Η ελληνική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο που ο πολίτης νιώθει στην τσέπη του περισσότερο απ’ όσο φαίνεται στους μακροοικονομικούς δείκτες. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πακέτο φοροελαφρύνσεων και αυξήσεων περίπου 3,5 δισ. ευρώ για τα επόμενα χρόνια. Από την άλλη, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, η ενέργεια ακριβή και το διεθνές περιβάλλον ωθεί ξανά τα επιτόκια προς τα πάνω.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν ελαφρύνσεις. Υπάρχουν. Το ερώτημα είναι πόσο από αυτές απομένει όταν περάσουν από πάνω τους τρόφιμα, λογαριασμοί, καύσιμα, στεγαστικά και αυξημένο κόστος μετακίνησης.
Τα 3,5 δισ. και το πολιτικό στοίχημα
Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει μέτρα συνολικού ύψους περίπου 3,5 δισ. ευρώ, με φορολογικές ελαφρύνσεις, αυξήσεις αποδοχών και επιδόματα. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται ενισχύσεις για συνταξιούχους και δημόσιους υπαλλήλους, φορολογικές παρεμβάσεις για οικογένειες και αγρότες και σταδιακή μείωση προκαταβολής φόρου για αυτοαπασχολούμενους και επιχειρήσεις.
Σε συνθήκες χαμηλού πληθωρισμού, ένα τέτοιο πακέτο θα μπορούσε να αυξήσει αισθητά το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα. Το 2026 όμως δεν είναι μία τέτοια χρονιά.
Ο πληθωρισμός 3,5% αλλάζει όλη την εικόνα
Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει πληθωρισμό γύρω στο 3,5%, με ενέργεια και τρόφιμα να συνεχίζουν να πιέζουν. Αυτό σημαίνει ότι μία ονομαστική αύξηση εισοδήματος 3% δεν είναι πραγματική αύξηση αγοραστικής δύναμης. Στην πράξη ο πολίτης μπορεί να έχει περισσότερα ευρώ στο χαρτί αλλά να αγοράζει λιγότερα.
Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο επειδή ο γενικός δείκτης πληθωρισμού δεν αποτυπώνει με τον ίδιο τρόπο το βάρος που νιώθει κάθε νοικοκυριό. Για οικογένειες που ξοδεύουν μεγάλο μέρος του εισοδήματος σε τρόφιμα, ρεύμα, καύσιμα και ενοίκιο, ο προσωπικός τους πληθωρισμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τον επίσημο μέσο όρο.
Το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια
Η διεθνής ενεργειακή κρίση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Το Brent κινείται ξανά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, με το Reuters να καταγράφει τιμές άνω των 105 δολαρίων και στιγμιαίες κορυφώσεις ακόμη υψηλότερα λόγω των επιθέσεων σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και της μειωμένης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
Για την Ελλάδα, που εισάγει μεγάλο μέρος της ενέργειας που καταναλώνει, αυτό το σοκ περνά στα καύσιμα, στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στα αεροπορικά εισιτήρια και τελικά στις τιμές των προϊόντων. Το πετρέλαιο δεν επηρεάζει μόνο το ρεζερβουάρ. Επηρεάζει το κόστος σχεδόν κάθε αντικειμένου που ταξιδεύει μέχρι το ράφι.
Το δεύτερο χτύπημα: επιτόκια
Οι αγορές ομολόγων έχουν αρχίσει ξανά να τιμολογούν υψηλότερα επιτόκια. Οι αποδόσεις αμερικανικών ομολόγων έχουν κινηθεί πάνω από 5%, ενώ οι ευρωπαϊκές αγορές πιέζονται από τον φόβο ότι η ενεργειακή κρίση θα διατηρήσει τον πληθωρισμό υψηλό και θα υποχρεώσει τις κεντρικές τράπεζες να παραμείνουν αυστηρές.
