Η Γη αλλάζει σχήμα ταχύτερα απ’ όσο νομίζαμε – Τι έδειξε νέα μελέτη του ΑΠΘ

Η στερεή Γη αλλάζει ελαφρά σχήμα — και οι μετρήσεις δείχνουν ότι αυτή η μεταβολή επιταχύνθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης του Χρήστου Κοτσάκη από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η οποία δημοσιεύτηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 στο Journal of Geophysical Research: Solid Earth.

Η έρευνα δεν λέει ότι ο πλανήτης «παραμορφώνεται» ξαφνικά ή ότι αλλάζει δραματικά το σχήμα του. Μιλά για πολύ μικρές αλλά μετρήσιμες γεωδαιτικές μεταβολές της στερεής επιφάνειας, της τάξης χιλιοστών ανά έτος.

Οι πόλοι ανυψώνονται γρηγορότερα

Ο Κοτσάκης ανέλυσε παγκόσμια δεδομένα κατακόρυφων μετακινήσεων από δίκτυα GNSS για την περίοδο 1997–2015. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο μέσος ρυθμός ανύψωσης στις πολικές περιοχές αυξήθηκε από περίπου 0,5 χιλιοστά τον χρόνο στα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε σχεδόν 1 χιλιοστό τον χρόνο μέχρι το 2015.

Την ίδια στιγμή, σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη και κοντά στον Ισημερινό, καταγράφηκε αντίθετη κίνηση: η στερεή επιφάνεια υποχωρεί προς τα κάτω με παρόμοια τάξη μεγέθους.

Η Γη γίνεται ελαφρώς λιγότερο πεπλατυσμένη

Η Γη δεν είναι τέλεια σφαίρα. Η περιστροφή της δημιουργεί μικρή διόγκωση γύρω από τον Ισημερινό και σχετική επιπέδωση στους πόλους.

Ο συνδυασμός πολικής ανύψωσης και ισημερινής καθίζησης σημαίνει ότι η στερεή Γη γίνεται με τον χρόνο ελαφρώς λιγότερο πεπλατυσμένη. Η μελέτη υπολογίζει επιτάχυνση περίπου 0,25 χιλιοστά ανά έτος ανά δεκαετία για την πολική ανύψωση και την ισημερινή συστολή, ενώ ο συνολικός δείκτης μεταβολής του σχήματος επιταχύνεται περίπου κατά 0,4 χιλιοστά ανά έτος ανά δεκαετία.

Γιατί συμβαίνει αυτό

Η μελέτη συνδέει το φαινόμενο με περισσότερους από έναν μηχανισμούς. Ένας βασικός παράγοντας είναι η παγετωνική ισοστατική προσαρμογή: περιοχές που στο παρελθόν πιέζονταν από τεράστιες μάζες πάγου συνεχίζουν ακόμη να «σηκώνονται» αργά μετά το τέλος της τελευταίας παγετώδους περιόδου.

Σήμερα προστίθεται και η σύγχρονη απώλεια πάγου από τη Γροιλανδία και την Ανταρκτική. Όταν ο πάγος λιώνει, μειώνεται το φορτίο στις πολικές περιοχές, ενώ το νερό μεταφέρεται στους ωκεανούς και αλλάζει την κατανομή της μάζας στην επιφάνεια του πλανήτη.

Το παράδοξο με το γεωειδές

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η στερεή επιφάνεια μπορεί να γίνεται ελαφρώς λιγότερο πεπλατυσμένη, ενώ το γεωειδές —η επιφάνεια που περιγράφει το βαρυτικό πεδίο και την κατανομή της μάζας— μπορεί να αλλάζει προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση. Οι δύο μετρήσεις αφορούν διαφορετικές ιδιότητες του πλανήτη: η μία τη φυσική γεωμετρία της στερεής επιφάνειας και η άλλη τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η μάζα και άρα η βαρύτητα.

Τι σημαίνει πρακτικά

Οι αλλαγές είναι πολύ μικρές για να γίνουν αντιληπτές στην καθημερινή ζωή, αλλά είναι σημαντικές για τη γεωδαισία, τη μελέτη της στάθμης της θάλασσας, τα δορυφορικά συστήματα αναφοράς και την κατανόηση της μεταφοράς μάζας μέσα στο σύστημα Γη–ωκεανοί–πάγοι.

Το σημαντικό στοιχείο δεν είναι ότι «η Γη αλλάζει σχήμα», αλλά ότι σήμερα μπορούμε να μετρήσουμε αυτή τη μεταβολή με ακρίβεια χιλιοστού και να βλέπουμε ότι ο ρυθμός της δεν είναι σταθερός.

Πηγή: C. Kotsakis, “Mapping Global GNSS Vertical Velocities to Solid Earth Figure Change”, Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 9 Σεπτεμβρίου 2026.