COINTELPRO: Το μυστικό πρόγραμμα του FBI που διείσδυε, διέσπαζε και δυσφημούσε πολιτικές οργανώσεις και ακτιβιστές

Για χρόνια, το FBI δεν περιοριζόταν στην παρακολούθηση οργανώσεων που θεωρούσε απειλή. Μέσω του COINTELPRO χρησιμοποίησε διείσδυση, παραπληροφόρηση, εσωτερική διάσπαση και επιχειρήσεις δυσφήμησης — ακόμη και όταν δεν υπήρχαν σαφή στοιχεία παράνομης δραστηριότητας.

Το COINTELPRO, από το Counterintelligence Program, ξεκίνησε το 1956 και τερματίστηκε επισήμως το 1971.

Σήμερα η ίδια η ιστοσελίδα του FBI αναγνωρίζει ότι ορισμένες τακτικές του προγράμματος «πήγαν πολύ μακριά» και ότι το πρόγραμμα επικρίθηκε δικαίως για παραβιάσεις δικαιωμάτων που προστατεύονται από την Πρώτη Τροπολογία.

Πώς ξεκίνησε

Το COINTELPRO δημιουργήθηκε αρχικά για την αντιμετώπιση του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου.

Σταδιακά όμως το πεδίο διευρύνθηκε. Στους στόχους μπήκαν το Socialist Workers Party, η Ku Klux Klan, το Black Panther Party, οργανώσεις της Νέας Αριστεράς, το αντιπολεμικό κίνημα και οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων.

Η Senate Church Committee κατέγραψε ότι το FBI στόχευσε επίσης το Southern Christian Leadership Conference και τον Martin Luther King Jr.

Δεν ήταν απλώς παρακολούθηση

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το COINTELPRO δεν ήταν ένα απλό πρόγραμμα συλλογής πληροφοριών.

Επίσημα έγγραφα και η μεταγενέστερη έρευνα του Κογκρέσου περιγράφουν επιχειρήσεις που είχαν στόχο να «διαταράξουν», να «δυσφημήσουν» και να «ουδετεροποιήσουν» οργανώσεις ή πρόσωπα.

Οι μέθοδοι περιλάμβαναν:

• διείσδυση πληροφοριοδοτών σε οργανώσεις,
• ανώνυμες επιστολές και παραπληροφόρηση,
• καλλιέργεια εσωτερικής καχυποψίας,
• προσπάθειες πρόκλησης ρήξεων μεταξύ ομάδων,
• διαρροές με στόχο τη δυσφήμηση,
• επιχειρήσεις που στόχευαν τη δημόσια εικόνα συγκεκριμένων ηγετών.

Ο Martin Luther King Jr. και το FBI

Μία από τις πιο γνωστές υποθέσεις αφορά τον Martin Luther King Jr. Η παρακολούθησή του από το FBI έχει καταγραφεί εκτενώς και αποτέλεσε μέρος της μεταγενέστερης έρευνας του Κογκρέσου.

Οι αρχές δεν περιορίστηκαν στην παρακολούθηση επικοινωνιών. Υπήρξαν οργανωμένες προσπάθειες υπονόμευσης της δημόσιας εικόνας του και περιορισμού της πολιτικής του επιρροής.

Πώς αποκαλύφθηκε το πρόγραμμα

Η αποκάλυψη δεν ξεκίνησε από κάποια εσωτερική ανακοίνωση του FBI.

Το 1971 ακτιβιστές διέρρηξαν γραφείο του FBI στο Media της Pennsylvania και αφαίρεσαν έγγραφα. Μέρος του υλικού στάλθηκε σε δημοσιογράφους και σταδιακά αποκαλύφθηκε η ύπαρξη του COINTELPRO.

Λίγο αργότερα, τον Απρίλιο του 1971, ο J. Edgar Hoover διέταξε τον επίσημο τερματισμό των επιχειρήσεων COINTELPRO.

Η Church Committee έφερε το βάθος της υπόθεσης στο φως

Το 1975 η Γερουσία συγκρότησε τη λεγόμενη Church Committee για να διερευνήσει καταχρήσεις από τις υπηρεσίες πληροφοριών.