Αυτό έχει άμεση σημασία για τα ελληνικά νοικοκυριά με δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου. Ένα μέρος της αύξησης μισθού ή της φοροελάφρυνσης μπορεί να εξαφανιστεί απλώς σε μία υψηλότερη μηνιαία δόση.
Ένα απλό παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι ένα νοικοκυριό κερδίζει καθαρά 30.000 ευρώ τον χρόνο και από φορολογικές αλλαγές ή αυξήσεις αποκτά επιπλέον 900 ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί σε βελτίωση 3%. Αν όμως το κόστος του βασικού καλαθιού αυξηθεί 3,5%, το πραγματικό όφελος σχεδόν μηδενίζεται πριν καν υπολογίσουμε πιθανές αυξήσεις σε καύσιμα ή στεγαστικό.
Αντίθετα, ένα νοικοκυριό χωρίς δάνειο, με ιδιόκτητη κατοικία και χαμηλή ενεργειακή κατανάλωση μπορεί να κρατήσει μεγαλύτερο μέρος της ελάφρυνσης. Γι’ αυτό η ίδια πολιτική δεν παράγει το ίδιο αποτέλεσμα για όλους.
Ποιοι κινδυνεύουν να χάσουν περισσότερο
Οι περισσότερο εκτεθειμένοι είναι όσοι έχουν χαμηλό ή μεσαίο εισόδημα, δαπανούν μεγάλο ποσοστό σε βασικά αγαθά και πληρώνουν ενοίκιο ή δάνειο. Αυτές οι ομάδες δεν έχουν μεγάλη δυνατότητα να μειώσουν δαπάνες χωρίς να κόψουν από βασικές ανάγκες.
Οι μικρές επιχειρήσεις επίσης πιέζονται διπλά: από το κόστος ενέργειας και πρώτων υλών αλλά και από το ακριβότερο χρήμα. Αν αυξήσουν τις τιμές, κινδυνεύουν να χάσουν πελάτες. Αν δεν τις αυξήσουν, συμπιέζουν το περιθώριο κέρδους.
Η μεγάλη εικόνα
Η Ελλάδα έχει καλύτερη δημοσιονομική εικόνα από τα χρόνια της κρίσης, υψηλότερη ανάπτυξη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και ισχυρό πρωτογενές πλεόνασμα. Αυτό δίνει χώρο για μέτρα στήριξης. Όμως η ευημερία των αριθμών δεν μεταφέρεται αυτόματα στο πραγματικό εισόδημα.
Η μάχη του 2026 είναι ουσιαστικά αγώνας ταχύτητας ανάμεσα σε δύο δυνάμεις: πόσο γρήγορα αυξάνεται το καθαρό εισόδημα και πόσο γρήγορα αυξάνεται το κόστος ζωής.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε
Για να ξέρουμε αν τα 3,5 δισ. μετατρέπονται σε πραγματική ανάσα, πρέπει να κοιτάμε πέντε πράγματα: πληθωρισμό τροφίμων, τιμές ενέργειας, επιτόκια στεγαστικών, ενοίκια και καθαρές αυξήσεις μισθών μετά φόρων. Αν αυτά κινούνται χειρότερα από τις ελαφρύνσεις, το πακέτο θα μοιάζει μεγάλο στον προϋπολογισμό αλλά μικρό στην καθημερινότητα.
Το τελικό συμπέρασμα είναι απλό: το κράτος μπορεί να δώσει περισσότερα, αλλά αν η διεθνής ενεργειακή κρίση και ο πληθωρισμός πάρουν πίσω τα ίδια ή περισσότερα, ο πολίτης δεν θα νιώσει ποτέ την ονομαστική βελτίωση.
Πηγές: Reuters, Τράπεζα της Ελλάδος, κυβερνητικές ανακοινώσεις για το πακέτο φοροελαφρύνσεων.
ΕΛΛΑΔΑ
ΕΛΛΑΔΑ
ΕΛΛΑΔΑ
Αφήστε μια απάντηση