Από το φαρμακείο σε επτά λεπτά: Το NHS ξεκινά δωρεάν ελέγχους χοληστερόλης για εκατομμύρια Βρετανούς

Μια νέα υπηρεσία υγείας εκτός των ιατρείων

Το NHS στην Αγγλία ανακοίνωσε ότι περίπου 100 φαρμακεία σε κεντρικούς δρόμους θα αρχίσουν να προσφέρουν από το φθινόπωρο δωρεάν ελέγχους χοληστερόλης. Η νέα υπηρεσία θα βασίζεται σε μια γρήγορη εξέταση με τρύπημα στο δάκτυλο, η οποία θα αναλύει το λιπιδαιμικό προφίλ του εξεταζόμενου σε περίπου επτά λεπτά.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική του βρετανικού συστήματος υγείας για την πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων. Σύμφωνα με το NHS England, ο στόχος είναι να μειωθούν κατά ένα τέταρτο οι θάνατοι από καρδιακές παθήσεις και εγκεφαλικά μέσα στην επόμενη δεκαετία, εντοπίζοντας νωρίτερα ανθρώπους που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.

Το πρόγραμμα δεν θα εφαρμοστεί άμεσα στην Ελλάδα, όμως έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ευρωπαϊκές συζητήσεις γύρω από το μέλλον της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Η μεταφορά απλών αλλά κρίσιμων εξετάσεων από τα ιατρεία και τα νοσοκομεία στα φαρμακεία αποτελεί τάση που κερδίζει έδαφος, καθώς επιδιώκει να περιορίσει την πίεση στους γιατρούς και να διευκολύνει την πρόσβαση των πολιτών.

Ποιοι θα είναι δικαιούχοι

Οι έλεγχοι θα απευθύνονται σε άτομα ηλικίας 40 έως 84 ετών, τα οποία δεν είναι έγκυες και δεν έχουν υποβληθεί σε αιματολογική εξέταση κατά το προηγούμενο δωδεκάμηνο. Η πρόσβαση θα γίνεται στα συμμετέχοντα φαρμακεία, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη επίσκεψη σε γενικό γιατρό, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που έδωσε το NHS England.

Η διαδικασία θα περιλαμβάνει όχι μόνο την εξέταση χοληστερόλης αλλά και μέτρηση της αρτηριακής πίεσης. Ο φαρμακοποιός με δικαίωμα συνταγογράφησης θα αξιολογεί τα αποτελέσματα, θα παρέχει συμβουλές για τον τρόπο ζωής και θα αποφασίζει αν χρειάζεται παραπομπή σε γιατρό ή έναρξη θεραπείας.

Τα αποτελέσματα θα αποστέλλονται στον εξεταζόμενο μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης δεν θα λαμβάνει απλώς έναν αριθμό, αλλά θα μπορεί να πάρει μια αρχική κλινική καθοδήγηση για τα επόμενα βήματα.

Τι έδειξε το πιλοτικό πρόγραμμα

Η εθνική εφαρμογή ακολουθεί πιλοτικό πρόγραμμα στο βόρειο Λονδίνο, το οποίο πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Barts Health NHS Trust, το UCLPartners και τη βρετανική οργάνωση HEART UK. Από τον Ιανουάριο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026 εξετάστηκαν 2.493 άνθρωποι σε 61 κοινοτικά φαρμακεία.

Το 19% των εξεταζόμενων κρίθηκε ότι είχε επίπεδο καρδιαγγειακού κινδύνου που μπορούσε να δικαιολογεί φαρμακευτική παρέμβαση. Παράλληλα, 88 άνθρωποι ξεκίνησαν θεραπεία με στατίνες. Το NHS παρουσιάζει τα δεδομένα αυτά ως ένδειξη ότι τα φαρμακεία μπορούν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικό σημείο πρώιμου εντοπισμού προβλημάτων.

Οι αριθμοί, ωστόσο, προέρχονται από ένα περιορισμένο πιλοτικό πρόγραμμα και δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι η εθνική εφαρμογή θα έχει τα ίδια αποτελέσματα. Η αποτελεσματικότητα θα εξαρτηθεί από το πόσα φαρμακεία θα συμμετάσχουν, από την ακρίβεια των μετρήσεων, από την ποιότητα της συμβουλευτικής και από το αν οι πολίτες θα ακολουθούν τις παραπομπές για περαιτέρω έλεγχο.

Γιατί η χοληστερόλη παραμένει κρίσιμος δείκτης

Η υψηλή χοληστερόλη συχνά δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Μπορεί να παραμένει απαρατήρητη για χρόνια, ενώ σταδιακά συμβάλλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στις αρτηρίες. Ο συνδυασμός αυξημένης χοληστερόλης, υψηλής αρτηριακής πίεσης, καπνίσματος, διαβήτη, παχυσαρκίας και οικογενειακού ιστορικού μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού.

Το πλεονέκτημα της νέας υπηρεσίας είναι κυρίως πρακτικό: ο πολίτης μπορεί να ελεγχθεί σε έναν χώρο που επισκέπτεται ήδη για φάρμακα και βασικές υπηρεσίες υγείας. Το NHS επιχειρεί έτσι να μειώσει τα εμπόδια που συχνά οδηγούν ανθρώπους να αναβάλλουν μια εξέταση, όπως η δυσκολία προγραμματισμού ραντεβού ή η απόσταση από ένα ιατρείο.

Παράλληλα, οι βρετανικές αρχές υποστηρίζουν ότι η αξιοποίηση των φαρμακείων μπορεί να βοηθήσει περιοχές όπου οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι συχνότερες και όπου η πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης είναι πιο άνιση.

Τι αλλάζει και τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Η νέα υπηρεσία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται ο αρχικός έλεγχος: η εξέταση μεταφέρεται πιο κοντά στην καθημερινότητα του πολίτη και ενσωματώνεται σε μια σύντομη επίσκεψη στο φαρμακείο. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε αυξημένη μέτρηση θα οδηγεί αυτόματα σε φαρμακευτική αγωγή ή ότι οι φαρμακοποιοί θα αντικαταστήσουν τους γιατρούς.

Η εξέταση αποτελεί εργαλείο εντοπισμού κινδύνου και όχι πλήρη διάγνωση όλων των καρδιαγγειακών προβλημάτων. Η τελική απόφαση για θεραπεία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το συνολικό ιατρικό ιστορικό, τις υπόλοιπες εξετάσεις, την ηλικία, τις υπάρχουσες παθήσεις και πιθανούς παράγοντες κινδύνου.

Το πιλοτικό πρόγραμμα θα συνεχιστεί έως την άνοιξη του 2027. Μέχρι τότε αναμένεται να αξιολογηθεί αν οι γρήγοροι έλεγχοι στα φαρμακεία εντοπίζουν περισσότερα περιστατικά, αν μειώνουν τις καθυστερήσεις στην πρόληψη και αν μπορούν να περιορίσουν τις ανισότητες στην πρόσβαση. Δεν έχει ανακοινωθεί αντίστοιχο εθνικό πρόγραμμα στην Ελλάδα, ενώ οι βρετανικές πληροφορίες αφορούν αποκλειστικά την Αγγλία και όχι το σύνολο του Ηνωμένου Βασιλείου.

Πηγές

NHS England – High-street pharmacies to launch seven-minute cholesterol checks

The Guardian – NHS to offer free high-street cholesterol tests in England