Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον την κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα όχι μόνο ως στρατιωτική ή γεωπολιτική κρίση, αλλά και ως πιθανή απειλή για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων σε ουκρανικά λιμάνια και εμπορικά πλοία έχει περιορίσει τη λειτουργία ενός από τους σημαντικότερους διαδρόμους εξαγωγής σιτηρών στον κόσμο, προκαλώντας ανησυχία για άνοδο των τιμών, πιέσεις στις χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής και νέα μεταναστευτική πίεση προς την Ευρώπη.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο συνάντησης υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στην Ιρλανδία, όπου ευρωπαίοι αξιωματούχοι ζήτησαν άμεση αποκλιμάκωση και κατάπαυση του πυρός στη Μαύρη Θάλασσα. Η ύπατη εκπρόσωπος της Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις σε πλοία που μεταφέρουν σιτηρά μπορούν να προκαλέσουν νέο διεθνές σοκ στην ασφάλεια τροφίμων.
Τι έχει αλλάξει στη ναυσιπλοΐα
Η Ουκρανία εξήγαγε πριν από τη νέα κλιμάκωση περίπου 6 εκατομμύρια τόνους αγροτικών και μεταλλουργικών προϊόντων κάθε μήνα από τα λιμάνια της Οδησσού, του Τσορνομόρσκ και του Πιβντένι. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο όγκος αυτός έχει υποχωρήσει περίπου στους 4,5 εκατομμύρια τόνους, καθώς οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές θεωρούν ολοένα πιο επικίνδυνη τη διέλευση από τη θαλάσσια ζώνη.
Το κενό επιχειρείται να καλυφθεί μέσω των λεγόμενων “διαδρόμων αλληλεγγύης”, οι οποίοι μεταφέρουν ουκρανικά προϊόντα οδικώς, σιδηροδρομικώς ή μέσω του Δούναβη προς τη Ρουμανία και το λιμάνι της Κωνστάντζας. Ωστόσο, οι χερσαίες και ποτάμιες διαδρομές έχουν μικρότερη δυναμικότητα, υψηλότερο κόστος και περισσότερα σημεία συμφόρησης. Επιπλέον, η ξηρασία στον Δούναβη περιορίζει τη δυνατότητα μεταφοράς φορτίων σε μια κρίσιμη περίοδο για την ουκρανική αγροτική παραγωγή.
Η πίεση συμπίπτει με την περίοδο συγκομιδής. Μεγάλες ποσότητες καλαμποκιού, κριθαριού και σιταριού παραμένουν αποθηκευμένες στο εσωτερικό της Ουκρανίας, ενώ οι διαθέσιμοι αποθηκευτικοί χώροι δεν επαρκούν για να απορροφήσουν τις νέες σοδειές. Οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν υψηλότερα μεταφορικά κόστη και χαμηλότερες τιμές στην εσωτερική αγορά, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο οικονομικής ασφυξίας πριν από την έναρξη της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.
Ο κίνδυνος για τις αγορές τροφίμων
Η Ουκρανία αποτελεί σημαντικό προμηθευτή σιτηρών για χώρες όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία, η Τυνησία, η Υεμένη και η Ινδονησία. Η μείωση των εξαγωγών δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει ξεσπάσει παγκόσμια έλλειψη, αλλά περιορίζει την προσφορά και αυξάνει την αβεβαιότητα στις αγορές. Σε χώρες όπου η τιμή του ψωμιού παρακολουθείται στενά από τις κυβερνήσεις, ακόμη και μια μέτρια αύξηση στο κόστος εισαγωγών μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα.
Οι επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τα σιτηρά. Η διαταραχή στη Μαύρη Θάλασσα επηρεάζει παράλληλα τις εξαγωγές χάλυβα, τα ασφάλιστρα των πλοίων, το κόστος των καυσίμων και τη γενικότερη αξιοπιστία των εμπορικών διαδρομών. Η Ουκρανία έχει ήδη ζητήσει από τους συμμάχους της περίπου 23 δισεκατομμύρια ευρώ για την κάλυψη του δημοσιονομικού της κενού. Η περαιτέρω συρρίκνωση των εξαγωγών θα μπορούσε να μειώσει τα κρατικά έσοδα και να αυξήσει την εξάρτηση του Κιέβου από εξωτερική οικονομική βοήθεια.
