Άνοιξε το κουτί της Πανδώρας – Δημιούργησαν «ζωντανές μηχανές» στο εργαστήριο

Το πρωτότυπο, το οποίο ονομάστηκε χαϊδευτικά «SpudCell» (ένα λογοπαίγνιο με τον σοβιετικό δορυφόρο Sputnik), αποτελείται από μόλις 150 έως 200 μόρια

Μια κοσμογονική, αλλά και δυνητικά τρομακτική ανακάλυψη φέρνει στο φως η επιστημονική κοινότητα, καθώς ερευνητές ανακοίνωσαν ότι κατασκεύασαν για πρώτη φορά ένα κύτταρο εξ ολοκλήρου από το μηδέν. Το τεχνητό αυτό δημιούργημα έχει την ικανότητα να τρέφεται, να αναπτύσσεται και να αναπαράγεται όπως ακριβώς ένας φυσικός οργανισμός, ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα για μια νέα εποχή «κατά παραγγελία» βιολογικών μηχανών, αλλά και εγείροντας σοβαρά ερωτήματα ασφάλειας και ηθικής.
Το ιστορικό αυτό επίτευγμα ανήκει στην Kate Adamala, καθηγήτρια και συνθετική βιολόγο στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, η οποία μαζί με την ομάδα της συναρμολόγησε το κύτταρο κομμάτι-κομμάτι, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά μη ζωντανά χημικά συστατικά. Το πρωτότυπο, το οποίο ονομάστηκε χαϊδευτικά «SpudCell» (ένα λογοπαίγνιο με τον σοβιετικό δορυφόρο Sputnik), αποτελείται από μόλις 150 έως 200 μόρια -όντας απίστευτα απλό σε σύγκριση με τα εκατομμύρια μόρια ενός φυσικού κυττάρου.

Ένας «αδύναμος» οργανισμός με τρομακτικές προοπτικές

Η ίδια η Adamala περιγράφει το δημιούργημά της ως έναν «απίστευτα αδύναμο οργανισμό» που προς το παρόν δεν κάνει τίποτα άλλο από το να τρώει και να διαιρείται, μια διαδικασία που του παίρνει περίπου 12 ώρες σε θερμοκρασία 30 βαθμών Κελσίου. Ωστόσο, η σημασία του είναι ανυπολόγιστη. Καθώς το SpudCell στερείται κυτταροσκελετού, αναπαράγεται με έναν εντελώς δικό του τρόπο: παράγει πρωτεΐνες που συνωστίζονται στη μεμβράνη του, αναγκάζοντάς το τελικά να χωριστεί στα δύο.
«Γνωρίζω την πλήρη λίστα των συστατικών… Είναι πλήρως καθορισμένο, που σημαίνει ότι μπορούμε να το τροποποιήσουμε γενετικά», δηλώνει η Adamala. Η συνθετική βιολογία υπόσχεται να φέρει επανάσταση στην ανθρωπότητα, οδηγώντας σε νέες θεραπείες για τον καρκίνο, επαναστατικές μεθόδους δέσμευσης του άνθρακα και εναλλακτικούς τρόπους παραγωγής χημικών ουσιών.

Το μεγάλο δίλημμα: Είναι αυτό «ζωή»;

Η ανακάλυψη έχει προκαλέσει θύελλα συζητήσεων στους επιστημονικούς κύκλους. Ο Yuval Elani από το Imperial College του Λονδίνου κάνει λόγο για ένα «πραγματικό ορόσημο» που μας απελευθερώνει από το εξελικτικό βάρος της φυσικής βιολογίας. Από την άλλη πλευρά, ο Drew Endy, αναπληρωτής καθηγητής στο Στάνφορντ, κρατά μια πιο επιφυλακτική στάση: «Η Kate κατασκεύασε ένα κύτταρο. Δεν νομίζω ότι δημιούργησε ζωή», εξηγώντας ότι η ανθρωπότητα απέχει πολύ από το να κατανοήσει πλήρως το μυστήριο της ζωής.

O εφιάλτης των «κατοπτρικών βακτηρίων»

Αν και στην παρούσα φάση το SpudCell δεν μπορεί να επιβιώσει ή να αναπαραχθεί έξω από το εργαστήριο (καθώς εξαρτάται απόλυτα από το «τάισμα» με έτοιμα ριβοσώματα), η προοπτική του μέλλοντος προκαλεί ρίγη.
Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη δυνητική δημιουργία «κατοπτρικών βακτηρίων» (mirror bacteria). Πρόκειται για συνθετικούς οργανισμούς με αντεστραμμένη μοριακή δομή (είδωλα καθρέφτη), οι οποίοι, αν ξεφύγουν, θα μπορούσαν να εκθέσουν ανθρώπους, ζώα και φυτά σε θανάσιμα, άγνωστα παθογόνα.
Για τον έλεγχο αυτών των κινδύνων, οι δημιουργοί ίδρυσαν τον κοινωφελή οργανισμό Biotic, στοχεύοντας να καταστήσουν την τεχνολογία του SpudCell ένα «λειτουργικό σύστημα ανοικτού κώδικα» (τύπου Linux) για όλη την ανθρωπότητα, ώστε να εισαχθούν δικλίδδες ασφαλείας απευθείας στο γονιδίωμα του κυττάρου.