Ανακύκλωση: Ζητούνται πίσω άλλα 25 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια για τα πολυκέντρα

Νέα σημαντική εξέλιξη καταγράφεται στην υπόθεση των πολυκέντρων ανακύκλωσης, καθώς ζητείται η επιστροφή επιπλέον 25 εκατομμυρίων ευρώ από τρεις περιφερειακούς φορείς διαχείρισης στερεών αποβλήτων. Η απόφαση αφορά τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής, τον αντίστοιχο φορέα της Πελοποννήσου και τον Ενιαίο Σύνδεσμο Διαχείρισης Απορριμμάτων Κρήτης.

Η εξέλιξη προέκυψε μετά από έλεγχο της χρήσης των κοινοτικών πόρων που διατέθηκαν για την προμήθεια και λειτουργία των λεγόμενων «σπιτιών» ή πολυκέντρων ανακύκλωσης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι έλεγχοι επικεντρώθηκαν στη σύνθεση των υλικών που συλλέχθηκαν και στο κατά πόσο αυτά αντιστοιχούσαν στον σκοπό για τον οποίο εγκρίθηκε η χρηματοδότηση.

Το ποσό και ο υπολογισμός της επιστροφής

Η αρχική κοινοτική χρηματοδότηση για τα πολυκέντρα των τριών φορέων ανερχόταν σε περίπου 79,3 εκατομμύρια ευρώ. Το 2025 είχε ήδη ζητηθεί η επιστροφή 39,6 εκατομμυρίων ευρώ. Με τη νέα απόφαση προστίθενται περίπου 25 εκατομμύρια ευρώ, με αποτέλεσμα το συνολικό ποσό των δημοσιονομικών διορθώσεων να ανέρχεται σε περίπου 61,5 εκατομμύρια ευρώ.

Με βάση αυτόν τον υπολογισμό, οι απαιτήσεις επιστροφής αντιστοιχούν στο 77,5% της αρχικής χρηματοδότησης. Το ποσοστό δεν σημαίνει ότι έχει ολοκληρωθεί η είσπραξη των χρημάτων ούτε ότι έχει κριθεί οριστικά η ευθύνη των φορέων. Πρόκειται για απαίτηση επιστροφής κονδυλίων, η οποία αμφισβητείται και βρίσκεται υπό δικαστική εξέταση.

Τι διαπίστωσαν οι έλεγχοι

Το βασικό εύρημα αφορά τη σύνθεση των ανακυκλώσιμων υλικών. Από τον έλεγχο στοιχείων για το 2025 φέρεται να προέκυψε ότι περίπου το 55% των υλικών που καταγράφηκαν ως συλλεχθέντα ήταν τυπικές συσκευασίες, οι οποίες καλύπτονται ήδη από άλλα συστήματα συλλογής και εναλλακτικής διαχείρισης.

Αυτό σημαίνει ότι μόνο περίπου το 45% των υλικών θεωρήθηκε συμβατό με την κατηγορία των «λοιπών ανακυκλώσιμων» για την οποία είχε εγκριθεί η συγκεκριμένη χρηματοδότηση. Η αξιολόγηση, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, δεν βασίστηκε μόνο στο αν ένα υλικό μπορούσε τεχνικά να ανακυκλωθεί, αλλά και στο αν η συλλογή του εντασσόταν στον σχεδιασμό και στους επιλέξιμους στόχους του προγράμματος.

Οι φορείς διαχείρισης έχουν υποστηρίξει ότι η σύνθεση των υλικών επηρεάζεται από τη συμπεριφορά των πολιτών. Με άλλα λόγια, πολίτες μπορεί να τοποθετούν στα πολυκέντρα υλικά διαφορετικά από εκείνα που προβλέπει ο αρχικός σχεδιασμός. Οι ελεγκτικές αρχές, ωστόσο, φαίνεται να εξετάζουν κυρίως το αποτέλεσμα και τη συμβατότητα της πραγματικής λειτουργίας με τους όρους της χρηματοδότησης.

