Η Κύπρος εξετάζει ένα σχέδιο που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τα κοινωνικά επιδόματα οι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος. Το θέμα τέθηκε εκ νέου ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ελέγχου, η οποία αναζητά μηχανισμούς ώστε τα χρήματα που προορίζονται για βασικές ανάγκες να μην καταλήγουν σε καζίνο, πρακτορεία στοιχημάτων ή διαδικτυακές πλατφόρμες τυχερών παιχνιδιών.
Η συζήτηση δεν αφορά προς το παρόν ψηφισμένο νόμο ούτε άμεση καθολική απαγόρευση. Πρόκειται για δέσμη προτάσεων και τεχνικών λύσεων που εξετάζονται από βουλευτές, κρατικές υπηρεσίες, την Εθνική Αρχή Στοιχημάτων και την Αρχή Παιγνίων και Εποπτείας Καζίνο. Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία και για το ελληνικό κοινό, καθώς αφορά το όριο ανάμεσα στην προστασία των ευάλωτων πολιτών, την ελευθερία διαχείρισης των εισοδημάτων τους και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Τι εξετάζει η κυπριακή Βουλή
Μία από τις βασικές ιδέες είναι η έκδοση ειδικής κάρτας για τους δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος. Η κάρτα θα λειτουργεί παρόμοια με τραπεζική κάρτα, χωρίς εμφανή σήμανση που θα αποκαλύπτει ότι ο κάτοχός της λαμβάνει κοινωνική παροχή. Παράλληλα, θα μπορούσαν να μπλοκάρονται αναλήψεις μετρητών ή συναλλαγές που συνδέονται με τυχερά παιχνίδια.
Η πρόταση έχει διπλό στόχο. Από τη μία, να περιορίσει τη χρήση δημόσιου χρήματος για στοιχηματισμό και τζόγο. Από την άλλη, να επιτρέψει στους δικαιούχους να συνεχίσουν να αγοράζουν τρόφιμα, να πληρώνουν λογαριασμούς, να καλύπτουν το κόστος στέγασης και να αντιμετωπίζουν καθημερινές ανάγκες χωρίς να στιγματίζονται.
Ωστόσο, αρκετοί παράγοντες έχουν επισημάνει ότι μία τέτοια κάρτα μπορεί να δημιουργήσει νέο κοινωνικό στίγμα. Η υποχρέωση ειδικής ταυτοποίησης θα μπορούσε να αποκαλύπτει την οικονομική κατάσταση του χρήστη σε καταστήματα ή παρόχους υπηρεσιών, ακόμη και αν η κάρτα δεν φέρει εμφανή ένδειξη. Για τον λόγο αυτό εξετάζεται αν οι έλεγχοι μπορούν να γίνονται ηλεκτρονικά, χωρίς να διαβιβάζονται περισσότερα προσωπικά στοιχεία από τα απολύτως απαραίτητα.
Η τεχνική λύση και τα προσωπικά δεδομένα
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη συζήτηση, μία πιθανή διαδικασία θα βασίζεται στον αριθμό ταυτότητας του πελάτη. Το σύστημα του καζίνο ή της στοιχηματικής υπηρεσίας θα αποστέλλει ένα αίτημα ελέγχου και θα λαμβάνει μόνο μία απάντηση: αν το συγκεκριμένο πρόσωπο είναι ή δεν είναι δικαιούχος του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
Η μέθοδος αυτή θα μπορούσε να περιορίσει την ανταλλαγή ευαίσθητων δεδομένων, καθώς δεν θα μεταφέρονταν αναλυτικά στοιχεία για το ύψος του επιδόματος, την οικογενειακή κατάσταση ή το ιστορικό του δικαιούχου. Παρ’ όλα αυτά, η διασύνδεση της Υπηρεσίας Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας με τις αρχές τυχερών παιχνιδιών απαιτεί σαφές νομικό πλαίσιο, ασφαλείς υποδομές και εγγυήσεις ότι τα δεδομένα δεν θα χρησιμοποιούνται για άλλους σκοπούς.
Οι αρχές προστασίας προσωπικών δεδομένων έχουν ήδη εκφράσει την ανάγκη προσεκτικής εφαρμογής. Η βασική πρόκληση είναι να αποτραπεί η κατάχρηση κοινωνικών παροχών χωρίς να δημιουργηθεί ένα σύστημα μαζικής επιτήρησης των οικονομικά ασθενέστερων πολιτών.
