Μήνυμα της Αθήνας προς την Άγκυρα: «Ειρήνη από θέση ισχύος» – γιατί επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για τα κυριαρχικά δικαιώματα

Η Αθήνα επανέφερε με σαφή τρόπο το ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται κάτω από έντονη γεωπολιτική πίεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης προειδοποίησε την Τουρκία απέναντι σε ενέργειες που θα παραβίαζαν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, επιμένοντας ότι η Ελλάδα επιδιώκει ειρήνη, αλλά «από θέση ισχύος». Η φράση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία επειδή συμπυκνώνει τη στρατηγική που επιχειρεί να ακολουθήσει η Αθήνα: διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας χωρίς παραίτηση από τις πάγιες ελληνικές θέσεις.nnΟι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν περάσει τα τελευταία χρόνια από περιόδους έντονης κρίσης σε φάσεις σχετικής ηρεμίας. Η ύπαρξη διαλόγου μειώνει τον κίνδυνο ενός ατυχήματος, όμως δεν έχει εξαφανίσει τις βασικές διαφορές. Η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, η υφαλοκρηπίδα, οι έρευνες για ενεργειακούς πόρους και οι διαφορετικές ερμηνείες για δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν στο υπόβαθρο κάθε διπλωματικής επαφής. Γι’ αυτό και κάθε δημόσια τοποθέτηση υψηλού επιπέδου διαβάζεται όχι μόνο ως μήνυμα προς την άλλη πλευρά αλλά και ως καθορισμός των ορίων μέσα στα οποία μπορεί να κινηθεί ο διάλογος.nnΗ χρονική στιγμή έχει επίσης σημασία. Η Μέση Ανατολή παραμένει σε βαθιά αστάθεια, οι θαλάσσιες μεταφορές και η ενεργειακή ασφάλεια έχουν επανέλθει στο επίκεντρο, ενώ οι σχέσεις της Τουρκίας με περιφερειακούς και δυτικούς παίκτες μεταβάλλονται συνεχώς. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η Ελλάδα επιδιώκει να εμφανίζεται ως σταθερός κρίκος της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επενδύοντας ταυτόχρονα σε αμυντικές συμφωνίες, νέες πλατφόρμες και διπλωματικές συνεργασίες.nnΤο «από θέση ισχύος» δεν αφορά επομένως μόνο τη στρατιωτική ισορροπία. Περιλαμβάνει την οικονομία, τις διεθνείς συμμαχίες, την ενεργειακή θέση της χώρας, τη δυνατότητα επιτήρησης και αποτροπής, αλλά και την αξιοπιστία με την οποία μια κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίξει τις θέσεις της σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Η πραγματική αποτροπή δεν λειτουργεί όταν βασίζεται μόνο στη ρητορική· χρειάζεται να υπάρχει η πεποίθηση ότι πίσω από τις δηλώσεις υπάρχουν δυνατότητες και σταθερές συμμαχίες.nnΠαράλληλα, η διατήρηση της ηρεμίας στο Αιγαίο αποτελεί συμφέρον και των δύο χωρών. Ελλάδα και Τουρκία έχουν οικονομικούς δεσμούς, τουριστικές ροές και μια γεωγραφία που δεν επιτρέπει την πολυτέλεια μόνιμης κρίσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι διαφορές έχουν λυθεί. Σημαίνει ότι υπάρχει ένας μηχανισμός διαχείρισής τους, ο οποίος λειτουργεί όσο καμία πλευρά δεν επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα που η άλλη θεωρεί απαράδεκτα.nnΓια τον Έλληνα πολίτη, οι διπλωματικές διατυπώσεις μπορεί συχνά να μοιάζουν αφηρημένες, αλλά πίσω τους βρίσκονται πολύ συγκεκριμένα ζητήματα: ποιος μπορεί να πραγματοποιεί έρευνες σε μια θαλάσσια περιοχή, πώς χαράσσονται οι ζώνες οικονομικής εκμετάλλευσης, ποιος ελέγχει κρίσιμες υποδομές και με ποιον τρόπο αντιδρά ένα κράτος όταν θεωρεί ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά του. Οι αποφάσεις σε αυτά τα ζητήματα έχουν συνέπειες που μπορεί να διαρκέσουν δεκαετίες.nnΗ πρόκληση για την Αθήνα είναι να κρατήσει ταυτόχρονα δύο γραμμές που συχνά φαίνονται αντίθετες: να μην επιτρέψει την επιστροφή σε ένα κλίμα καθημερινής έντασης, αλλά και να μη μεταφραστεί η αποκλιμάκωση ως αποδοχή απαιτήσεων που θεωρεί ότι δεν έχουν βάση στο διεθνές δίκαιο. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η φράση «θέλουμε ειρήνη από θέση ισχύος» δεν είναι απλώς επικοινωνιακό σύνθημα. Είναι η περιγραφή της ισορροπίας που η ελληνική εξωτερική πολιτική προσπαθεί να διατηρήσει σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα.nnΠηγές: δηλώσεις ΥΠΕΞ / διεθνής ειδησεογραφία. Φωτογραφία: Yorgos Triantafyllou / Unsplash.