UNHCR: Δεν συμμετέχει στο σχέδιο της Μαλαισίας για επιστροφή 1.476 πολιτών της Μιανμάρ

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) δήλωσε την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2026 ότι δεν συμμετέχει στο σχέδιο της Μαλαισίας για την επιστροφή πολιτών της Μιανμάρ και προειδοποίησε πως οι σημερινές συνθήκες στη χώρα δεν επιτρέπουν ασφαλή, αξιοπρεπή και βιώσιμη επιστροφή προσφύγων.

Η τοποθέτηση της UNHCR έρχεται λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση του υπουργείου Εσωτερικών της Μαλαισίας ότι η πρώτη φάση ενός προγράμματος «εθελοντικού επαναπατρισμού» θα αφορά 1.476 πολίτες της Μιανμάρ. Η αναχώρηση έχει προγραμματιστεί για τις 29 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ η κυβέρνηση της Κουάλα Λουμπούρ έχει δηλώσει ότι το συνολικό σχέδιο μπορεί να αφορά περίπου 5.000 ανθρώπους.

Η προειδοποίηση της UNHCR

Σύμφωνα με δήλωση που μεταφέρθηκε από το Reuters, η UNHCR υποστηρίζει ότι ο συνεχιζόμενος ένοπλος εμφύλιος και η εκτεταμένη βία στη Μιανμάρ σημαίνουν πως δεν υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για ασφαλή και βιώσιμη επιστροφή. Η υπηρεσία του ΟΗΕ τόνισε ότι οποιαδήποτε επιστροφή πρέπει να βασίζεται σε ενημερωμένη και πραγματικά εθελοντική απόφαση, να γίνεται με ασφάλεια και να διασφαλίζει την αξιοπρέπεια των ανθρώπων.

Η UNHCR διευκρίνισε επίσης ότι δεν έχει ρόλο στο συγκεκριμένο κυβερνητικό πρόγραμμα. Παράλληλα, δήλωσε έτοιμη να συνεργαστεί με τις αρμόδιες αρχές για την εξέταση των αναγκών προστασίας και για τη δημιουργία ασφαλιστικών δικλίδων, χωρίς όμως να παρουσιάζει το υφιστάμενο σχέδιο ως επιχείρηση που οργανώνεται ή επιβλέπεται από την ίδια.

Τι έχει ανακοινώσει η Μαλαισία

Το υπουργείο Εσωτερικών της Μαλαισίας ανακοίνωσε στις 27 Αυγούστου ότι η πρώτη ομάδα των 1.476 ανθρώπων θα μεταφερθεί στη Μιανμάρ με δύο πολεμικά πλοία και ένα πλοίο-νοσοκομείο του Πολεμικού Ναυτικού της Μιανμάρ. Η σχετική ημερομηνία, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Bernama, συμφωνήθηκε σε συνάντηση στην οποία συμμετείχαν το υπουργείο Εσωτερικών, το υπουργείο Εξωτερικών, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και το υπουργείο Άμυνας.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα θα εφαρμοστεί με τάξη, ασφάλεια και αξιοπρέπεια και ότι οι συμμετέχοντες έχουν συμφωνήσει να επιστρέψουν. Η Μαλαισία έχει επίσης αναφέρει ότι συνεχίζει τη διαδικασία ταυτοποίησης και ελέγχου των πολιτών της Μιανμάρ που βρίσκονται στη χώρα, ενώ περίπου 4.008 άνθρωποι αναμένεται να ενταχθούν σε ξεχωριστό πρόγραμμα καταγραφής και βιομετρικής ταυτοποίησης.

Ποιοι επηρεάζονται

Η Μαλαισία φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες κοινότητες προσφύγων και αιτούντων άσυλο στη Νοτιοανατολική Ασία. Η πλειονότητα προέρχεται από τη Μιανμάρ και περιλαμβάνει Ροχίνγκια, Κιν, Καρέν και Μον. Σύμφωνα με στοιχεία της UNHCR που επικαλείται το Reuters, στη Μαλαισία βρίσκονταν τον Φεβρουάριο περίπου 193.800 πρόσφυγες από τη Μιανμάρ. Σε ευρύτερες καταγραφές, ο συνολικός αριθμός προσφύγων και αιτούντων άσυλο στη χώρα έχει υπολογιστεί σε περισσότερους από 200.000.