Γιατί συνδέεται με τη μετανάστευση
Ευρωπαίοι υπουργοί και αξιωματούχοι περιγράφουν την κατάσταση ως πιθανή “τριπλή κρίση”: απώλεια εσόδων για την Ουκρανία, μεγαλύτερη επισιτιστική ανασφάλεια σε φτωχότερες χώρες και ενίσχυση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη. Η λογική πίσω από αυτή την εκτίμηση είναι ότι οι υψηλότερες τιμές τροφίμων και η απώλεια εισοδήματος σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής μπορούν να εντείνουν την κοινωνική αστάθεια και να ενισχύσουν τις πιέσεις για μετακίνηση πληθυσμών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη καταγραφεί νέα μεταναστευτική موجή εξαιτίας της συγκεκριμένης κρίσης. Πρόκειται για προειδοποίηση και εκτίμηση κινδύνου, όχι για επιβεβαιωμένη αιτιώδη σύνδεση. Η Ευρώπη, ωστόσο, λαμβάνει υπόψη ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις έχουν πολλαπλές αιτίες και ότι οι τιμές τροφίμων, η έλλειψη θέσεων εργασίας, οι συγκρούσεις και η κλιματική πίεση μπορούν να λειτουργήσουν σωρευτικά.
Τι ζητά η Ουκρανία και τι εξετάζει η ΕΕ
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σίμπιχα, ζήτησε από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αυξήσουν την πίεση προς τη Ρωσία για πλήρη κατάπαυση του πυρός στη Μαύρη Θάλασσα. Υποστήριξε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τις θαλάσσιες εξαγωγές και ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη σταθεροποίηση της ουκρανικής οικονομίας.
Παράλληλα, κράτη-μέλη εξετάζουν τρόπους επιτάχυνσης χρηματοδοτικής στήριξης προς την Ουκρανία, ενώ παραμένει ανοιχτή η πολιτικά δύσκολη συζήτηση για τη χρήση των περίπου 210 δισεκατομμυρίων ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει στην Ευρώπη. Το Βέλγιο, όπου βρίσκεται μεγάλο μέρος αυτών των κεφαλαίων, εξακολουθεί να εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για τους νομικούς και οικονομικούς κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης.
Τι δεν έχει επιβεβαιωθεί
Δεν έχει επιβεβαιωθεί ένας πλήρης, νομικά διακηρυγμένος αποκλεισμός ολόκληρης της Μαύρης Θάλασσας, ούτε έχει αποδειχθεί ότι η Ρωσία έχει αποφασίσει να διακόψει κάθε εμπορική διέλευση. Ο όρος “αποκλεισμός” χρησιμοποιείται για να περιγράψει το πρακτικό αποτέλεσμα των επιθέσεων, των κινδύνων και της αποχώρησης ή αναμονής πλοίων και ασφαλιστών. Επίσης, δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχει ξεκινήσει νέα μεταναστευτική κρίση ως άμεση συνέπεια της τελευταίας κλιμάκωσης.
Το βέβαιο είναι ότι η Μαύρη Θάλασσα έχει μετατραπεί ξανά σε κρίσιμο σημείο επαφής ανάμεσα στον πόλεμο, το εμπόριο και την επισιτιστική ασφάλεια. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της ναυτιλιακής παρουσίας στη Μαύρη Θάλασσα, της γειτνίασης με τις εμπορικές διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου και της πιθανής επίδρασης στις τιμές τροφίμων και στις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη.
Πηγές
Euronews – Black Sea blockade fuels fears of food crisis and migration wave
The New York Times – Attacks in Black Sea Threaten to Strangle Global Grain Supply
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
ΔΙΕΘΝΗ
Ελληνικά
Αφήστε μια απάντηση