Η Επιτροπή εξέτασε δραστηριότητες της CIA, του FBI, της NSA και άλλων ομοσπονδιακών υπηρεσιών και κατέληξε ότι υπήρξαν σημαντικές παραβιάσεις δικαιωμάτων στο όνομα της εθνικής ασφάλειας.

Για το COINTELPRO, η έρευνα περιέγραψε μια μακροχρόνια μυστική δράση σχεδιασμένη να διαταράξει και να δυσφημίσει δραστηριότητες ομάδων και προσώπων που θεωρούνταν απειλή για την κοινωνική τάξη.

Γιατί είναι σημαντικό ότι το ίδιο το FBI το παραδέχεται

Η σημερινή επίσημη ιστορία του FBI δεν αρνείται το πρόγραμμα. Αναφέρει ξεκάθαρα ότι σε ορισμένες περιπτώσεις πράκτορες διείσδυσαν σε ομάδες, έσπειραν διχόνοια και προσπάθησαν να δυσφημίσουν δράσεις ακόμη και όταν υπήρχαν ελάχιστες ή καθόλου ενδείξεις παράνομης δραστηριότητας.

Αυτό έχει μεγάλη αξία για την ιστορική έρευνα, επειδή μεταφέρει τη συζήτηση από το «υπήρχε ή δεν υπήρχε;» στο ουσιαστικότερο ερώτημα: πώς επιτρέπεται σε έναν μηχανισμό ασφαλείας να λειτουργεί χωρίς να μετατρέπεται σε μηχανισμό πολιτικής καταστολής;

Το δύσκολο σημείο: υπαρκτές απειλές και πραγματικές καταχρήσεις

Η ιστορία δεν είναι μονοδιάστατη. Ορισμένες οργανώσεις που παρακολουθούνταν είχαν πράγματι βίαιες πτέρυγες ή μέλη που εμπλέκονταν σε εγκλήματα. Το FBI είχε νόμιμη αποστολή να ερευνά πραγματικές απειλές.

Το πρόβλημα που ανέδειξε το Κογκρέσο ήταν η μετάβαση από τη νόμιμη έρευνα σε μυστικές επιχειρήσεις υπονόμευσης πολιτικής δραστηριότητας και λόγου.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται η ιστορική αξία του COINTELPRO: δείχνει πόσο εύκολα ο όρος «εθνική ασφάλεια» μπορεί να διευρυνθεί ώστε να περιλαμβάνει νόμιμη πολιτική δράση.

Τι άλλαξε μετά

Οι αποκαλύψεις της δεκαετίας του 1970 οδήγησαν σε αυστηρότερους κανόνες, νέα εποπτεία και περιορισμούς στις εγχώριες επιχειρήσεις πληροφοριών.

Το ίδιο το FBI αναγνωρίζει ότι οι αντιδράσεις στο COINTELPRO οδήγησαν σε νέες κατευθυντήριες γραμμές και ελέγχους πάνω στις εθνικές έρευνες ασφαλείας.

Η πιο σημαντική υπενθύμιση

Το COINTELPRO δεν αποδεικνύει ότι κάθε σύγχρονη διαφωνία, κίνημα ή πολιτική οργάνωση αποτελεί στόχο μυστικού σχεδίου.

Αποδεικνύει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: ότι δημοκρατικοί θεσμοί μπορούν πραγματικά να ξεπεράσουν τα όρια της νόμιμης εποπτείας όταν δεν υπάρχει επαρκής έλεγχος.

Η σωστή ιστορική μνήμη δεν είναι να φωνάζουμε «όλα είναι συνωμοσία». Είναι να γνωρίζουμε ότι πραγματικές συνωμοτικές πρακτικές έχουν υπάρξει — και γι’ αυτό να απαιτούμε κάθε φορά στοιχεία, έγγραφα και λογοδοσία.

Τεκμηρίωση: FBI official history and Vault, U.S. Senate Church Committee records.