Γιατί μπήκε τώρα το ζήτημα στην ατζέντα
Η Αρχή Παιγνίων και Εποπτείας Καζίνο ανέφερε ότι από τις αρχές του 2023 παρατηρείται αύξηση της δραστηριότητας στα καζίνο περίπου την περίοδο κατά την οποία καταβάλλονται τα επιδόματα. Η παρατήρηση αυτή δημιούργησε υποψίες ότι μέρος των χρημάτων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος μπορεί να χρησιμοποιείται σε τυχερά παιχνίδια.
Η διατύπωση έχει σημασία: οι αυξήσεις στον τζίρο δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι τα επιδόματα χρησιμοποιούνται για τζόγο. Μπορεί να συνδέονται χρονικά με τις πληρωμές, όμως δεν υπάρχει δημόσια τεκμηρίωση που να δείχνει πόσοι δικαιούχοι συμμετέχουν, πόσα χρήματα δαπανούν ή αν οι συναλλαγές προέρχονται πράγματι από το επίδομα και όχι από άλλα εισοδήματα.
Το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι περίπου οκτώ στους δέκα παίκτες στην Κύπρο συμμετέχουν σε διαδικτυακά παιχνίδια ή στοιχηματισμό. Στα φυσικά πρακτορεία η ταυτοποίηση είναι δυσκολότερη, καθώς σημαντικό μέρος της δραστηριότητας μπορεί να γίνεται ανώνυμα. Για τις διαδικτυακές υπηρεσίες, οι αρμόδιες αρχές θεωρούν ότι υπάρχει ήδη τεχνική βάση μέσω της πλατφόρμας αυτοαποκλεισμού, η οποία λειτουργεί από το 2024.
Τι μπορεί να αλλάξει και τι όχι
Εάν προχωρήσει η ρύθμιση, οι δικαιούχοι θα μπορούσαν να αποκλείονται από την έκδοση καρτών μέλους σε καζίνο ή να εντάσσονται σε ειδικό καθεστώς περιορισμού στις διαδικτυακές πλατφόρμες. Η Κύπρος εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να καταστεί υποχρεωτική η έκδοση καρτών μέλους σε όλα τα καζίνο από τα μέσα του 2027, γεγονός που θα διευκόλυνε τους ελέγχους.
Δεν είναι ακόμη σαφές αν οι περιορισμοί θα αφορούν όλους τους δικαιούχους ή μόνο όσους επιλέξουν να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένες υπηρεσίες. Επίσης, δεν έχει διευκρινιστεί αν θα μπλοκάρονται όλες οι συναλλαγές τυχερών παιχνιδιών ή μόνο εκείνες που γίνονται με την ειδική κάρτα παροχών.
Ανοιχτό παραμένει και το θέμα της εφαρμογής στα πρακτορεία. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες μπορούν ευκολότερα να ελέγχουν τα στοιχεία των χρηστών, ενώ στα επίγεια σημεία στοιχηματισμού η ανωνυμία και η απουσία ενιαίας ταυτοποίησης καθιστούν την εφαρμογή πιο δύσκολη.
Η κρίσιμη ισορροπία
Η κυπριακή συζήτηση ανοίγει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ερώτημα: μπορεί το κράτος να περιορίζει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται ένα επίδομα, όταν αυτό καταβάλλεται σε πολίτες που θεωρούνται ικανοί να διαχειρίζονται τη ζωή τους; Οι υποστηρικτές των περιορισμών απαντούν ότι τα χρήματα έχουν συγκεκριμένο κοινωνικό σκοπό και δεν πρέπει να χάνονται σε δραστηριότητες υψηλού κινδύνου. Οι επικριτές φοβούνται ότι η πολιτεία θα αντιμετωπίζει συλλήβδην όλους τους δικαιούχους ως δυνητικά ανεύθυνους ή ύποπτους.
Το μόνο βέβαιο μέχρι στιγμής είναι ότι η Κύπρος βρίσκεται στη φάση αναζήτησης λύσης. Δεν έχει ανακοινωθεί οριστικό χρονοδιάγραμμα, δεν έχει ψηφιστεί νέα απαγόρευση και δεν έχει δημοσιοποιηθεί πλήρης μελέτη που να αποδεικνύει την έκταση του φαινομένου. Το επόμενο βήμα θα είναι να καθοριστεί αν η προστασία των κοινωνικών παροχών μπορεί να συνδυαστεί με αποτελεσματικές δικλίδες για την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια των δικαιούχων.
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση