Ο Ήλιος ετοιμάζεται να «χάσει τη μνήμη του»: Τι βρήκαν οι επιστήμονες και γιατί ο Κύκλος 26 είναι μεγάλο ερωτηματικό

Μια νέα επιστημονική μελέτη βάζει στο επίκεντρο ένα παράξενο χαρακτηριστικό της ηλιακής δραστηριότητας: η δυνατότητα να προβλέψουμε τι θα κάνει ο Ήλιος στον επόμενο κύκλο δεν είναι ίδια σε όλες τις μεταβάσεις. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Όουλου στη Φινλανδία εντόπισαν ότι μετά από μονάριθμους ηλιακούς κύκλους οι πληροφορίες από τον προηγούμενο κύκλο έχουν πολύ μικρότερη προγνωστική αξία.

Τι σημαίνει η «κοσμική αμνησία»

Ο όρος είναι μεταφορικός. Ο Ήλιος φυσικά δεν διαθέτει μνήμη όπως ένας οργανισμός. Αυτό που δείχνουν τα δεδομένα είναι μια έντονη ασυμμετρία: οι μονάριθμοι κύκλοι μπορούν να προβλεφθούν καλύτερα από στοιχεία του προηγούμενου ζυγού κύκλου, ενώ η πρόβλεψη ενός ζυγού κύκλου από τον προηγούμενο μονό είναι σημαντικά δυσκολότερη.

Η ομάδα των Timo Qvick, Timo Asikainen και Kalevi Mursula χρησιμοποίησε μακροχρόνια δεδομένα γεωμαγνητικής δραστηριότητας, με βάση τον δείκτη aa και ιστορικές καταγραφές που εκτείνονται περίπου 180 χρόνια. Η μελέτη αφορά κυρίως την πρόβλεψη της γεωμαγνητικής δραστηριότητας και όχι μια απλή πρόβλεψη του αριθμού των ηλιακών κηλίδων.

Ο κανόνας Gnevyshev–Ohl

Στο υπόβαθρο βρίσκεται ο γνωστός στην ηλιακή φυσική κανόνας Gnevyshev–Ohl. Οι περίπου 11ετείς ηλιακοί κύκλοι παρουσιάζουν μια τάση να σχηματίζουν ζεύγη: ένας ζυγός κύκλος ακολουθείται συχνά από έναν ισχυρότερο μονό κύκλο. Δεν πρόκειται για απαράβατο φυσικό νόμο — έχουν υπάρξει εξαιρέσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το ζεύγος 22–23.

Το φαινόμενο συνδέεται με τον ευρύτερο μαγνητικό κύκλο Hale διάρκειας περίπου 22 ετών, κατά τον οποίο η παγκόσμια πολικότητα του ηλιακού μαγνητικού πεδίου ολοκληρώνει την πλήρη εναλλαγή της.

Γιατί ο Κύκλος 26 γίνεται τόσο ενδιαφέρων

Βρισκόμαστε στον Ηλιακό Κύκλο 25, έναν μονάριθμο κύκλο που έχει ήδη περάσει το μέγιστο των ηλιακών κηλίδων και βρίσκεται συνολικά σε καθοδική πορεία. Ο επόμενος θα είναι ο Κύκλος 26. Ακριβώς επειδή πρόκειται για μετάβαση από μονό σε ζυγό κύκλο, ανήκει στην κατηγορία όπου η νέα μελέτη βρίσκει ασθενέστερες σχέσεις με το παρελθόν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επιστήμονες προβλέπουν έναν καταστροφικό Κύκλο 26 ούτε ότι ο Ήλιος πρόκειται κυριολεκτικά να «μηδενίσει» τη συμπεριφορά του. Σημαίνει ότι οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις έχουν μεγαλύτερη αβεβαιότητα και ότι θα χρειαστούν νέα δεδομένα όσο πλησιάζουμε στο επόμενο ηλιακό ελάχιστο.

Γιατί έχει σημασία για τη Γη

Η κατανόηση του ηλιακού κύκλου είναι κρίσιμη για τον διαστημικό καιρό. Ισχυρές εκλάμψεις και εκτοξεύσεις στεμματικής μάζας μπορούν να επηρεάσουν δορυφόρους, συστήματα GPS και επικοινωνιών, αστροναύτες και, σε ακραίες περιπτώσεις, ηλεκτρικά δίκτυα στη Γη.

Η NASA υπογραμμίζει επίσης ότι η κατανόηση του εσωτερικού μαγνητικού δυναμό του Ήλιου και των ενεργών περιοχών αποτελεί βασικό στόχο για τη βελτίωση των προγνώσεων διαστημικού καιρού. Πρόσφατες έρευνες χρησιμοποιούν ακόμη και τεχνητή νοημοσύνη για την πρόβλεψη της εμφάνισης ενεργών περιοχών ώρες πριν γίνουν ορατές.

Το πραγματικό συμπέρασμα

Το εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι ότι «ο Ήλιος παθαίνει αμνησία», αλλά ότι 180 χρόνια δεδομένων υποδεικνύουν πως η προγνωστική πληροφορία δεν περνά με τον ίδιο τρόπο από κάθε ηλιακό κύκλο στον επόμενο. Ο Κύκλος 26 μετατρέπεται έτσι σε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον φυσικό πείραμα: θα δείξει πόσο καλά κατανοούμε πραγματικά τη μνήμη και το μαγνητικό δυναμό του άστρου μας.

Πηγές: Space Weather / Πανεπιστήμιο του Όουλου, NASA COFFIES, Astronomy & Astrophysics. Φωτογραφία: Javid Naderi / Unsplash.