Μικροπλαστικά στους πνεύμονες: Ελληνική μελέτη βρήκε μεγαλύτερο φορτίο σε ασθενείς με καρκίνο

Μια νέα ελληνική μελέτη φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα που μέχρι πριν λίγα χρόνια έμοιαζε σχεδόν αδιανόητο: πόσο πλαστικό φτάνει τελικά μέσα στο ανθρώπινο σώμα μέσω της αναπνοής; Ερευνητές της Πνευμονολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας και του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εντόπισαν μικροπλαστικά στους πνεύμονες ασθενών που υποβλήθηκαν σε βρογχοσκόπηση, με τα ευρήματα να δείχνουν συχνότερη παρουσία και μεγαλύτερο συνολικό φορτίο στους ασθενείς που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα.

66% στους ασθενείς με καρκίνο, 46% στους υπόλοιπους

Στη μελέτη συμμετείχαν 100 ενήλικες. Οι 50 διαγνώστηκαν τελικά με καρκίνο του πνεύμονα και οι υπόλοιποι 50 δεν είχαν κακοήθεια. Στα δείγματα βρογχοκυψελιδικού εκπλύματος, μικροπλαστικά εντοπίστηκαν στο 66% των ασθενών με καρκίνο, έναντι 46% των ασθενών χωρίς κακοήθεια. Η διαφορά δεν περιορίστηκε μόνο στη συχνότητα: οι ασθενείς με καρκίνο παρουσίαζαν και υψηλότερο συνολικό φορτίο μικροπλαστικών.

Συνολικά αναλύθηκαν 150 αναπνευστικά δείγματα, από τα οποία 100 ήταν δείγματα εκπλύματος και 50 δείγματα πνευμονικού ιστού. Οι ερευνητές εντόπισαν 232 σωματίδια μικροπλαστικών. Τουλάχιστον ένα μικροπλαστικό ανιχνεύθηκε στο 70% των ασθενών και στο 60% του συνόλου των δειγμάτων.

Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και όταν συνυπολογίστηκε το κάπνισμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι η συσχέτιση ανάμεσα στον καρκίνο του πνεύμονα και στο μεγαλύτερο φορτίο μικροπλαστικών παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και η έκθεση στο κάπνισμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν καρκίνο, αλλά δείχνει ότι το εύρημα δεν εξηγείται εύκολα μόνο από τους γνωστούς αυτούς παράγοντες.

Οι ίδιοι οι ερευνητές είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί: η μελέτη δεν μπορεί να δείξει αν τα μικροπλαστικά συμμετέχουν στην ανάπτυξη της νόσου ή αν ένας ήδη νοσών πνεύμονας συγκρατεί διαφορετικά τα εισπνεόμενα σωματίδια. Η κατεύθυνση της σχέσης παραμένει ανοιχτό επιστημονικό ερώτημα.

Πώς βρέθηκαν μέσα στους πνεύμονες

Τα δείγματα συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια διαγνωστικής βρογχοσκόπησης. Στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα χρησιμοποιείται φυσιολογικός ορός για τη συλλογή κυττάρων και άλλου υλικού από τους αεραγωγούς. Σε μέρος των ασθενών ελήφθησαν και μικρά δείγματα ιστού. Για τον εντοπισμό των σωματιδίων χρησιμοποιήθηκε μικροσκοπική ανάλυση, ενώ επιλεγμένα σωματίδια επιβεβαιώθηκαν με φασματοσκοπία micro-Raman.

Οι συχνότεροι τύποι πλαστικού που εντοπίστηκαν ήταν πολυπροπυλένιο και πολυαιθυλένιο, δύο υλικά που υπάρχουν σχεδόν παντού: σε συσκευασίες, υφάσματα, οικιακά αντικείμενα και πλήθος καταναλωτικών προϊόντων. Το γεγονός αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι η καθημερινή εισπνοή μικροσωματιδίων από το περιβάλλον μπορεί να αποτελεί σημαντική οδό έκθεσης.

Το ανησυχητικό ερώτημα: τι κάνουν όταν φτάσουν εκεί;

Το ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να φτάσουν στον πνεύμονα δεν είναι πλέον θεωρητικό. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι συμβαίνει μετά. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένοι τύποι μικρο- και νανοπλαστικών μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις και βιολογικό στρες σε πνευμονικούς ιστούς, όμως η πραγματική σημασία αυτής της έκθεσης στον άνθρωπο δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.

Η νέα ελληνική εργασία δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Προσθέτει όμως ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ, γιατί εξετάζει πραγματικούς ασθενείς και όχι μόνο εργαστηριακά μοντέλα. Η διαφορά που βρέθηκε μεταξύ ασθενών με και χωρίς καρκίνο είναι αρκετή ώστε να δικαιολογεί πολύ μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες.

Δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον πνεύμονα

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι τα μικροπλαστικά δεν φαίνεται να κατανέμονται ομοιόμορφα. Σε ορισμένους ασθενείς μεγαλύτερο φορτίο στο υγρό των αεραγωγών αντιστοιχούσε σε μικρότερο φορτίο στον ιστό και αντίστροφα. Αυτό υποδηλώνει ότι διαφορετικά τμήματα του αναπνευστικού συστήματος μπορεί να παγιδεύουν ή να απομακρύνουν τα σωματίδια με διαφορετικό τρόπο.

Αυτό το στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις επόμενες έρευνες, επειδή η απλή ανίχνευση μικροπλαστικών δεν αρκεί. Χρειάζεται να κατανοήσουμε πού ακριβώς συσσωρεύονται, πόσο χρόνο παραμένουν, αν μετακινούνται σε άλλους ιστούς και αν αλληλεπιδρούν με κύτταρα ή μηχανισμούς φλεγμονής.

Η μελέτη πήρε διεθνή προβολή

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πνευμονολογίας 2026 στη Βαρκελώνη και αναδείχθηκαν από την European Respiratory Society. Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας συνεργάστηκε με επιστήμονες από ελληνικά και διεθνή πανεπιστήμια και νοσοκομεία, ενώ η σχετική εργασία δημοσιεύθηκε και στο Journal of Clinical Medicine.

Οι ερευνητές έχουν ήδη ξεκινήσει επόμενα στάδια της μελέτης, με στόχο να εξετάσουν πώς διαφορετικοί τύποι πλαστικών αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του πνεύμονα και αν παρόμοια ευρήματα εμφανίζονται και σε άλλες χρόνιες πνευμονικές παθήσεις, όπως η πνευμονική ίνωση.

Το σημαντικό είναι να μη μετατραπεί η συσχέτιση σε βεβαιότητα

Το εύρημα είναι σοβαρό, αλλά χρειάζεται σωστή ανάγνωση. Οι επιστήμονες δεν λένε ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα. Λένε ότι βρέθηκαν συχνότερα και σε μεγαλύτερο φορτίο στους ασθενείς με καρκίνο και ότι αυτή η διαφορά αξίζει βαθύτερη διερεύνηση. Η αιτία και το αποτέλεσμα δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί.

Αυτό που πλέον δύσκολα αμφισβητείται είναι ότι τα μικροπλαστικά δεν βρίσκονται μόνο στις θάλασσες και στα τρόφιμα. Κυκλοφορούν και στον αέρα, μπορούν να εισπνευστούν και μπορούν να καταλήξουν βαθιά στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα. Το τι σημαίνει αυτό για την υγεία σε βάθος ετών είναι ένα από τα μεγάλα ανοιχτά ερωτήματα της σύγχρονης περιβαλλοντικής ιατρικής.

Πηγές: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Journal of Clinical Medicine, European Respiratory Society.