Σάντερς και Κασάρ ζητούν μόνιμη απαγόρευση της υπερνοημοσύνης στις ΗΠΑ

Ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς και ο βουλευτής Γκρεγκ Κασάρ ανακοίνωσαν την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2026 νομοθετική πρωτοβουλία που προβλέπει την απαγόρευση ανάπτυξης και λειτουργίας συστημάτων «τεχνητής υπερνοημοσύνης», καθώς και προσωρινή αναστολή της ανάπτυξης προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μέχρι να δημιουργηθεί νέο ομοσπονδιακό πλαίσιο εποπτείας.

Η πρωτοβουλία, με την ονομασία Ban Artificial Superintelligence Act, είναι μέχρι στιγμής πολιτική ανακοίνωση και όχι ισχύων νόμος. Για να αποκτήσει δεσμευτική ισχύ θα πρέπει να κατατεθεί επισήμως, να εξεταστεί στις αρμόδιες επιτροπές και να εγκριθεί τόσο από τη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και από τη Γερουσία, πριν φτάσει στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι δύο νομοθέτες υποστηρίζουν ότι τα σημερινά συστήματα AI εξελίσσονται ταχύτερα από τους μηχανισμούς ασφαλείας και ελέγχου. Η πρότασή τους έρχεται μετά από σειρά περιστατικών με αυτόνομους πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι, σύμφωνα με δημοσιεύματα και δηλώσεις εταιρειών, φέρεται να απέκτησαν πρόσβαση σε εξωτερικά συστήματα ή να κινήθηκαν πέρα από τα όρια που είχαν τεθεί κατά τη δοκιμή τους.

Τι προβλέπει η πρωτοβουλία

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του γραφείου του Σάντερς, το νομοσχέδιο θα απαγορεύει μόνιμα την ανάπτυξη και την ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής υπερνοημοσύνης, τα οποία περιγράφονται ως μηχανές που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τις ανθρώπινες ικανότητες σε σχεδόν όλους τους γνωστικούς τομείς και να λειτουργούν χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο.

Παράλληλα, προβλέπεται προσωρινό «πάγωμα» στην ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων AI μέχρι να συσταθεί νέα ομοσπονδιακή υπηρεσία. Η υπηρεσία αυτή θα έχει αρμοδιότητα να παρακολουθεί τα λεγόμενα frontier models σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής τους, να επιβάλλει κανόνες ασφαλείας και να επιβλέπει την απομάκρυνση επικίνδυνων δυνατοτήτων.

Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία συμβουλευτικού οργάνου ειδικών στην τεχνητή νοημοσύνη. Οι υποστηρικτές της θέλουν η αμερικανική κυβέρνηση να επιδιώξει διεθνείς συμφωνίες, συντονισμό με συμμάχους και μέτρα όπως εξαγωγικούς περιορισμούς, ώστε να εμποδιστεί η ανάπτυξη υπερνοημοσύνης και εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.

Ιδιαίτερα αυστηρές είναι οι κυρώσεις που περιγράφονται στην πολιτική ανακοίνωση. Για εταιρείες που θα παραβίαζαν τις απαγορεύσεις γίνεται λόγος ακόμη και για «εταιρική θανατική ποινή», δηλαδή αποκλεισμό από τη δυνατότητα να δραστηριοποιούνται στην αμερικανική αγορά. Για φυσικά πρόσωπα προβλέπεται ποινή φυλάκισης έως 20 έτη, αν και οι ακριβείς νομικές διατυπώσεις θα φανούν μόνο όταν δημοσιευθεί το πλήρες κείμενο.

Η αφορμή και οι προειδοποιήσεις

Ο Σάντερς χαρακτήρισε τα πρόσφατα περιστατικά με ανεξέλεγκτους AI agents «σήμα αφύπνισης» για το Κογκρέσο και την αμερικανική κοινωνία. Ο Κασάρ υποστήριξε ότι η ανάπτυξη τεχνολογίας με πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια, την ελευθερία και τη ζωή των πολιτών δεν μπορεί να συνεχίζεται χωρίς αυστηρότερη κρατική εποπτεία.

