Κοίταξαν τον θάνατο στα μάτια! Τα πρόσωπα του Καλαφατάκη και του Παπαδόπουλου “ζωντανεύουν” 82 χρόνια μετά

Υπάρχουν σελίδες στην ιστορία ενός έθνους που παραμένουν υγρές από τα δάκρυα και το αίμα, αρνούμενες να στεγνώσουν στον χρόνο. Μια τέτοια σελίδα είναι η 1η Μαΐου του 1944, όταν 200 κομμουνιστές αγωνιστές οδηγήθηκαν στο θυσιαστήριο της λευτεριάς, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Σήμερα, δεκαετίες μετά, μια αχτίδα φωτός διαπερνά το σκοτάδι της λήθης, καθώς η ιστορική έρευνα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας καταφέρνει το ακατόρθωτο, να δώσει οντότητα, όνομα και παρελθόν σε δύο μορφές που ο φακός του κατακτητή προσπάθησε να απαθανατίσει ως ηττημένους, αλλά η ιστορία τους κατέταξε στους αθάνατους.

Το χρονικό μιας συγκλονιστικής ανακάλυψης

Η αφορμή δόθηκε από μια σειρά φωτογραφιών που ήρθαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας. Αυτά τα ασπρόμαυρα καρέ, τραβηγμένα από το χέρι του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, δεν ήταν απλώς πολεμικά τεκμήρια. Ήταν οι τελευταίες στιγμές ανθρώπων που στάθηκαν όρθιοι μπροστά στις κάννες. Αξιοποιώντας το ανεκτίμητο αρχειακό υλικό της Κεντρικής Επιτροπής, το ΚΚΕ προχώρησε σε μια εξονυχιστική μελέτη, η οποία οδήγησε στην ταυτοποίηση δύο αγωνιστών, προσθέτοντας νέα ψηφία στο μεγάλο ψηφιδωτό της θυσίας.

Θρασύβουλος Καλαφατάκης: Το λευκό πουκάμισο της λευτεριάς

Σε ένα από τα πιο συγκλονιστικά καρέ, ξεχωρίζει ένας νέος άνδρας που φορά ένα λευκό πουκάμισο. Είναι ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, μόλις 30 ετών τότε. Το λευκό του πουκάμισου, που λάμπει μέσα στην ασπρόμαυρη φωτογραφία, μοιάζει με φλάμπουρο αξιοπρέπειας. Ο Θρασύβουλος δεν ήταν απλώς ένας αριθμός στη λίστα των 200. Ήταν ένα στέλεχος με συνείδηση, ένας άνθρωπος που πίστεψε σε έναν κόσμο χωρίς δεσμά και αποφάσισε να βαδίσει προς το απόσπασμα με το κεφάλι ψηλά, αφήνοντας πίσω του μια σιωπηλή αλλά ηχηρή παρακαταθήκη παλικαριάς.

Δημήτρης Παπαδόπουλος: Η ποντιακή ψυχή που δεν λύγισε

Δίπλα στον Καλαφατάκη, στα αριστερά του, εικονίζεται ο Δημήτρης Παπαδόπουλος. Με τις ρίζες του στον μαρτυρικό Πόντο, ο Δημήτρης έφερε μαζί του στο Σκοπευτήριο την περηφάνια και την αντοχή μιας ολόκληρης γενιάς προσφύγων που έμαθαν να παλεύουν για τη ζωή και την ελευθερία. Η μορφή του στη φωτογραφία είναι η προσωποποίηση της ηρεμίας μπροστά στο μοιραίο, η απόδειξη πως ο ιδεολόγος δεν φοβάται τον θάνατο όταν ξέρει πως η θυσία του θα γίνει λίπασμα για τις επόμενες γενιές.

Το ανθρώπινο αποτύπωμα πίσω από το φακό του εχθρού

Η δημοσιοποίηση των βιογραφικών τους από τον ιστότοπο 902.gr.Παράλληλα, το κόμμα δημοσιοποίησε και βιογραφικά στοιχεία των δύο ανδρών, αντλημένα από την έκδοση της ΤΟ Ανατολικών Συνοικιών της ΚΟΑ με τίτλο «ΣΚΟΠΕΥΤΗΡΙΟ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ» (Νοέμβριος 2016), επιχειρώντας να αποδώσει πληρέστερα το ανθρώπινο αποτύπωμα πίσω από τα πρόσωπα των φωτογραφιών.

Δεν μαθαίνουμε μόνο τα ονόματά τους, αλλά την πορεία τους, τους αγώνες τους στις γειτονιές της Αθήνας, τις ελπίδες που έτρεφαν πριν η ναζιστική θηριωδία κόψει το νήμα της ζωής τους. Η έρευνα, αν και έχει αποδώσει καρπούς, παραμένει ανοιχτή και επίπονη. Εκκρεμεί η πλήρης αναγνώριση κι άλλων εικονιζόμενων, ενώ η μελέτη της γνησιότητας του υλικού συνεχίζεται με επιστημονική αυστηρότητα.

Η Καισαριανή δεν είναι πια μόνο ένας τόπος μνήμης. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός που μας υπενθυμίζει ότι οι ήρωες δεν πεθαίνουν ποτέ, όσο υπάρχουν άνθρωποι που ψάχνουν τα ονόματά τους στις παλιές φωτογραφίες και τις καρδιές τους στις δικές μας πράξεις.

Θρασύβουλος Καλαφατάκης…

30 χρονών. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων της Κρήτης, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με την γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινότανε για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της ΚΕ Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχότανε σαν πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές και ιδιαίτερα από τον Ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιάς, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ.

Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του έκαναν. Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Σαν μέλος της νομαρχιακής επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν επίσης με την ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Πράξη που απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939 δικάστηκε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ της Αθήνας και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 ήρθε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Σαν μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμή του αξέχαστου αγωνιστή ο δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ’ ένα δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά.

Δημήτρης Παπαδόπουλος

Καταγόταν από τον Πόντο. Απ’ τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Παίρνει μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Στα 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της. Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδηγεί τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων. Για τους αγώνες του αυτούς πολλές φορές φυλακίζεται και εξορίζεται.

Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συλλαμβάνεται από τη μοναρχοφασιστική διχτατορία της 4ης Αυγούστου, στέλνεται εξορία και από ‘κει στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδίδεται απ’ τους μοναρχοφασίστες στους Γερμανούς. Μεταφέρεται στο Χαϊδάρι και την 1η Μάη του 1944 τουφεκίζεται μαζί με τους 200 αγωνιστές του λαού.