Ποιοι επηρεάζονται

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τους τρεις περιφερειακούς φορείς. Οι οργανισμοί εκπροσωπούν δεκάδες δήμους και συνδέονται με τη λειτουργία υποδομών που εγκαταστάθηκαν σε πολλές περιοχές της χώρας. Επομένως, η οικονομική επιβάρυνση μπορεί να επηρεάσει τους προϋπολογισμούς των φορέων και, έμμεσα, τον σχεδιασμό των δήμων για τη συλλογή και διαχείριση απορριμμάτων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα αναλάβει τελικά το κόστος, εφόσον οι απαιτήσεις επιστροφής καταστούν οριστικές. Σε πρώτη φάση, υπόχρεοι εμφανίζονται οι φορείς που έλαβαν τη χρηματοδότηση. Ωστόσο, η οικονομική συνέπεια μπορεί να μεταφερθεί στον εθνικό ή στους αυτοδιοικητικούς προϋπολογισμούς, ανάλογα με τις τελικές δικαστικές και διοικητικές αποφάσεις.

Η δικαστική εκκρεμότητα

Οι τρεις φορείς έχουν προσφύγει στο Ελεγκτικό Συνέδριο, ζητώντας να μην καταβληθούν τα ποσά μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, η καταβολή έχει ανασταλεί προσωρινά. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει κλείσει η διαδικασία και ότι το ποσό των 25 εκατομμυρίων ευρώ δεν αποτελεί ακόμη οριστική απώλεια για τους φορείς.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία φέρεται να διεξάγει ξεχωριστή έρευνα για τις προμήθειες και τις διαδικασίες που συνδέονται με τα πολυκέντρα. Η ύπαρξη έρευνας δεν συνιστά απόδειξη παρανομίας ή ενοχής. Τα ζητήματα που εξετάζονται και οι δημοσιονομικές διορθώσεις είναι διαφορετικά από μια ενδεχόμενη ποινική διαδικασία και δεν πρέπει να συγχέονται.

Τι αλλάζει στην πράξη

Η υπόθεση αναμένεται να εντείνει τον έλεγχο σε έργα ανακύκλωσης που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους. Για τους δήμους, το ζήτημα αναδεικνύει την ανάγκη σαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων ανάμεσα στους ΟΤΑ, τους περιφερειακούς φορείς απορριμμάτων και τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης.

Αναδεικνύεται επίσης ένα ευρύτερο πρόβλημα: η εγκατάσταση εξοπλισμού δεν εγγυάται από μόνη της υψηλές επιδόσεις ανακύκλωσης. Χρειάζονται σαφείς κανόνες για τα υλικά, ενημέρωση των πολιτών, αξιόπιστη καταγραφή των ποσοτήτων και έλεγχοι που να συνδέουν τη χρηματοδότηση με μετρήσιμα αποτελέσματα.

Μέχρι να εκδοθούν οι τελικές δικαστικές αποφάσεις και να ολοκληρωθούν οι έρευνες, δεν έχει επιβεβαιωθεί αν θα επιστραφεί οριστικά το σύνολο των απαιτούμενων ποσών, αν θα υπάρξουν πρόσθετες διορθώσεις ή αν θα καταλογιστούν συγκεκριμένες ευθύνες σε πρόσωπα ή εταιρείες. Το βέβαιο είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μεγάλη οικονομική εκκρεμότητα σε ένα πρόγραμμα που παρουσιάστηκε ως σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της ανακύκλωσης.

Πηγές

eKathimerini: Recycling probe triggers funding clawbacks

B2Green: Επιστροφές 77,5% των κοινοτικών κονδυλίων για τα πολυκέντρα ανακύκλωσης

Creta24: Πόσα χρήματα θα επιστρέψει ο ΕΣΔΑΚ από την κοινοτική χρηματοδότηση