Η κρίση στο Αφγανιστάν έχει οδηγήσει σε δραματική αύξηση των παιδικών γάμων, καθώς η φτώχεια, οι περιορισμοί των Ταλιμπάν και ο αποκλεισμός των κοριτσιών από την εκπαίδευση ωθούν χιλιάδες οικογένειες να παντρέψουν τις ανήλικες κόρες τους ή ακόμη και να τις «υποσχεθούν» σε γάμο από τη βρεφική τους ηλικία, προκειμένου να εξοφλήσουν χρέη ή να εξασφαλίσουν τροφή.
Η 18χρονη Σίμα αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις αυτής της πραγματικότητας. Παρότι είναι ακόμη έφηβη, έχει ήδη γεννήσει τέσσερις φορές. Το μικρότερο παιδί της είναι νεογέννητο, ενώ το μεγαλύτερο είναι τεσσάρων ετών. Ζει στην επαρχία Μπαντγκίς μαζί με τα παιδιά της σε ένα δωμάτιο από πλίνθους και περιγράφει πως η ζωή της άλλαξε οριστικά μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.
Όπως αναφέρει, είχε μόλις ολοκληρώσει την έκτη τάξη και επρόκειτο να ξεκινήσει την έβδομη, όταν δύο μήνες αργότερα ο πατέρας της την πίεσε να παντρευτεί τον ξάδελφό της. Η ίδια υποστηρίζει ότι, αφού ξυλοκοπήθηκε επανειλημμένα από τον πατέρα της, αναγκάστηκε να αποδεχθεί τον γάμο.
Παντρεύτηκε στα 13 και απέκτησε τέσσερα παιδιά πριν ενηλικιωθεί
Η Σίμα έγινε νύφη σε ηλικία μόλις 13 ετών και από τότε ζει στο ίδιο συγκρότημα κατοικιών, όπου έφερε στον κόσμο όλα τα παιδιά της. Ένα από αυτά πέθανε από πνευμονία σε ηλικία ενός έτους.
Η καθημερινότητά της περιλαμβάνει όλες τις δουλειές του σπιτιού, από τη μεταφορά νερού και τη φροντίδα των αγελάδων μέχρι το ψήσιμο ψωμιού σε παραδοσιακό φούρνο, ενώ τα παιδιά της βρίσκονται συνεχώς δίπλα της.
Η ίδια περιγράφει τις σοβαρές επιπτώσεις που είχε η εγκυμοσύνη σε τόσο μικρή ηλικία στην υγεία της. Όπως λέει, κατά τη διάρκεια των κυήσεών της λιποθυμούσε συχνά λόγω πολύ χαμηλής αρτηριακής πίεσης, υποφέρει από συνεχείς πονοκεφάλους και πόνους στα νεφρά και αισθάνεται «σαν άνθρωπος 70 ετών».
Αυξάνονται οι ανήλικες μητέρες στα νοσοκομεία
Η περίπτωση της Σίμα δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση, όπως αναφέρει ο Guardian. Σύμφωνα με εργαζόμενους σε δημόσιο νοσοκομείο στο βόρειο Αφγανιστάν, μόνο κατά τους πρώτους πέντε μήνες του τρέχοντος έτους 42 ανήλικα κορίτσια γέννησαν παιδιά.
Από αυτές, έξι βρίσκονταν στη δεύτερη εγκυμοσύνη τους, πέντε παρουσίασαν έκτοπη κύηση, μία από τις κυριότερες αιτίες μητρικής θνησιμότητας, ενώ 18 χρειάστηκε να υποβληθούν σε καισαρική τομή. Δύο από τις ανήλικες μητέρες έχασαν τη ζωή τους, αν και τα βρέφη τους επέζησαν.
Η μαία Σαμπνάμ υποστηρίζει ότι μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν ο αριθμός των ανήλικων μητέρων αυξήθηκε κατακόρυφα. Όπως εξηγεί, στο παρελθόν το νοσοκομείο δεχόταν περίπου δύο ανήλικες μητέρες τον μήνα, κυρίως από αναλφάβητες οικογένειες, ενώ πλέον ακόμη και μορφωμένες οικογένειες παντρεύουν τις κόρες τους σε πολύ μικρή ηλικία.
Οι σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία μητέρας και παιδιού
Σε διεθνές επίπεδο, ως ανήλικοι θεωρούνται όσοι είναι κάτω των 18 ετών, σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι οι εγκυμοσύνες πριν από τα 20 χρόνια εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους τόσο για τη μητέρα όσο και για το παιδί.
