Υπάρχει μια φράση που ακούω όλο και συχνότερα: «Δεν καταλαβαίνω πώς περνάει ο καιρός.» Δευτέρα και ξαφνικά Παρασκευή. Μπήκε ο μήνας και πριν καλά-καλά το καταλάβουμε τελειώνει. Είναι όμως πράγματι ο χρόνος που τρέχει; Ή μήπως έχει αλλάξει κάτι πολύ πιο κοντά μας; Ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος και το σώμα μας καταγράφουν τον χρόνο.
Ο χρόνος του ρολογιού και ο χρόνος του ανθρώπου δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ένα λεπτό εξακολουθεί να έχει 60 δευτερόλεπτα, αλλά ο εγκέφαλος δεν βιώνει τον χρόνο όπως τον μετράει το ρολόι. Χρησιμοποιεί μνήμη, προσοχή, συναίσθημα, προσδοκία και βιολογικούς ρυθμούς.
Τα παιδικά καλοκαίρια έμοιαζαν ατελείωτα επειδή ο κόσμος ήταν γεμάτος πρώτες φορές και νέες αναμνήσεις. Όσο η καθημερινότητα γίνεται επαναλαμβανόμενη, οι ημέρες μοιάζουν μεταξύ τους και συμπιέζονται στη μνήμη. Δεν εξαφανίστηκε ο χρόνος.
Εξαφανίστηκαν τα σημάδια που χρησιμοποιούσε ο εγκέφαλος για να τον θυμάται. Σήμερα υπάρχει και κάτι που δεν υπήρχε ποτέ σε αυτή την ένταση: ένας τεράστιος αριθμός πληροφοριακών ερεθισμάτων. Μήνυμα, είδηση, βίντεο, διαφήμιση, email, ειδοποίηση, πόλεμος, αστείο, καταστροφή.
Δεν ζούμε απαραίτητα λιγότερο χρόνο. Ζούμε περισσότερο κατακερματισμένο χρόνο. Το σώμα όμως έχει δικό του ρολόι. Ο κιρκάδιος ρυθμός επηρεάζει ύπνο, εγρήγορση, θερμοκρασία και ορμονικές λειτουργίες. Μετατρέψαμε τη νύχτα σε μέρα με οθόνες, τεχνητό φωτισμό και 24ωρη πληροφορία. Το κοινωνικό μας ρολόι απομακρύνεται από το βιολογικό.
Δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να ισχυριστούμε ότι ο φυσικός χρόνος της Γης επιταχύνεται επειδή αισθανόμαστε ότι οι εβδομάδες περνούν γρηγορότερα. Υπάρχει όμως κάτι πραγματικό: το σώμα μπορεί να αντιδρά σε αλλαγές του περιβάλλοντος και του ρυθμού ζωής πριν εμείς τις μετατρέψουμε σε συνειδητή σκέψη. Κούραση, διαταραγμένος ύπνος, αδυναμία συγκέντρωσης, αίσθηση ότι δεν προλαβαίνω. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να εξοικονομήσουμε χρόνο, τόσο λιγότερο φαίνεται να έχουμε.
Το email, το smartphone, οι εφαρμογές, η αυτοματοποίηση και τώρα η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχονται να μας γλιτώσουν χρόνο. Κι όμως ο σύγχρονος άνθρωπος επαναλαμβάνει: Δεν προλαβαίνω. Κερδίσαμε ταχύτητα. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι κερδίσαμε χρόνο.
Τι θα συμβεί όταν ένα τεχνολογικό σύστημα δεν διεκδικεί απλώς τον χρόνο μας αλλά αρχίζει να ρυθμίζει τον ρυθμό της ζωής μας; Τι διαβάζουμε, τι βλέπουμε, πότε απαντάμε, πόσο μένουμε σε μία εικόνα, πότε αγοράζουμε, πότε βαριόμαστε, πότε κοιτάζουμε ξανά την οθόνη. Η μάχη γίνεται ήδη για κάτι πολύ συγκεκριμένο: την προσοχή.
Και εκεί που πηγαίνει η προσοχή σου, πηγαίνει ένα κομμάτι της ζωής σου. Κάνε ένα απλό πείραμα: άφησε το κινητό μακριά για δύο ώρες, πήγαινε κάπου διαφορετικά, περπάτησε, παρατήρησε, μίλα με έναν άνθρωπο χωρίς οθόνη και κάνε κάτι καινούργιο.
Το βράδυ προσπάθησε να θυμηθείς αυτές τις δύο ώρες. Ο χρόνος του ρολογιού πιθανότατα δεν έγινε γρηγορότερος. Εμείς γίναμε γρηγορότεροι. Η πληροφορία, η εναλλαγή και οι απαιτήσεις έγιναν γρηγορότερες. Ίσως λοιπόν η σωστή ερώτηση δεν είναι «Γιατί ο χρόνος περνάει τόσο γρήγορα;» αλλά «Ποιος αποφασίζει πλέον τον ρυθμό με τον οποίο ζω τον χρόνο μου;»
Γιατί τον χρόνο που πέρασε δεν μπορείς να τον αγοράσεις ξανά. Και αν κάποιος καταφέρει να ελέγξει μόνιμα την προσοχή σου, δεν έχει πάρει απλώς τα δεδομένα σου. Έχει πάρει κομμάτια από τον χρόνο της ζωής σου.
ΚΑΤΟΧΙΚΑ ΝΕΑ
Ελληνικά 