρίσκεται μέσα στο μυαλό μου», «κάποιος μου μιλά», «κάποιος μου λέει τι πρέπει να κάνω».
Στη σύγχρονη εποχή έχουμε διάσημα εγκληματικά παραδείγματα. Ο David Berkowitz, γνωστός ως «Son of Sam», ισχυρίστηκε μετά τη σύλληψή του ότι δαιμονικές δυνάμεις και ένας δαιμονισμένος σκύλος τού μετέφεραν εντολές για δολοφονίες. Αργότερα παραδέχθηκε ότι τουλάχιστον μέρος αυτής της ιστορίας ήταν κατασκευασμένο, γεγονός που μας θυμίζει κάτι επίσης σημαντικό: δεν πρέπει να θεωρούμε κάθε ισχυρισμό ενός δολοφόνου αληθινό μόνο επειδή είναι εντυπωσιακός.
Υπάρχουν όμως και διαφορετικές περιπτώσεις, στις οποίες σοβαρές ψυχικές διαταραχές και εμπειρίες φωνών είχαν καταγραφεί ανεξάρτητα από το ίδιο το έγκλημα. Άρα δεν μπορούμε να πετάξουμε ολόκληρο το φαινόμενο στο καλάθι της «δικαιολογίας του δολοφόνου». Οι φωνές είναι πραγματική ανθρώπινη εμπειρία για ορισμένους ανθρώπους. Το δύσκολο ερώτημα είναι τι ακριβώς είναι αυτή η εμπειρία και γιατί, σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, αποκτά τόσο σκοτεινό περιεχόμενο.
Τι άλλαξε μετά το 2024;
Εάν η παρατηρούμενη αύξηση των συγκεκριμένων αφηγήσεων επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερο δείγμα υποθέσεων, τότε πρέπει να αναζητηθεί τι άλλαξε στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν αυτοί οι άνθρωποι. Και υπάρχουν αρκετές πιθανότητες που αξίζει να εξεταστούν χωρίς να βαφτίσουμε καμία από αυτές τελική απάντηση.
Η εξάπλωση νέων συνθετικών ναρκωτικών και ισχυρών ψυχοδραστικών ουσιών είναι ένας προφανής παράγοντας. Οξεία τοξική ψύχωση, παράνοια και ακουστικές ψευδαισθήσεις μπορούν να εμφανιστούν μετά τη χρήση ορισμένων ουσιών. Ταυτόχρονα, εκατομμύρια άνθρωποι περνούν πλέον τεράστιο μέρος της ημέρας τους μέσα σε έναν κοινό ψηφιακό χώρο γεμάτο βίαιο περιεχόμενο, αποκρυφιστικά αφηγήματα, θρησκευτικές προφητείες, θεωρίες καταδίωξης και αλγορίθμους που μπορούν να τροφοδοτούν συνεχώς έναν χρήστη με παραλλαγές του ίδιου θέματος.
Αυτό δημιουργεί μία ενδιαφέρουσα υπόθεση. Ίσως οι άνθρωποι δεν «συντονίζονται» μεταξύ τους με κάποιον μυστηριώδη τρόπο, αλλά καταναλώνουν πλέον πολύ περισσότερο κοινό συμβολικό υλικό από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά. Ένας άνθρωπος σε ψυχωτική κατάσταση μπορεί τότε να χρησιμοποιεί εικόνες, λέξεις και φόβους που έχει ήδη αποθηκεύσει ο εγκέφαλός του για να δώσει μορφή σε μια ανεξήγητη εσωτερική εμπειρία.
Υπάρχει όμως και το αντίστροφο ερώτημα, εκείνο που η ανθρώπινη ιστορία δεν έχει καταφέρει να κλείσει οριστικά: μήπως η επιστημονική περιγραφή του μηχανισμού δεν εξαντλεί αναγκαστικά την πραγματικότητα της εμπειρίας; Το ότι μπορούμε να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κάποιος ακούει μια φωνή δεν σημαίνει ότι έχουμε λύσει πλήρως το μυστήριο της συνείδησης. Η νευροεπιστήμη έχει κάνει τεράστια βήματα, αλλά δεν διαθέτουμε ακόμη ολοκληρωμένη εξήγηση για το πώς η φυσική δραστηριότητα δισεκατομμυρίων νευρώνων δημιουργεί την υποκειμενική εμπειρία του «εγώ».
Η εύκολη απάντηση ίσως είναι το μεγαλύτερο λάθος
Υπάρχουν λοιπόν δύο εύκολες απαντήσεις και πιθανότατα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί και απέναντι στις δύο. Η πρώτη είναι να πούμε ότι κάθε άνθρωπος που ισχυρίζεται πως άκουσε έναν δαίμονα πράγματι επικοινώνησε με μια υπερφυσική οντότητα. Η δεύτερη είναι να απαντήσουμε αυτομάτως ότι «ήταν απλώς τρελός» και επομένως δεν υπάρχει τίποτε άλλο άξιο διερεύνησης.
Η πραγματική έρευνα βρίσκεται ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα. Καταγράφουμε τα περιστατικά, εξετάζουμε εάν πράγματι αυξάνονται, συγκρίνουμε τις αφηγήσεις, αναζητούμε κοινές ουσίες, φάρμακα, διαγνώσεις, ψηφιακές επιρροές, πολιτισμικά στοιχεία και προηγούμενο ιστορικό. Και εάν μετά από όλα αυτά εξακολουθεί να υπάρχει ένα ανεξήγητο υπόλοιπο, δεν το εξαφανίζουμε επειδή μας ενοχλεί. Το ονομάζουμε αυτό που είναι: ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό.
Γιατί το πραγματικά ανατριχιαστικό στοιχείο αυτής της ιστορίας δεν είναι η λέξη «δαίμονας». Είναι ότι άνθρωποι σε διαφορετικές εποχές και διαφορετικές κοινωνίες έχουν περιγράψει την αίσθηση μιας ξένης παρουσίας μέσα στην ίδια τους τη συνείδηση — και ορισμένοι ισχυρίστηκαν ότι αυτή η παρουσία τούς διέταξε να σκοτώσουν.
Εάν τώρα αυτές οι περιπτώσεις πράγματι πυκνώνουν, τότε αξίζει να τις παρακολουθήσουμε πολύ πιο προσεκτικά. Όχι για να αποφασίσουμε εκ των προτέρων ποια απάντηση θέλουμε να είναι αληθινή, αλλά για να δούμε πού οδηγούν τα ίδια τα περιστατικά όταν τα τοποθετήσουμε το ένα δίπλα στο άλλο.
Και ίσως τότε το πιο δύσκολο ερώτημα να μην είναι «υπάρχουν δαίμονες;» ή «είναι όλα ψυχική ασθένεια;».
Ίσως είναι πολύ απλούστερο:
Γιατί τόσοι διαφορετικοί άνθρωποι περιγράφουν ξανά και ξανά τόσο παρόμοιες φωνές;
Κατοχικά Νέα
Πηγές
Pronews — «Μου το είπαν οι δαίμονες»: Σημαντική αύξηση στις φωνές που επικαλούνταν ότι άκουγαν δολοφόνοι, 23 Αυγούστου 2026.
Δημοσιευμένες εγκληματολογικές και ιστορικές αναφορές σχετικά με δράστες που επικαλέστηκαν ακουστικές φωνές και εξωτερικές «εντολές».
Βιβλιογραφία ψυχιατρικής και νευροεπιστήμης σχετικά με ακουστικές ψευδαισθήσεις, command hallucinations, ψύχωση και διαταραχές της αίσθησης agency.
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση