Όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν υπό ιταλική κατοχή. Όταν όμως οι Ιταλοί υπέστησαν συντριπτική ήττα από τους Έλληνες το 1940-41, παρά τα όσα ακολούθησαν με τη γερμανική εισβολή στη χώρα μας είχε αρχίσει να γίνεται φανερό ότι τα πανέμορφα νησιά μας, δεν θα παρέμεναν για πολύ ακόμα στους Ιταλούς.

Παρά την προσπάθεια «ιταλοποίησης» των Δωδεκανήσων, το φρόνημα των νησιωτών ήταν ακμαίο και μοναδική επιθυμία τους ήταν η ένωση με την Ελλάδα. Ωστόσο, τα Δωδεκάνησα δόθηκαν στην Ελλάδα μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις και έπειτα από θυσίες και αγώνες.

Για τα Δωδεκάνησα κατά τον Β’ ΠΠ υπήρξαν πολλοί «μνηστήρες»: Βρετανοί, Τούρκοι, Αμερικανοί και Σοβιετικοί. Όπως αποκαλύπτει στο βιβλίο του «Ο Άγγλος Πρόξενος» (σελ. 77), ο Πέτρος Στ. Μακρής Στάικος, ο Στάλιν επιχείρησε με δόλιο τρόπο να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Τουρκία, τον «Επιτήδειο Ουδέτερο» του Β’ ΠΠ προκειμένου η γειτονική χώρα να «βγει» στον Πόλεμο, στο πλευρό των Συμμάχων.

Αυτό έγινε σε συνάντησή του στις 16/12/1941 με τον, τότε, Βρετανό ΥΠΕΞ Άντονι Ίντεν. Ας δούμε όμως περισσότερα ξεκινώντας από τη στάση του Στάλιν απέναντι στην Ελλάδα κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.

Η αχαρακτήριστη συμπεριφορά της ΕΣΣΔ απέναντι στην Ελλάδα που κατατρόπωσε τους Ιταλούς

Όταν η Ελλάδα δέχθηκε τις επιθέσεις των Ιταλών και των Γερμανών, η ΕΣΣΔ δεν βρήκε ούτε μια λέξη συμπαράστασης στην Ελλάδα. Προφανώς, το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ ήταν ανασταλτικός παράγοντας για κάτι τέτοιο… Εκτός από τη Μ. Βρετανία, η Ελλάδα απευθύνθηκε και σε άλλες χώρες για να λάβει οπλισμό το 1940. Με εντολή Μεταξά, ο Υφυπουργός Στρατιωτικών Παπαδήμας, στις 29 Δεκεμβρίου 1940 παρέδωσε λεπτομερές υπόμνημα στον Σοβιετικό πρέσβη στην Αθήνα με όπλα, πυρομαχικά και άλλα εφόδια που χρειαζόταν η Ελλάδα.

Αυτός υποσχέθηκε ότι θα το στείλει στη Μόσχα. Απάντηση από τη σοβιετική πρωτεύουσα δεν ήρθε ποτέ. Και σαν να μην έφτανε αυτό, στις 3 Ιουνίου 1941, η κυβέρνηση της ΕΣΣΔ έπαυσε τη διπλωματική αναγνώριση της χώρας μας και διέταξε τον, τότε, Έλληνα πρέσβη στη Μόσχα Κίμωνα Διαμαντόπουλο να εγκαταλείψει το συντομότερο δυνατόν το σοβιετικό έδαφος!

Όταν όμως λίγες μέρες αργότερα, η Γερμανία εισέβαλε στην ΕΣΣΔ, ο Στάλιν έκανε στροφή 180ο. Άρχισε να υμνεί τους Έλληνες και το έπος της Αλβανίας και αναγνώρισε ξανά την κυβέρνηση Τσουδερού! Πάντως, ο πρώτος πρέσβης ο οποίος στάλθηκε στο Κάιρο από την ΕΣΣΔ ήταν ο Nikolai Vasiljevic Novikov, μόλις τον Δεκέμβριο του 1943!

Αντίθετα η Ελλάδα έστειλε σχεδόν αμέσως πρεσβευτή στην ΕΣΣΔ, τον Παναγιώτη Πιπινέλη που εγκαταστάθηκε στην πόλη Σαμάρα (γνωστή και ως Κουίμπιτσεφ, κυρίως ως το 1991), γιατί η Μόσχα κινδύνευε από τους Γερμανούς. Η τοποθέτηση Πιπινέλη αποδείχθηκε στην πορεία, σωτήρια. Τους λόγους θα τους δούμε στη συνέχεια.

16/12/1941: Στάλιν σε Ίντεν: «Τα Δωδεκάνησα πρέπει να δοθούν στην Τουρκία»

Στις 16/12/1941, ο Ιωσήφ Στάλιν συναντήθηκε στη Μόσχα, με τον Βρετανό Υπουργό Εξωτερικών Antony Eden (Άντονι Ίντεν). Γράφει ο Πέτρος Στ. Μακρής-Στάικος:

«16 Δεκεμβρίου 1941. Ο υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας Antony Eden έχει φτάσει την προηγούμενη στη Μόσχα και συναντά τον Στάλιν. Ο Στάλιν του παρουσιάζει για υπογραφή δικό του μυστικό πρωτόκολλο με εδαφικές ρυθμίσεις στη μεταπολεμική Ευρώπη. Το Πρωτόκολλο ήταν στα Ρωσικά και ανέλαβε να το μεταφράσει επιτόπου ο πρεσβευτής της Σοβιετικής Ένωσης (Σ.Ε.) στο Λονδίνο, ο Ivan Maisky, ο οποίος είχε συνοδεύσει τον Eden.

Ο Στάλιν με τον Ίντεν συνεχίζουν τη συζήτηση και όταν φτάνουν στο θέμα της εισόδου της Τουρκίας στον πόλεμο, γίνεται ο παρακάτω διάλογος.

Ίντεν: Μπορούμε να κάνουμε κάτι να βελτιώσουμε την κατάσταση, σχετικά με τη θέση της Τουρκίας;

Στάλιν: Πείτε τους ότι θα πάρουν τα Δωδεκάνησα!

Ίντεν: Αυτό είναι πολύ δύσκολο. Λόγω των Ελλήνων. Ο Ελληνικός λαός σχεδιάζει από καιρό να τα αποκτήσει

Στάλιν: Δεν πρέπει να είσθε τόσο απόλυτος, με το να ακολουθείτε αυτήν την αρχή της εθνικότητας. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν Τούρκοι;

Στάλιν: Όλα αυτά τα νησιά κλείνουν την έξοδο στην Τουρκία. Μπορείτε να οργανώσετε μια ανταλλαγή νησιών ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία, κατά τρόπον ώστε μερικά να πάνε στη μια και μερικά στην άλλη.

Ίντεν: Πριν αρκετό καιρό, όταν πιστεύαμε ότι μπορούσαμε να καταλάβουμε τα Δωδεκάνησα, είχαμε συνομιλίες με Ελλάδα και Τουρκία αλλά δεν προχώρησαν καθόλου καλά.

Στάλιν: Οι Τούρκοι θέλουν επίσης την Αλεξανδρούπολη (Δεδέαγατς). Όμως δεν πρέπει να προσβάλουμε τους Έλληνες. Αλλά θα μπορούσε να γίνει μια ανταλλαγή νησιών.

Ίντεν: Σίγουρα το ζήτημα είναι εξεταστέο.

Στο Πρωτόκολλο του Στάλιν υπήρχε πρόταση: «Τα Δωδεκάνησα πρέπει να δοθούν στην Τουρκία. Νησιά του Αιγαίου, ιδιαίτερης σημασίας για την Ελλάδα, πρέπει να δοθούν στην Ελλάδα. Όμως τα Δωδεκάνησα πρέπει να επιστρέψουν στην Τουρκία!» (σημ: προφανώς, ο Στάλιν εννοεί να δοθούν σε αυτή, καθώς οι Ιταλοί τα είχαν καταλάβει Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1912).

Ο Ίντεν αρνήθηκε να υπογράψει το μυστικό πρωτόκολλο.

Η συμβολή του Παναγιώτη Πιπινέλη στο θέμα «Δωδεκάνησα»

Ήταν τύχη για την Ελλάδα, ότι πρεσβευτής της χώρας μας στην ΕΣΣΔ ανέλαβε το 1941 ο Παναγιώτης Πιπινέλης (1899-1970). Αυτός είχε άριστες σχέσεις με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες. Πληροφορήθηκε το περιεχόμενο της συζήτησης Στάλιν-Ίντεν και ενημέρωσε άμεσα τον Τσουδερό. Αυτός επικοινώνησε με τον Ίντεν και τον μόνιμο Υφυπουργό Εξωτερικών της Βρετανίας Cadogan που τον διαβεβαίωσαν ότι καμία απόφαση για τα Δωδεκάνησα δεν θα λαμβανόταν χωρίς τη συμμετοχή της Ελλάδας.

Ας μην κατηγορούμε όμως μόνο τον Στάλιν, καθώς όπως αναφέραμε στην αρχή του άρθρου πολλοί ήταν οι… μνηστήρες για τα Δωδεκάνησα. Γιατί όμως τα Δωδεκάνησα καθυστέρησαν να δοθούν στην Ελλάδα αφού στις 8 Μαΐου 1945, ο Γερμανός Υποστράτηγος Otto Wagener, όπως βλέπουμε και στην επιχρωματισμένη φωτογραφία υπέγραψε στη Σύμη την άνευ όρων παράδοση των γερμανικών στρατευμάτων στα Δωδεκάνησα;

Αυτό οφείλεται στον Στάλιν που ήθελε να εξασφαλίσει ότι δεν θα δοθεί η Βόρεια Ήπειρος στην Ελλάδα (ο αντάρτης του γλυκού νερού Χότζα ήταν ο νέος προστατευόμενός του στα Βαλκάνια) και ότι επίσης δεν θα υπάρξει αλλαγή συνόρων μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας προς όφελος της χώρας μας. Οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί, ιδιαίτερα οι πρώτοι, γλυκοκοίταζαν τα Δωδεκάνησα μετά το 1945. Σταθμίζοντας όμως τα πράγματα και βλέποντας ότι οι Έλληνες των Δωδεκανήσων επιθυμούν διακαώς την ένωση με την υπόλοιπη Ελλάδα, συναίνεσαν στην παραχώρησή τους στη χώρα μας.

Μάλιστα, από το 1946, κρυφά από τους Σοβιετικούς οι Αγγλοαμερικάνοι είχαν αρχίσει να αξιοποιούν Έλληνες σε διοικητικές θέσεις στα Δωδεκάνησα. Στο Συνέδριο Ειρήνης Παρισίων, όπως έχουμε γράψει και παλαιότερα, ο Σοβιετικός ΥΠΕΞ Μολότοφ, αφού έφερε στα πρόθυρα του εγκεφαλικού τους εκπροσώπους των άλλων Συμμάχων, συναίνεσε στην παραχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα:

“Το απόγευμα της 27/6/1946, ο Μολότοφ ήταν ευδιάθετος. Σε κάποια στιγμή είπε: «Εισερχόμεθα στο ζήτημα των Δωδεκανήσων». Όλοι στράφηκαν προς το μέρος του. «Η χώρα μου δεν έχει καμία αντίρρηση να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα αφοπλισμένα». Απορημένος ο Βρετανός ΥΠΕΞ Bevin ρώτησε: «Αλήθεια το λέτε;», για να λάβει την απάντηση «Ναι», από τον χαμογελαστό Μολότοφ. Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ είπε, με έναν στεναγμό ανακούφισης: «Περιμένετε ένα λεπτό να αναπνεύσω!» Μαζί με τον Γάλλο ΥΠΕΞ Μπιντό συμφώνησαν στο ζήτημα της αποστρατικοποίησης…”

ΚΚΕ για τα Δωδεκάνησα (1934): «Τα Δωδεκάνησα θα βρουν την ευκαιρία μόνο μέσα σε μία Σοβιετική Δημοκρατία»

Όπως είναι γνωστό το ΚΚΕ επιδίωκε την απόσπαση της Μακεδονίας (και της Θράκης) από την Ελλάδα και αγωνίστηκε γι’ αυτό. Κάτι ανάλογο έγινε και στην Ήπειρο. Οι Ελασίτες ζήτησαν από τους Τσάμηδες που είχαν φύγει άρον άρον για την Αλβανία λόγω των εγκλημάτων που είχαν διαπράξει στη Θεσπρωτία, να πολεμήσουν μαζί τους και σε περίπτωση επικράτησης του ΕΛΑΣ θα τους δινόταν, τουλάχιστον, η Θεσπρωτία (σύντομα θα ασχοληθούμε εκτενώς με το θέμα). Εκείνο που αγνοούσαμε είναι ότι το 1934 το ΚΚΕ ζητούσε να απελευθερωθούν τα Δωδεκάνησα από την Ιταλία (και μπράβο γι’ αυτό) αλλά να μην δοθούν στην Ελλάδα.