Η κατηγορία των Ροχίνγκια είναι ιδιαίτερα ευάλωτη. Η συγκεκριμένη μουσουλμανική μειονότητα δεν αναγνωρίζεται από τη Μιανμάρ ως μία από τις επίσημες εθνικές ομάδες της χώρας και πολλοί Ροχίνγκια δεν διαθέτουν αναγνωρισμένη υπηκοότητα. Η επιστροφή τους συνδέεται έτσι όχι μόνο με τον κίνδυνο της ένοπλης βίας, αλλά και με ζητήματα ιθαγένειας, ελευθερίας μετακίνησης, πρόσβασης σε στέγαση και προστασίας από διακρίσεις.

Το ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο

Η Μιανμάρ βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση από το στρατιωτικό πραξικόπημα του Φεβρουαρίου 2021, το οποίο πυροδότησε ένοπλες συγκρούσεις σε μεγάλο μέρος της χώρας. Η κατάσταση έχει επιβαρυνθεί από εκτοπισμούς, περιορισμένη ανθρωπιστική πρόσβαση και σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, υγειονομική περίθαλψη και βασικές υπηρεσίες.

Η Μαλαισία, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις γύρω από την παρουσία προσφύγων και μεταναστών χωρίς έγγραφα. Η χώρα δεν έχει ενσωματώσει πλήρες εθνικό σύστημα ασύλου και οι πρόσφυγες συχνά αντιμετωπίζονται μέσα από το πλαίσιο της μεταναστευτικής νομοθεσίας. Αυτό δημιουργεί ένταση ανάμεσα στην επιθυμία της κυβέρνησης να περιορίσει την παράτυπη μετανάστευση και στις διεθνείς υποχρεώσεις προστασίας ανθρώπων που μπορεί να κινδυνεύουν αν επιστρέψουν στη χώρα προέλευσής τους.

Το ζήτημα έχει ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς αφορά τον τρόπο με τον οποίο κράτη της Ασίας διαχειρίζονται μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, τις πιέσεις στις χώρες υποδοχής και το όριο μεταξύ «εθελοντικής επιστροφής» και επιστροφής υπό συνθήκες πίεσης. Οι εξελίξεις στη Μαλαισία μπορεί επίσης να επηρεάσουν τις θαλάσσιες διαδρομές των Ροχίνγκια προς τη Νοτιοανατολική Ασία, χωρίς όμως να υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία ότι το συγκεκριμένο σχέδιο θα προκαλέσει άμεσα νέο κύμα μετακίνησης.

Τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Δεν έχει δημοσιοποιηθεί λεπτομερής και ανεξάρτητη επαλήθευση για τη σύνθεση των 1.476 ανθρώπων, δηλαδή πόσοι είναι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, πόσοι αιτούντες άσυλο και πόσοι κρατούμενοι για μεταναστευτικούς λόγους. Επίσης, δεν έχει γίνει γνωστό ποιος θα παρακολουθεί ανεξάρτητα τη διαδικασία πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την επιστροφή.

Μέχρι στιγμής, η Κουάλα Λουμπούρ επιμένει ότι το πρόγραμμα είναι εθελοντικό, ενώ η UNHCR προειδοποιεί ότι οι γενικές συνθήκες στη Μιανμάρ δεν επιτρέπουν ασφαλή, αξιοπρεπή και βιώσιμη επιστροφή. Δεν έχει επιβεβαιωθεί αν η προγραμματισμένη αναχώρηση της 29ης Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί όπως έχει ανακοινωθεί ή αν θα τροποποιηθεί μετά τις αντιδράσεις και τις απαιτήσεις για πρόσθετες εγγυήσεις προστασίας.

Πηγές

Reuters – UNHCR says it has no role in Malaysia’s planned repatriation of Myanmar refugees

Bernama – 1,476 Myanmar Nationals To Be Voluntarily Repatriated On Sept 29

Channel NewsAsia – Malaysia says it will not repatriate Rohingya refugees if lives are at risk