Ιράν: Έτοιμο να επιστρέψει στη συμφωνία εκεχειρίας του Ιουνίου αν το πράξουν και οι ΗΠΑ

Ένα νέο παράθυρο για διπλωματική αποκλιμάκωση ανοίγει στη σύγκρουση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, μετά τη δήλωση του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να επιστρέψει στους όρους της προσωρινής συμφωνίας εκεχειρίας που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα κάνει το ίδιο και η Ουάσιγκτον.

Ο Πεζεσκιάν μίλησε την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2026 στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, στο Μπισκέκ του Κιργιστάν. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, εάν οι ΗΠΑ επιστρέψουν στις δεσμεύσεις τους βάσει του σχετικού μνημονίου κατανόησης, «η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα ανταποκριθεί άμεσα».

Η πρόταση της Τεχεράνης

Η τοποθέτηση του Ιρανού προέδρου αποτελεί την πιο σαφή δημόσια ένδειξη τις τελευταίες ημέρες ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει ζωντανό το διπλωματικό κανάλι, παρά την αναζωπύρωση της έντασης. Η δήλωση έγινε μετά την πρώτη ανταλλαγή πυρών μεταξύ των δύο χωρών εδώ και περίπου έναν μήνα, γεγονός που είχε ενισχύσει τους φόβους για επιστροφή σε ευρύτερη πολεμική αναμέτρηση.

Η συμφωνία του Ιουνίου είχε σχεδιαστεί ως προσωρινό πλαίσιο για την παύση των εχθροπραξιών και την έναρξη διαπραγματεύσεων με στόχο μια πιο σταθερή διευθέτηση. Ωστόσο, η εφαρμογή της σύντομα κατέρρευσε, καθώς οι δύο πλευρές διαφώνησαν για το ποιος παραβίασε πρώτος τις δεσμεύσεις και για το περιεχόμενο των επόμενων βημάτων.

Η Τεχεράνη παρουσιάζει τώρα την επιστροφή στη συμφωνία ως αμοιβαία διαδικασία: δεν δηλώνει ότι θα προχωρήσει μονομερώς σε νέα κατάπαυση, αλλά ότι θα ανταποκριθεί αμέσως εφόσον οι ΗΠΑ επανέλθουν στις υποχρεώσεις που είχαν αναλάβει. Η διατύπωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων διαβουλεύσεων, χωρίς όμως να συνιστά από μόνη της νέα συμφωνία.

Η στάση της Ουάσιγκτον

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί αποδοχή της πρότασης από την αμερικανική κυβέρνηση. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι τελευταίες αμερικανικές ενέργειες δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας, έχει όμως επίσης προειδοποιήσει ότι θα υπάρξει απάντηση στις επιθέσεις του Ιράν.

Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα εύθραυστο σκηνικό. Από τη μία πλευρά, η δήλωση Πεζεσκιάν προσφέρει μια πιθανή βάση για επαναφορά συνομιλιών. Από την άλλη, οι δημόσιες προειδοποιήσεις της αμερικανικής πλευράς, οι στρατιωτικές κινήσεις στην περιοχή και οι διαφωνίες για τους όρους της εκεχειρίας δείχνουν ότι η απόσταση μεταξύ των δύο κυβερνήσεων παραμένει μεγάλη.

Κρίσιμο σημείο αποτελεί και η τύχη των αμερικανικών και ιρανικών δεσμεύσεων για τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Η λειτουργία της θαλάσσιας οδού έχει άμεση επίδραση στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και στις μεταφορές ενέργειας, ενώ κάθε νέα στρατιωτική κλιμάκωση μπορεί να προκαλέσει πρόσθετες πιέσεις στις αγορές.

Τι μπορεί να αλλάξει για την περιοχή

Εάν η πρόταση εξελιχθεί σε πραγματική διαπραγμάτευση, τα πρώτα βήματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν επαναφορά των μηχανισμών επικοινωνίας, περιορισμό των επιθέσεων και συμφωνία για την ασφάλεια των πλοίων στον Κόλπο. Ωστόσο, κανένα από αυτά δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής.

Η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα και την Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας με την Ανατολική Μεσόγειο, της συμμετοχής ελληνικών συμφερόντων στη ναυτιλία και της έκθεσης της ευρωπαϊκής οικονομίας στις διακυμάνσεις της ενέργειας. Μια σταθερή αποκλιμάκωση θα μπορούσε να μειώσει τους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα και να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές καυσίμων. Αντίθετα, μια νέα αντιπαράθεση γύρω από τον Ορμούζ θα μπορούσε να επηρεάσει τα ασφάλιστρα, τα ναύλα και το κόστος εισαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Παράλληλα, η Ελλάδα παρακολουθεί τις εξελίξεις και από την πλευρά των περιφερειακών συμμαχιών. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή, οι σχέσεις Ουάσιγκτον–Τεχεράνης, καθώς και η στάση του Ισραήλ και των χωρών του Κόλπου επηρεάζουν το συνολικό περιβάλλον ασφαλείας στην περιοχή.

Τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Δεν υπάρχει μέχρι τώρα επιβεβαιωμένη νέα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ούτε κοινό ανακοινωθέν που να επαναφέρει την εκεχειρία του Ιουνίου. Δεν έχει επίσης ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μηχανισμός ελέγχου ή συνάντηση αντιπροσωπειών για την εφαρμογή της πρότασης.

Η δήλωση Πεζεσκιάν μεταδόθηκε από ιρανικά κρατικά μέσα και αναφέρθηκε από διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία. Αυτό σημαίνει ότι αποτελεί επίσημη πολιτική τοποθέτηση του Ιρανού προέδρου, όχι όμως απόδειξη ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία ή ότι η αμερικανική πλευρά είναι έτοιμη να την αποδεχθεί.

Το επόμενο κρίσιμο στοιχείο θα είναι η δημόσια αντίδραση της Ουάσιγκτον και το κατά πόσο θα υπάρξουν πρακτικά μέτρα αποκλιμάκωσης στο πεδίο. Μέχρι τότε, η σύγκρουση παραμένει σε κατάσταση υψηλού κινδύνου, με μια διπλωματική πρόταση να συνυπάρχει με τις στρατιωτικές απειλές και την αβεβαιότητα για την ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών.

Πηγές

Euronews: Iran says it will return to June ceasefire deal if US does the same

Associated Press: Iran’s president says Iran would return to ceasefire agreement if US does

Reuters: Iran urges US to comply with interim deal after Trump threatens further strikes

DW/AFP-Reuters: Iran says it will return to ceasefire if US does