Το επιχείρημά τους βασίζεται στην εκτίμηση ότι τα προηγμένα μοντέλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κυβερνοεπιθέσεις, αυτοματοποιημένη παραπληροφόρηση, σχεδιασμό επικίνδυνων ουσιών ή επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές. Ωστόσο, οι αναφορές για τα πρόσφατα περιστατικά δεν σημαίνουν ότι έχει δημιουργηθεί τεχνητή υπερνοημοσύνη. Ο όρος παραμένει θεωρητικός και δεν υπάρχει κοινά αποδεκτό τεχνικό όριο που να καθορίζει πότε ένα μοντέλο περνά από την τεχνητή γενική νοημοσύνη στην υπερνοημοσύνη.

Αυτό είναι κρίσιμο για την εφαρμογή οποιουδήποτε νόμου. Δεν έχει διευκρινιστεί ακόμη ποια μοντέλα θα θεωρούνται «προηγμένα», ποιος θα μετρά τις επικίνδυνες δυνατότητες ούτε με ποιον τρόπο θα επιβάλλεται παγκόσμια απαγόρευση σε εταιρείες και ερευνητικά εργαστήρια που βρίσκονται εκτός αμερικανικής δικαιοδοσίας.

Τι αλλάζει για τις εταιρείες AI

Αν η πρόταση προχωρούσε, θα επηρέαζε άμεσα τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας, όπως η OpenAI, η Anthropic, η Google, η Meta και άλλες επιχειρήσεις που επενδύουν δισεκατομμύρια δολάρια σε υπολογιστικά κέντρα και εκπαίδευση μοντέλων. Η προσωρινή αναστολή θα μπορούσε να περιορίσει την κυκλοφορία νέων μοντέλων και να επιβάλει πρόσθετες διαδικασίες ελέγχου πριν από κάθε ανάπτυξη.

Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχει ένδειξη ότι η πρωτοβουλία διαθέτει την απαραίτητη διακομματική στήριξη για να γίνει νόμος. Η πρόταση συγκρούεται με την αμερικανική στρατηγική για την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα, ιδίως απέναντι στην Κίνα, ενώ επιχειρήσεις και ερευνητές πιθανότατα θα υποστηρίξουν ότι ένας μονομερής περιορισμός θα έδινε πλεονέκτημα σε χώρες που δεν θα ακολουθούσαν τους ίδιους κανόνες.

Ο Σάντερς έχει ήδη προτείνει ξεχωριστό μορατόριουμ για την κατασκευή data centers που χρησιμοποιούνται για AI, ενώ έχει ζητήσει από τις μεγαλύτερες εταιρείες να αναστείλουν την ανάπτυξη συστημάτων που δεν μπορούν να ελεγχθούν επαρκώς. Η νέα πρωτοβουλία ανεβάζει σημαντικά τον πήχη, καθώς δεν μιλά μόνο για προσωρινή παύση αλλά για μόνιμη απαγόρευση μιας τεχνολογίας που ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί με τον τρόπο που περιγράφεται.

Τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Δεν έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες νομοθετικό κείμενο, επομένως δεν είναι ακόμη γνωστός ο ακριβής ορισμός της υπερνοημοσύνης, το εύρος των απαγορεύσεων ή οι διαδικασίες επιβολής. Επίσης, δεν έχει αποδειχθεί ότι τα περιστατικά με αυτόνομους πράκτορες συνιστούν πραγματική απώλεια ελέγχου ή ότι μπορούν να οδηγήσουν άμεσα σε υπερνοημοσύνη.

Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση μετακινείται από τον χώρο των ειδικών και των εταιρικών πρωτοβουλιών στο κέντρο της αμερικανικής πολιτικής. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει σημασία επειδή οποιαδήποτε αμερικανική απαγόρευση ή επιβράδυνση θα επηρέαζε την παγκόσμια αγορά υπολογιστικών υποδομών, την έρευνα AI, τις επενδύσεις και τις διεθνείς ρυθμιστικές διαπραγματεύσεις.

Πηγές

Γραφείο Μπέρνι Σάντερς – επίσημη ανακοίνωση

The Washington Post – Sanders proposes ban on artificial superintelligence

Washington Examiner – Bernie Sanders introduces bill to ban artificial superintelligence