Ισλανδία: Στις κάλπες για την Ευρωπαϊκή Ένωση – Δημοψήφισμα που μπορεί να αλλάξει τον χάρτη του Βόρειου Ατλαντικού

Μια ψηφοφορία με πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος από το μέγεθος της χώρας διεξάγεται σήμερα στην Ισλανδία. Οι πολίτες καλούνται να αποφασίσουν εάν η χώρα πρέπει να επανεκκινήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε ένα δημοψήφισμα όπου οικονομία, εθνική κυριαρχία και ασφάλεια συναντώνται.

Το ερώτημα της κάλπης

Η σημερινή ψηφοφορία δεν αποφασίζει εάν η Ισλανδία θα γίνει άμεσα μέλος της ΕΕ. Το ερώτημα είναι εάν πρέπει να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες με τις Βρυξέλλες, οι οποίες είχαν παγώσει το 2013. Εάν επικρατήσει το «ναι» και ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις, θα απαιτηθεί δεύτερο δημοψήφισμα για την τελική απόφαση ένταξης.

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις έδειξαν μια εξαιρετικά αμφίρροπη μάχη, με μικρές μετακινήσεις μεταξύ των δύο στρατοπέδων. Αυτό μετατρέπει το αποτέλεσμα σε πολιτικό τεστ όχι μόνο για την κυβέρνηση αλλά και για τη μελλοντική θέση της Ισλανδίας στην Ευρώπη.

Αλιεία και εθνική κυριαρχία στο επίκεντρο

Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένουν τα αλιευτικά δικαιώματα. Η αλιεία αποτελεί στρατηγικό τομέα της ισλανδικής οικονομίας και οι αντίπαλοι της ένταξης φοβούνται ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τις ποσοστώσεις θα περιορίσουν τον εθνικό έλεγχο των θαλάσσιων πόρων.

Η πλευρά του «όχι» υποστηρίζει επίσης ότι η χώρα έχει ήδη σημαντική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Σένγκεν, χωρίς να χρειάζεται να παραχωρήσει επιπλέον αρμοδιότητες στις Βρυξέλλες.

Επιτόκια, ακρίβεια και το ευρώ

Οι υποστηρικτές της επανέναρξης των συνομιλιών προβάλλουν κυρίως την οικονομική σταθερότητα. Η Ισλανδία έχει αντιμετωπίσει επίμονο πληθωρισμό και υψηλό κόστος δανεισμού, με τα στεγαστικά δάνεια να αποτελούν σημαντικό βάρος για πολλά νοικοκυριά. Η πιθανότητα μελλοντικής υιοθέτησης του ευρώ χρησιμοποιείται ως επιχείρημα από όσους θεωρούν ότι μια βαθύτερη ευρωπαϊκή σύνδεση θα μπορούσε να μειώσει τη νομισματική αβεβαιότητα.

Γιατί η γεωπολιτική αλλάζει τη συζήτηση

Η συζήτηση πλέον δεν περιορίζεται στην οικονομία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αυξημένη στρατηγική σημασία της Αρκτικής και οι εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας στον Βόρειο Ατλαντικό.

Η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του ΝΑΤΟ και βρίσκεται σε εξαιρετικά κρίσιμο γεωγραφικό σημείο μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης. Μια πιθανή μελλοντική ένταξή της στην ΕΕ θα είχε συνεπώς σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τον πληθυσμό της χώρας.

Τι ακολουθεί

Οι κάλπες στο Ρέικιαβικ κλείνουν στις 22:00 τοπική ώρα και η καταμέτρηση αναμένεται να ξεκινήσει αμέσως μετά. Σε περίπτωση επικράτησης του «ναι», η ισλανδική κυβέρνηση εκτιμά ότι οι συνομιλίες θα μπορούσαν να ξεκινήσουν πριν από το τέλος του 2026 και να διαρκέσουν περίπου 18 έως 24 μήνες.

Ακόμη και τότε, όμως, η ένταξη δεν θα είναι δεδομένη. Οι πολίτες θα κληθούν ξανά να αποφασίσουν πάνω στους πραγματικούς όρους μιας συμφωνίας. Η σημερινή κάλπη αποφασίζει ουσιαστικά εάν η πόρτα προς τις Βρυξέλλες θα ανοίξει ξανά.

Πηγές: Reuters, Εθνική Εκλογική Επιτροπή Ισλανδίας και επίσημες πληροφορίες της ισλανδικής κυβέρνησης.