Ζάμπια: Ο Χακαΐντε Χιτσιλέμα ορκίστηκε για δεύτερη θητεία, με την αντιπολίτευση να μιλά για εκλογές υπό πίεση

Ο πρόεδρος της Ζάμπιας, Χακαΐντε Χιτσιλέμα, ορκίστηκε την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου για δεύτερη πενταετή θητεία, σε μια τελετή που πραγματοποιήθηκε υπό τη σκιά μιας έντονα αμφισβητούμενης εκλογικής διαδικασίας. Η ορκωμοσία έγινε στο National Heroes Stadium της πρωτεύουσας Λουσάκα, παρουσία χιλιάδων υποστηρικτών και αρκετών ηγετών από την Αφρική.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η Ζάμπια θεωρούνταν επί χρόνια μία από τις πιο σταθερές δημοκρατίες της υποσαχάριας Αφρικής. Η χώρα επέστρεψε στο πολυκομματικό σύστημα το 1991 και μέχρι πρόσφατα είχε διατηρήσει την εικόνα των σχετικά ειρηνικών εναλλαγών και των εκλογών χωρίς παρατεταμένες θεσμικές κρίσεις.

Η εκλογική νίκη και η αμφισβήτηση

Η Εκλογική Επιτροπή της Ζάμπιας είχε ανακοινώσει ότι ο Χιτσιλέμα κέρδισε τις προεδρικές εκλογές της 13ης Αυγούστου με περίπου 60% των ψήφων. Ο βασικός αντίπαλός του, Μπράιαν Μουντουμπίλε, έλαβε περίπου 38% και απέρριψε το αποτέλεσμα, καταγγέλλοντας παρατυπίες στη διαδικασία.

Το αποτέλεσμα δεν αμφισβητήθηκε μόνο σε πολιτικό επίπεδο. Σύμφωνα με το Reuters, παρατηρητές έκαναν λόγο για σοβαρές irregularities, ενώ η προεκλογική και μετεκλογική περίοδος σημαδεύτηκε από συλλήψεις στελεχών της αντιπολίτευσης και από περιορισμούς στη λειτουργία των δικαστηρίων, τη στιγμή που πλησίαζε η προθεσμία για την υποβολή προσφυγών.

Ο Μουντουμπίλε και ο υποψήφιος αντιπρόεδρός του, Μακέμπι Ζούλου, είχαν αναζητήσει καταφύγιο σε εγκατάσταση των Ηνωμένων Εθνών, πριν παραδοθούν στις αρχές στις 24 Αυγούστου. Στη συνέχεια συνελήφθησαν και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, αντιμετωπίζουν κατηγορίες περί εσχάτης προδοσίας. Οι κατηγορίες αυτές δεν έχουν μετατραπεί σε δικαστική καταδίκη και η υπόθεση παραμένει ανοιχτή.

Η εικόνα από την ορκωμοσία

Ο Χιτσιλέμα ορκίστηκε ενώπιον του πλήθους στο στάδιο της Λουσάκα, επαναλαμβάνοντας ότι η νέα του κυβέρνηση θα πρέπει να υπηρετήσει όλους τους πολίτες, περιλαμβανομένων εκείνων που ψήφισαν την αντιπολίτευση. Το μήνυμα επιχείρησε να δώσει έμφαση στη θεσμική συνέχεια και στη νομιμοποίηση που παρέχει η εκλογική διαδικασία.

Στην τελετή παρέστησαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος της Κένυας Ουίλιαμ Ρούτο, ο πρόεδρος της Μποτσουάνα Ντούμα Μπόκο και ο πρόεδρος της Ζιμπάμπουε Έμερσον Μνανγκάγκουα. Η παρουσία τους ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι οι γειτονικές και περιφερειακές κυβερνήσεις επιλέγουν, τουλάχιστον προς το παρόν, να αναγνωρίσουν την έναρξη της δεύτερης θητείας του Χιτσιλέμα και να αποφύγουν μια μετωπική σύγκρουση με τη Λουσάκα.

