Πριν 25.000 χρόνια οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν ψυχοδραστικά φυτά – Τι αποκάλυψαν αρχαία δόντια

Μια ανακάλυψη από τη Σουλαουέζι της Ινδονησίας πηγαίνει τη συστηματική χρήση ψυχοδραστικών φυτών δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω. Ερευνητές εντόπισαν χημικά ίχνη arecoline — της νευροδραστικής ουσίας του betel nut — μέσα σε αρχαία ανθρώπινα δόντια ηλικίας περίπου 25.000 ετών.

Το εύρημα είναι σημαντικό γιατί μέχρι σήμερα πολλές θεωρίες συνέδεαν τη συστηματική χρήση ψυχοδραστικών φυτών με πολύ μεταγενέστερες αγροτικές κοινωνίες. Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες μπορεί ήδη να χρησιμοποιούσαν φυτικές ουσίες που επηρέαζαν άμεσα το νευρικό σύστημα.

Η απόδειξη βρέθηκε μέσα στα δόντια

Η ερευνητική ομάδα δεν βασίστηκε μόνο στη φθορά των δοντιών. Εντόπισε arecoline μέσα στους οδοντικούς ιστούς, γεγονός που αποτελεί πολύ ισχυρότερη ένδειξη πραγματικής κατανάλωσης.

Παράλληλα, πειράματα έδειξαν ότι ακόμη και η απλή παραμονή του betel nut στο στόμα μπορεί να απελευθερώσει αρκετή arecoline ώστε να έχει φυσιολογική επίδραση στον εγκέφαλο.

Γιατί το χρησιμοποιούσαν;

Οι ερευνητές εξετάζουν διάφορες πιθανότητες: αναλγητική δράση, τελετουργική χρήση, κοινωνική πρακτική ή συνδυασμό αυτών. Είναι πιθανό να χρησιμοποιούνταν και για πονόδοντο, αν και η χρόνια χρήση προκαλούσε σοβαρή φθορά στα δόντια.

Το κρίσιμο είναι ότι δεν γνωρίζουμε αν οι άνθρωποι της εποχής το αντιλαμβάνονταν ως «φάρμακο», τελετουργικό φυτό ή απλώς ως ουσία που άλλαζε τη διάθεση και την αίσθηση.

Τι αλλάζει στην εικόνα μας για τους προϊστορικούς ανθρώπους

Η ανακάλυψη δείχνει ότι η σχέση του ανθρώπου με ουσίες που επηρεάζουν το σώμα και τον νου είναι πολύ αρχαιότερη από ό,τι πιστεύαμε. Οι πρώτες κοινωνίες δεν γνώριζαν χημικούς υποδοχείς ή νευροδιαβιβαστές — αλλά γνώριζαν από εμπειρία ποια φυτά άλλαζαν πόνο, εγρήγορση, συναίσθημα ή αντίληψη.

Το εύρημα δεν αποδεικνύει οργανωμένη «φαρμακολογία» 25.000 χρόνια πριν. Αποδεικνύει όμως ότι η ανθρώπινη εξερεύνηση των νευροδραστικών φυτών είναι βαθιά προϊστορική.

Πηγή: Science Advances / Griffith University, 2026.