Η Σαμπνάμ θυμάται χαρακτηριστικά μια υπόθεση του 2024, όταν ένα κορίτσι 13 ετών μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με σοβαρή αιμορραγία έπειτα από αποβολή. Όταν ρώτησε τη μητέρα γιατί επέτρεψε στην κόρη της να παντρευτεί έναν άνδρα σχεδόν 30 ετών, εκείνη απάντησε ότι αναγκάστηκε να θυσιάσει ένα παιδί της για να μπορέσει να θρέψει τα υπόλοιπα.
Όπως επισημαίνει η μαία, αρκετές οικογένειες πιστεύουν λανθασμένα ότι όσο νεότερη είναι η μητέρα τόσο πιο υγιές και έξυπνο θα είναι το παιδί. Ωστόσο, τα κορίτσια που δεν έχουν ολοκληρώσει τη σωματική και ψυχολογική τους ανάπτυξη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας, αναιμίας, αποβολών, επιπλοκών στον τοκετό, πρόωρου τοκετού και γέννησης λιποβαρών ή μη υγιών βρεφών.
Η ίδια τονίζει ακόμη ότι πολλές οικογένειες αρνούνται την καισαρική τομή, επειδή θεωρούν πως μειώνει τις πιθανότητες μελλοντικών εγκυμοσυνών. Σύμφωνα με τη μαία, δύο νεαρές μητέρες πέθαναν πρόσφατα κατά τη διάρκεια του τοκετού, καθώς οι σύζυγοί τους δεν επέτρεψαν να πραγματοποιηθεί η επέμβαση.
Αποκλεισμός από την εκπαίδευση και αλλαγές στη νομοθεσία
Σύμφωνα με έκθεση του Γραφείου Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, το ποσοστό μητρικής θνησιμότητας στο Αφγανιστάν ανέρχεται σε 600 θανάτους ανά 100.000 γεννήσεις, έναντι 16 στο Ιράν, 155 στο Πακιστάν και 12 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η έκθεση αποδίδει την κατάσταση στους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στον τομέα της υγείας και στην έλλειψη προσωπικού στις αγροτικές περιοχές, επισημαίνοντας την ανάγκη επενδύσεων στην εκπαίδευση και στο γυναικείο υγειονομικό προσωπικό.
Η Σίμα συγκαταλέγεται στα περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια στο Αφγανιστάν που έχουν αποκλειστεί από τη φοίτηση μετά την έκτη τάξη από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. Πολλά από αυτά οδηγούνται πλέον σε πρόωρους γάμους και μητρότητα.
Το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αφγανιστάν αναφέρει ότι σύμφωνα με εκτίμηση εκπαιδευτικού, περίπου το 70% των κοριτσιών που εγκατέλειψαν αναγκαστικά το σχολείο οδηγήθηκαν σε εξαναγκαστικούς γάμους. Παράλληλα, μικρότερη έρευνα σε 15 κορίτσια έδειξε ότι το 66% ήταν κάτω των 18 ετών.
Παρότι πριν από την επιστροφή των Ταλιμπάν η νομοθεσία ποινικοποιούσε τους γάμους κάτω των 15 ετών, νέο διάταγμα που εκδόθηκε φέτος δεν προβλέπει πλέον κανένα ελάχιστο όριο ηλικίας. Η αλλαγή αυτή ακολούθησε το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων για τις γυναίκες, καθώς και την επιβολή νέων περιορισμών στις μετακινήσεις τους.
Η φτώχεια οδηγεί οικογένειες να «πουλούν» τις κόρες τους
Ο 24χρονος σύζυγος της Σίμα είναι άνεργος. Ταξίδεψε στο Ιράν αναζητώντας εργασία, όμως επέστρεψε έπειτα από τρεις μήνες χωρίς αποτέλεσμα. Η ίδια δηλώνει ότι θα ήθελε να εργαστεί, όμως ως μητέρα τριών παιδιών και με όλες τις ευθύνες του σπιτιού δεν έχει καμία δυνατότητα να αποκτήσει εισόδημα ή να μάθει κάποιο επάγγελμα.
Όπως περιγράφει, πέντε οικογένειες ζουν στο ίδιο συγκρότημα κατοικιών: οι γονείς της, ο θείος της με τις δύο συζύγους του, ο αδελφός της με τη σύζυγό του και η δική της οικογένεια. Όταν περισσεύει φαγητό από τους υπόλοιπους, τους το δίνουν, όμως τις περισσότερες φορές πεινούν.