Την επανεκλογή του προέδρου χαιρέτισαν επίσης η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έστειλαν εκπροσώπους στην ορκωμοσία. Η διπλωματική αυτή παρουσία έχει βάρος, επειδή η Ζάμπια βρίσκεται στο επίκεντρο του ανταγωνισμού για τον έλεγχο κρίσιμων πρώτων υλών και των υποδομών της Αφρικής.

Γιατί η Ζάμπια ενδιαφέρει τις μεγάλες δυνάμεις

Η Ζάμπια διαθέτει περίπου 22 εκατομμύρια κατοίκους και είναι ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς χαλκού στην αφρικανική ήπειρο. Ο χαλκός αποτελεί βασικό υλικό για ηλεκτρικά δίκτυα, ηλεκτροκίνηση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τεχνολογίες αποθήκευσης. Για τον λόγο αυτό, η χώρα έχει αποκτήσει μεγαλύτερη γεωοικονομική σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ, Κίνα και Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά.

Η Κίνα έχει ισχυρή παρουσία στον εξορυκτικό και κατασκευαστικό τομέα της Ζάμπιας, ενώ η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για αλυσίδες εφοδιασμού που δεν εξαρτώνται από κινεζικές εταιρείες. Η κυβέρνηση Χιτσιλέμα έχει επιδιώξει να προσελκύσει ξένες επενδύσεις και να αποκαταστήσει την οικονομική αξιοπιστία της χώρας μετά την κρίση χρέους και την αθέτηση πληρωμών του 2020.

Η πολιτική σταθερότητα είναι επομένως κρίσιμη για τα ορυχεία, τις εξαγωγές και τα επενδυτικά σχέδια. Μια παρατεταμένη αμφισβήτηση της εκλογικής νομιμοποίησης θα μπορούσε να αυξήσει το πολιτικό ρίσκο, να καθυστερήσει συμφωνίες και να πιέσει την εμπιστοσύνη των αγορών, ακόμη και αν η κυβέρνηση εξακολουθεί να απολαμβάνει τη στήριξη διεθνών εταίρων.

Τι αλλάζει και τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Η ορκωμοσία σημαίνει ότι ο Χιτσιλέμα ανέλαβε επίσημα τη δεύτερη θητεία του και ότι η εκτελεστική εξουσία συνεχίζει κανονικά τη λειτουργία της. Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουν λυθεί οι καταγγελίες της αντιπολίτευσης ή ότι έχει κλείσει κάθε πιθανή δικαστική διαδικασία.

Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη δικαστική απόφαση ότι το εκλογικό αποτέλεσμα είναι άκυρο. Παράλληλα, δεν έχει αποδειχθεί ότι οι κατηγορίες περί εσχάτης προδοσίας εις βάρος του Μουντουμπίλε θα οδηγήσουν σε καταδίκη. Αυτά τα ζητήματα θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό αν η Ζάμπια θα επιστρέψει γρήγορα στην πολιτική ομαλότητα ή αν θα εισέλθει σε περίοδο παρατεταμένης θεσμικής έντασης.

Για το ελληνικό κοινό, η εξέλιξη έχει ενδιαφέρον κυρίως για δύο λόγους: πρώτον, επειδή δείχνει πόσο εύκολα μια εκλογική αναμέτρηση σε μια φαινομενικά σταθερή χώρα μπορεί να μετατραπεί σε κρίση εμπιστοσύνης· και δεύτερον, επειδή ο χαλκός και τα κρίσιμα ορυκτά συνδέουν πλέον άμεσα την αφρικανική πολιτική με την ενεργειακή μετάβαση, την τεχνολογία και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας.

Πηγές

Associated Press: Zambia president inaugurated for second term after disputed vote

Reuters: Zambia’s chaotic election casts shadow over Hichilema swearing-in

Cabinet Office of Zambia: Ανακοίνωση για την ημερομηνία της ορκωμοσίας