Υεμένη: Οι Χούθι κατέλαβαν τη Μόκα – Σαουδαραβικά πλήγματα και νέα απειλή για το Bab el-Mandeb

Η Υεμένη επιστρέφει επικίνδυνα στο κέντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής. Η κατάληψη της Μόκα από τους Χούθι, η προέλασή τους κοντά στο Bab el-Mandeb και τα σαουδαραβικά αεροπορικά πλήγματα δημιουργούν ένα νέο μέτωπο σε μια χώρα που εδώ και χρόνια βρισκόταν σε εύθραυστη ισορροπία.

Η Μόκα δεν είναι μια τυχαία πόλη. Βρίσκεται δίπλα σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους του πλανήτη. Αν η περιοχή περάσει σε μόνιμη στρατιωτική αστάθεια, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην Υεμένη. Αγγίζουν το παγκόσμιο εμπόριο, τις τιμές ενέργειας, τα ναύλα και τη στρατηγική ισορροπία μεταξύ Ιράν, Σαουδικής Αραβίας και ΗΠΑ.

Τι συνέβη στη Μόκα

Οι Χούθι, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν, κατέλαβαν τη Μόκα και ενίσχυσαν τον έλεγχό τους σε κρίσιμες περιοχές της δυτικής Υεμένης. Παράλληλα, κατέλαβαν και το νησί Mayun, γνωστό και ως Perim, το οποίο βρίσκεται ακριβώς μέσα στο Bab el-Mandeb.

Η Σαουδική Αραβία απάντησε με αεροπορικά πλήγματα στο αεροδρόμιο της Μόκα. Η κίνηση δείχνει ότι το Ριάντ θεωρεί την προέλαση στρατηγική απειλή και όχι απλώς τοπική μεταβολή στο μέτωπο.

Γιατί το Bab el-Mandeb είναι τόσο κρίσιμο

Το Bab el-Mandeb συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Μέσω αυτής της οδού περνά σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου και ενεργειακών φορτίων.

Η AP αναφέρει ότι περίπου 12% του παγκόσμιου εμπορίου συνδέεται με αυτή τη διαδρομή. Όταν πλοία αναγκάζονται να την αποφεύγουν, κάνουν τον πολύ μεγαλύτερο περίπλου της Αφρικής, κάτι που αυξάνει χρόνο, καύσιμα, ασφάλιστρα και κόστος μεταφοράς.

Η ναυσιπλοΐα έχει ήδη υποχωρήσει

Οι προηγούμενες επιθέσεις των Χούθι είχαν ήδη προκαλέσει μεγάλη πτώση στη διέλευση πλοίων από την περιοχή. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, η κίνηση έχει μειωθεί έως και περίπου 60% σε σχέση με τα κανονικά επίπεδα.

Αυτό σημαίνει ότι η νέα προέλαση δεν ξεκινά από το μηδέν. Έρχεται πάνω σε μια αγορά που ήδη έχει αλλάξει διαδρομές, πληρώνει υψηλότερα ασφάλιστρα και αντιμετωπίζει καθυστερήσεις.

Το δεύτερο ενεργειακό chokepoint μετά το Ορμούζ

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται επίσης υπό έντονη πίεση. Αν Ορμούζ και Bab el-Mandeb είναι ταυτόχρονα ασταθή, οι δύο σημαντικότερες έξοδοι της Μέσης Ανατολής προς τις διεθνείς αγορές ενέργειας επηρεάζονται μαζί.

Αυτό εξηγεί γιατί οι εξελίξεις στην Υεμένη έχουν άμεση σχέση με την άνοδο του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια. Η αγορά βλέπει συστημικό κίνδυνο, όχι απλώς έναν ακόμη τοπικό πόλεμο.

Η εύθραυστη εκεχειρία του 2022

Από το 2022, η Υεμένη είχε περάσει σε σχετική αποκλιμάκωση. Δεν υπήρξε πλήρης ειρήνη, αλλά οι μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις περιορίστηκαν. Αυτό επέτρεψε σε πολλές πλευρές να θεωρήσουν ότι ο πόλεμος είχε «παγώσει».

Η σημερινή προέλαση των Χούθι και τα νέα σαουδαραβικά πλήγματα δείχνουν ότι αυτή η υπόθεση μπορεί να ήταν προσωρινή. Η χώρα κινδυνεύει να επιστρέψει σε ευρύτερο εμφύλιο πόλεμο.

Η ανθρωπιστική διάσταση

Πάνω από 46.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη Μόκα, σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές. Η Υεμένη έχει ήδη βιώσει μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, με ελλείψεις τροφίμων, φαρμάκων και βασικών υποδομών.

Κάθε νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση επιβαρύνει έναν πληθυσμό που έχει ελάχιστα περιθώρια αντοχής.

Το Ιράν και η περιφερειακή στρατηγική

Οι Χούθι αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους του Ιράν στην περιοχή. Η γεωγραφική τους θέση τούς δίνει δυνατότητα πίεσης σε Σαουδική Αραβία, Ερυθρά Θάλασσα και διεθνή ναυσιπλοΐα.

Σε μια περίοδο άμεσης αντιπαράθεσης Ιράν και ΗΠΑ, ο έλεγχος της Υεμένης μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό χαρτί. Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να ελέγχει κάθε κίνηση των Χούθι για να επωφελείται από το γεγονός ότι η παρουσία τους αυξάνει το κόστος για τους αντιπάλους της.

Η Σαουδική Αραβία μπροστά σε δύσκολη επιλογή

Το Ριάντ προσπάθησε τα τελευταία χρόνια να μειώσει την εμπλοκή του στον πόλεμο της Υεμένης. Η επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας αεροπορικές επιχειρήσεις έχει πολιτικό και οικονομικό κόστος.

Από την άλλη, η απώλεια ελέγχου κοντά στο Bab el-Mandeb και οι επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις δεν αφήνουν εύκολο περιθώριο αδράνειας.

Τι σημαίνει για την Ευρώπη

Κάθε διαταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα επηρεάζει εμπορικές αλυσίδες που συνδέουν Ασία, Μέση Ανατολή και Ευρώπη. Μεγαλύτερες διαδρομές σημαίνουν ακριβότερα προϊόντα, καθυστερήσεις και αυξημένη πίεση σε λιμάνια και logistics.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, με μεγάλη ναυτιλιακή παρουσία, η ασφάλεια αυτών των διαδρομών δεν είναι θεωρητικό θέμα. Επηρεάζει κόστος, ασφάλιση, πληρώματα και εμπορική δραστηριότητα.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η Μόκα δεν είναι απλώς ακόμη ένα όνομα στον χάρτη της Υεμένης. Είναι σημείο πρόσβασης σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου. Αν η περιοχή μετατραπεί σε μόνιμο πεδίο σύγκρουσης, το κόστος θα περάσει από την ασφάλεια στην οικονομία και από εκεί στην καθημερινότητα.

Το ερώτημα τώρα είναι αν η διεθνής διπλωματία θα προλάβει την πλήρη κατάρρευση της εκεχειρίας ή αν η Υεμένη επιστρέφει σε έναν πόλεμο που αυτή τη φορά θα έχει ακόμη μεγαλύτερες παγκόσμιες συνέπειες.

Πηγές:
Associated Press – Saudi airstrikes hit Mokha airport
Associated Press – Houthis take Mokha
Associated Press – Yemen risks return to civil war