Υεμένη: Το δεύτερο στενό που μπορεί να ανάψει ολόκληρο τον πλανήτη – Χούθι, Σαουδική Αραβία και η μάχη για το Bab el-Mandeb

Αν το Στενό του Ορμούζ είναι η ανατολική βαλβίδα της ενεργειακής καρδιάς του πλανήτη, το Bab el-Mandeb είναι η δυτική. Και σήμερα και οι δύο βαλβίδες βρίσκονται υπό πίεση.

Η Υεμένη επιστρέφει στο κέντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής. Οι Χούθι έχουν εντείνει επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, ενώ το Ριάντ ενισχύει ξανά τη στρατιωτική του εμπλοκή. Η σύγκρουση δεν αφορά πλέον μόνο το εσωτερικό της Υεμένης. Αφορά μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.

Τι είναι το Bab el-Mandeb

Το στενό Bab el-Mandeb βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής και συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Είναι η πύλη που οδηγεί προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος του εμπορίου Ευρώπης–Ασίας, καθώς και σημαντικές ροές πετρελαίου και καυσίμων, εξαρτώνται από την ασφάλεια αυτής της στενής θαλάσσιας ζώνης.

Γιατί η σημερινή κρίση είναι διαφορετική

Τα προηγούμενα χρόνια, οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα ήδη ανάγκασαν πλοία να παρακάμπτουν τη Διώρυγα του Σουέζ και να κάνουν τον πολύ μεγαλύτερο γύρο της Αφρικής. Αυτό αύξησε χρόνους ταξιδιού, καύσιμα, ναύλα και κόστος ασφάλισης.

Η σημερινή κατάσταση όμως είναι πιο επικίνδυνη επειδή η πίεση στο Bab el-Mandeb συμπίπτει με την κρίση στο Ορμούζ. Δηλαδή οι δύο βασικές θαλάσσιες έξοδοι της ενεργειακής Μέσης Ανατολής αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα σοβαρούς κινδύνους.

Η Σαουδική Αραβία επιστρέφει στο μέτωπο

Η Σαουδική Αραβία είχε προσπαθήσει τα προηγούμενα χρόνια να μειώσει την άμεση εμπλοκή της στον πόλεμο της Υεμένης. Τώρα όμως η κατάσταση αλλάζει. Οι Χούθι έχουν εντείνει τις επιθέσεις τους με πυραύλους και drones εναντίον σαουδαραβικών στόχων, ενώ το Ριάντ υποστηρίζει ξανά επιχειρήσεις των κυβερνητικών δυνάμεων της Υεμένης.

Διεθνή μέσα μετέδωσαν ακόμη και επιθέσεις που προκάλεσαν διαταραχές σε αεροδρόμια και ανησυχία στο Ριάντ. Η στρατιωτική σύγκρουση αρχίζει έτσι να αγγίζει όχι μόνο τα σύνορα αλλά και τον πυρήνα της σαουδαραβικής οικονομικής δραστηριότητας.

Ο παράγοντας Aramco

Οι Χούθι έχουν αποδείξει ότι μπορούν να στοχεύσουν ενεργειακές εγκαταστάσεις σε μεγάλη απόσταση. Αυτό είναι κρίσιμο διότι η Σαουδική Αραβία παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και εξαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο.

Ακόμη και όταν οι επιθέσεις δεν προκαλούν μεγάλη πραγματική απώλεια παραγωγής, δημιουργούν αβεβαιότητα. Οι αγορές ενέργειας τιμολογούν όχι μόνο αυτό που συνέβη, αλλά και την πιθανότητα αυτού που μπορεί να συμβεί.

Ο ρόλος του Ιράν

Οι Χούθι αποτελούν μέρος του ευρύτερου άξονα δυνάμεων που συνδέονται πολιτικά και στρατιωτικά με το Ιράν. Αυτό κάνει κάθε νέα σύγκρουση στην Υεμένη κομμάτι της ευρύτερης αντιπαράθεσης Τεχεράνης–Δύσης και Τεχεράνης–περιφερειακών αντιπάλων.

Όσο συνεχίζεται η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν, η Υεμένη μπορεί να λειτουργήσει ως έμμεσο πεδίο πίεσης. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης χωρίς να χρειάζεται κάποια πλευρά να ανοίξει επίσημα νέο μέτωπο.

Νέοι παίκτες

Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η σύγκρουση μπορεί να εμπλέξει ευρύτερα κράτη. Τουρκία και Πακιστάν έχουν προσφέρει υποστήριξη στη Σαουδική Αραβία σε διαφορετικά επίπεδα, ενώ έχει συζητηθεί ακόμη και πιθανή συμβολή της Συρίας.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό: όσο περισσότερα κράτη εμπλέκονται, τόσο δυσκολότερη γίνεται η αποκλιμάκωση.

Η ανθρωπιστική διάσταση

Η Υεμένη έχει ήδη βιώσει μία από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Νέες μάχες σημαίνουν νέες μετακινήσεις πληθυσμών, μεγαλύτερες ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων και ακόμη μεγαλύτερη πίεση σε μία κοινωνία που δεν έχει προλάβει να ανακάμψει.

Γιατί αφορά την Ευρώπη και την Ελλάδα

Η σημασία για την Ελλάδα είναι άμεση. Η Διώρυγα του Σουέζ και η Ερυθρά Θάλασσα αποτελούν βασικούς εμπορικούς δρόμους προς τη Μεσόγειο. Κάθε παράκαμψη γύρω από την Αφρική αυξάνει τον χρόνο ταξιδιού και το κόστος μεταφοράς.

Για μία χώρα με ισχυρή ναυτιλία και οικονομία που εξαρτάται από εισαγωγές, αυτό μεταφέρεται σε αυξημένα κόστη για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Ο πραγματικός παγκόσμιος κίνδυνος

Η μεγάλη εικόνα είναι ότι ο κόσμος δεν αντιμετωπίζει πλέον ένα μόνο «σημείο συμφόρησης». Αν το Ορμούζ και το Bab el-Mandeb γίνουν ταυτόχρονα ασταθή, τότε η ενεργειακή και εμπορική ασφάλεια της Μέσης Ανατολής δέχεται πίεση και από τις δύο κατευθύνσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα σταματήσει το παγκόσμιο εμπόριο. Σημαίνει όμως ότι το εμπόριο γίνεται ακριβότερο, πιο αργό και πιο ευάλωτο.

Το συμπέρασμα

Η Υεμένη δεν είναι ξανά ένα «ξεχασμένο μέτωπο». Είναι ένας από τους βασικούς κόμβους της παγκόσμιας οικονομίας. Και όσο οι Χούθι, η Σαουδική Αραβία και οι περιφερειακές δυνάμεις ανεβάζουν την ένταση, το Bab el-Mandeb μετατρέπεται σε δεύτερο κρίσιμο μέτωπο μιας ήδη εξαιρετικά εύθραυστης παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας.

Πηγές έρευνας: Reuters, Associated Press, International Energy Agency και δημόσιες ανακοινώσεις περιφερειακών αρχών.