Μετά το κλείσιμο των σχολείων και τον αποκλεισμό των γυναικών από τις περισσότερες δημόσιες θέσεις εργασίας, η οικογένεια της Σίμα τη χρησιμοποίησε για να εξοφλήσει χρέος. Ο πατέρας της όφειλε στον αδελφό του 200.000 αφγανί και η κόρη του δόθηκε σε γάμο με τον γιο του αντί χρηματικού ανταλλάγματος.
Έκθεση του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ δείχνει ότι περίπου τα τρία τέταρτα του πληθυσμού του Αφγανιστάν, δηλαδή περίπου 28 εκατομμύρια άνθρωποι, αδυνατούν να καλύψουν ακόμη και τις βασικές ανάγκες τους, ενώ περισσότερο από το 80% των νοικοκυριών είναι υπερχρεωμένο. Παράλληλα, μετά τις περικοπές της αμερικανικής υπηρεσίας USAID και τη μείωση της ευρωπαϊκής και βρετανικής βοήθειας, η διεθνής ανθρωπιστική στήριξη προς τη χώρα μειώθηκε κατά περισσότερο από 16% το 2025, οδηγώντας στο κλείσιμο ή στον περιορισμό της λειτουργίας εκατοντάδων ιατρικών κέντρων. Η έκθεση προειδοποιεί ότι χωρίς επενδύσεις στην απασχόληση και στις δημόσιες υπηρεσίες, οι προοπτικές ανάκαμψης παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
Βρέφη «αρραβωνιάζονται» για την αποπληρωμή χρεών
Τρεις ακόμη οικογένειες στη δυτική πλευρά του Αφγανιστάν αποκάλυψαν ότι χρησιμοποίησαν τις κόρες τους για την αποπληρωμή χρεών, λαμβάνοντας χρήματα εκ των προτέρων και δεσμευόμενες να παραδώσουν τα παιδιά στους μελλοντικούς συζύγους όταν φτάσουν σε ηλικία από επτά έως εννέα ετών. Η μικρότερη ήταν μόλις δύο μηνών όταν συμφωνήθηκε ο μελλοντικός γάμος της.
Η 57χρονη Γκολνάρ κρατά στην αγκαλιά της την εγγονή της, ηλικίας ενός έτους, η οποία, όπως λέει, «πουλήθηκε» ώστε να εξοφληθούν τα χρέη του πατέρα της, ο οποίος είχε εγκαταλείψει το σπίτι για να αποφύγει τους πιστωτές. Η συμφωνία προέβλεπε την καταβολή 200.000 αφγανί και τη διαγραφή μέρους των χρεών. Τα μισά χρήματα καταβλήθηκαν προκαταβολικά, ενώ τα υπόλοιπα θα δοθούν όταν το κορίτσι απομακρυνθεί από την οικογένεια σε ηλικία οκτώ ετών.
Η 51χρονη Σάχεμπ Τζαν αναφέρει ότι υποσχέθηκε την εγγονή της σε γάμο όταν εκείνη ήταν μόλις δύο μηνών, προκειμένου να εξοφλήσει χρέη, με τη συμφωνία να προβλέπει ότι το παιδί θα παραδοθεί στην ηλικία των επτά ετών. Όπως λέει, δεν έλαβαν χρήματα και η οικογένεια εξακολουθεί να ζει σε ακραία φτώχεια.
Αντίστοιχα, η 44χρονη Σάμπζα πούλησε την κόρη της, σήμερα επτά ετών, όταν εκείνη ήταν τριών ετών, για να εξοφλήσει χρέος ύψους 300.000 αφγανί, αφού επέστρεψε από το Πακιστάν και βρήκε την οικογένειά της χωρίς τροφή και τον σύζυγό της ανίκανο να εργαστεί λόγω προβλημάτων υγείας. Σήμερα δηλώνει συντετριμμένη, καθώς γνωρίζει ότι μέσα στον επόμενο χρόνο η κόρη της θα απομακρυνθεί από την οικογένεια. Όπως εξηγεί, τα υπόλοιπα παιδιά της τη ρωτούν συνεχώς γιατί έδωσε την αδελφή τους, ενώ η μικρή επιστρέφει πανικόβλητη κάθε φορά που πηγαίνει στο σπίτι της θείας της και αναζητά την αδελφή της. Η ίδια περιγράφει ότι η σκέψη πως απομένει μόλις ένας χρόνος μέχρι να χάσει την κόρη της είναι δυσβάσταχτη.
Ελληνικά 