Να παραχωρηθούν στη Σοβιετική Ένωση (!) καθώς θα έβρισκαν την ευτυχία «μόνο μέσα σε μια Σοβιετική Δημοκρατία»! Πρόκειται για απόφαση-πόρισμα του 5ου Συνεδρίου του ΚΚΕ, τον Μάρτιο του 1934. Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει στα αρχεία του ΚΚΕ, πάντως ο κύριος Ιωάννης Μπουγάς το εντόπισε στο βιβλίο «Der Weltbolschewismus (Παγκόσμιος Μπολσεβικισμός)», Nibelungen-verlang G.m.h. H. Berlin-Leipzig, 1936, σελ. 88. Παραθέτουμε την απόφαση αναλυτικά:

«Η συνεργασία με την εθνική μειονότητα των Κομιτατζήδων οι οποίοι εργάζονται για την απόσχιση της Μακεδονίας πρέπει να γίνει από κοινού. Η στήριξη και ενδυνάμωση αυτών των εθνικοεπαναστατικών οργανώσεων και η αναγνώριση της αυτοδιάθεσης και του δικαιώματος απόσχισης, θα κάνει δυνατόν το ΚΚΕ να αποκτήσει την εμπιστοσύνη των Βουλγάρων ώστε να συνεργαστούν στην ερχόμενη Παγκόσμια Επανάσταση. Γι’ αυτόν τον λόγο το ΚΚΕ πολεμά την Ελληνική μεγάλη ιδέα. Το ΚΚΕ απαιτεί επίσης γι’ αυτόν τον λόγο την απελευθέρωση των Δωδεκανήσων από την Ιταλία. Πολεμά όμως την ενσωμάτωση της περιοχής αυτής στην Ελλάδα, διότι τα Δωδεκάνησα θα μπορέσουν να βρουν την ευτυχία μόνο μέσα σε μια Σοβιετική Δημοκρατία».

Επίλογος

Θεωρούμε ότι τόσο ο διάλογος Στάλιν-Ίντεν, όσο και η απόφαση του ΚΚΕ το 1934 για τα Δωδεκάνησα είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Φαίνεται πλέον ξεκάθαρα ποιοι δεν ήθελαν παραχώρηση της Βορείου Ηπείρου και τμήματος της νότιας Βουλγαρίας. Όπως αναφέρει ο κ. Ι. Μπουγάς στο βιβλίο του «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΑΝΔΕΑ», τα αρχεία της τέως ΕΣΣΔ παραμένουν μη προσβάσιμα σε μεγάλο βαθμό και κανείς δεν γνωρίζει τι περιείχαν οι απόρρητες επικοινωνίες της GRU (Υπηρεσία διαχείρισης στρατιωτικών και πολιτικών πληροφοριών από πηγές εκτός ΕΣΣΔ), με τους ανθρώπους της στο ΚΚΕ…

Πηγή: ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΜΠΟΥΓΑΣ, «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ‘’ΒΑΝΔΕΑ’’», Β’ ΕΚΔΟΣΗ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕΝΗ, Α’ ΤΟΜΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ, 2023.

ΥΓ. Για κάποιους που έγραψαν σε προηγούμενο άρθρο ότι το βιβλίο του κ. Μπουγά δεν είναι αξιόπιστο: το έχουν διαβάσει; Τι είναι αναξιόπιστο και σε ποια από τις 655 σελίδες του βρίσκεται; Ας αναφέρουν 2-3 παραδείγματα. Αν δεν το έχουν διαβάσει, πώς το χαρακτηρίζουν αναξιόπιστο κ.λπ. Δεν είμαι συνήγορος του κύριου Μπουγά, αλλά καλό είναι κάθε είδους κριτικές, θετικές και αρνητικές να είναι τεκμηριωμένες…

Αφιερώνω το άρθρο αυτό σε δύο σπουδαίους Δωδεκανήσιους που με τιμούν με τη φιλία τους: τον κύριο Νικολό Φαρμακίδη, που μας έχει δώσει επανειλημμένα, πολύτιμες πληροφορίες και τον Πανταζή Χούλη, από το ακριτικό Καστελλόριζο.

φωτο-Στάλιν και Ίντεν, στα δεξιά του, σε συνάντησή τους το 1935

protothema.gr