Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ιστορικά γνωστή ως Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ήταν η συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη. Διήρκεσε από τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης το 330 μ.Χ. έως την Άλωση από τους Οθωμανούς το 1453
Οι ίδιοι οι κάτοικοι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Ρωμαίους» και το κράτος «Ρωμανία» ή «Βασιλεία των Ρωμαίων». Ο όρος «Βυζαντινή» επινοήθηκε από δυτικούς ιστορικούς μετά την κατάρρευσή της.
ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΕΣ: Η Αλήθεια του Χριστού στον Βωμό της Πολιτικής Σκοπιμότητας
Η πλειονότητα των Βυζαντινών αυτοκρατόρων και των Πατριαρχών της μέσης και ύστερης περιόδου ήταν ελληνικής καταγωγής και συνείδησης. Από τον 7ο αιώνα, όταν η ελληνική έγινε η επίσημη γλώσσα του κράτους, η αυτοκρατορία μετατράπηκε σταδιακά σε ένα καθαρά ελληνικό μεσαιωνικό κράτος. Ωστόσο, η πορεία αυτή δεν ήταν ανέφελη. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κυβερνήθηκε κατά περιόδους και από ανθρώπους διαφόρων άλλων εθνοτήτων, όπως Ιλλυριούς, Αρμένιους, Ίσαυρους και Σύρους.
Πολλοί από αυτούς τους μη ελληνικής καταγωγής αυτοκράτορες έβλεπαν την πίστη όχι ως βίωμα, αλλά ως ένα στυγνό εργαλείο κρατικού ελέγχου. Στην προσπάθειά τους να επιβάλουν απόλυτη πολιτική ομοιομορφία, προκάλεσαν τεράστια εσωτερικά σχίσματα και ανυπολόγιστη ζημιά στον Χριστιανισμό, επιβάλλοντας αιρέσεις με τη βία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Ιλλυρικής καταγωγής Ιουστινιανός, ο οποίος, προκειμένου να καταστείλει τις πολιτικές αναταραχές των μοναχών, δεν δίστασε να εξουδετερώσει θρησκευτικά τον Ωριγένη, καταδικάζοντάς τον αιώνες μετά τον θάνατό του και φορτώνοντάς του ακραίες κατηγορίες. Αντίστοιχα, Σύροι και Ίσαυροι αυτοκράτορες αιματοκύλισαν την αυτοκρατορία επιβάλλοντας την Εικονομαχία.
Είτε επρόκειτο, λοιπόν, για μη Έλληνες αυτοκράτορες που επέβαλαν δικές τους αιρέσεις για να ελέγξουν το κράτος, είτε για μεταγενέστερους Πατριάρχες και ηγεμόνες που ξεπούλησαν την πίστη για χάρη μιας γεωπολιτικής συμμαχίας με τη Δύση, το αποτέλεσμα παρέμενε το ίδιο, η αλήθεια του Χριστού, το βάθος της θεολογίας και η πνευματική ελευθερία των Αγίων θυσιάζονταν πάντα στον βωμό της πολιτικής σκοπιμότητας.
Απέναντι σε αυτόν τον κρατικό παρεμβατισμό, η γνήσια ελληνική πατερική παράδοση από τους Καππαδόκες και τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, μέχρι τον Άγιο Ισαάκ τον Σύρο και τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό, έδωσε έναν διαρκή αγώνα για να κρατήσει την αλήθεια της Εκκλησίας καθαρή και μακριά από τα πολιτικά παιχνίδια εξουσίας.
Στους τελευταίους αιώνες, η ζημιά έγινε από την ανάποδη πλευρά, αυτοκράτορες και Πατριάρχες (οι λεγόμενοι Ενωτικοί) πρόδωσαν την Ορθοδοξία και επέβαλαν την Ένωση των Εκκλησιών με τη Ρώμη, υποκύπτοντας στις πιέσεις του Πάπα για πολιτικά και στρατιωτικά ανταλλάγματα.
1. Μη Έλληνες Αυτοκράτορες που επέβαλαν Αιρέσεις
Ουάλης (364–378 μ.Χ.) Ιλλυρικής καταγωγής: Ήταν φανατικός οπαδός του Αρειανισμού (της αίρεσης που έλεγε ότι ο Χριστός δεν είναι Θεός, αλλά κτίσμα). Κατεδίωξε άγρια τους Ορθοδόξους, εξόρισε τον Μέγα Αθανάσιο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, και βασάνισε εκατοντάδες ιερείς που αρνήθηκαν να δεχτούν την αίρεση.
Ζήνων (474–491 μ.Χ.) Ισαυρικής καταγωγής (από την άγρια φυλή των Ισαύρων της Μικράς Ασίας): Για να συμβιβάσει τα πράγματα, εξέδωσε το «Ενωτικόν» (482 μ.Χ.), ένα διάταγμα που παραποιούσε τις αποφάσεις της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας
Ηράκλειος (610–641 μ.Χ.) Αρμενικής καταγωγής: Για πολιτικούς λόγους, προσπάθησε να ενώσει τους Ορθοδόξους με τους Μονοφυσίτες της Αιγύπτου και της Συρίας. Επέβαλε με τη βία την αίρεση του Μονοθελητισμού (ότι ο Χριστός είχε μόνο μία θέληση, τη θεϊκή). Όποιος αντιδρούσε βασανιζόταν. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής πλήρωσε αυτή την αυθαιρεσία του αυτοκράτορα, καθώς του έκοψαν τη γλώσσα και το δεξί χέρι για να σταματήσει να μιλά και να γράφει υπέρ της αληθινής πίστης.
Λέων Γ΄ ο Ίσαυρος (717–741 μ.Χ.) Ισαυρικής/Συριακής καταγωγής: Είναι ο άνθρωπος που ξεκίνησε τη λαίλαπα της Εικονομαχίας. Επηρεασμένος από τις ισλαμικές αντιλήψεις της Μέσης Ανατολής, θεώρησε τις εικόνες είδωλα. Διέταξε το κάψιμο των εικόνων, κατέστρεψε μοναστήρια και θανάτωσε χιλιάδες μοναχούς και πιστούς που υπερασπίζονταν την παράδοση της Εκκλησίας.
2. Αυτοκράτορες και Πατριάρχες που πρόδωσαν την πίστη για την «Ένωση»
Όταν η αυτοκρατορία άρχισε να καταρρέει κάτω από την πίεση των Τούρκων, οι αυτοκράτορες στράφηκαν στη Δύση για βοήθεια. Ο Πάπας ζήτησε ως αντάλλαγμα την πλήρη υποταγή της Ορθόδοξης Εκκλησίας (την Ένωση). Εδώ έγινε η μεγαλύτερη πνευματική προδοσία από Αυτοκράτορες και Πατριάρχες που έγιναν «Λατινόφρονες».
Α. Η προδοσία της Λυών (1274 μ.Χ.)
Αυτοκράτορας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος: Υπέγραψε την Ένωση των Εκκλησιών στη Λυών της Γαλλίας, δεχόμενος το παπικό πρωτείο και το Filioque (τη νοθεία στο Πιστεύω). Όταν επέστρεψε, ο λαός και ο κλήρος ξεσηκώθηκαν. Ο Μιχαήλ ξεκίνησε άγριες διώξεις, φυλακίζοντας και τυφλώνοντας όποιον αντιδρούσε.
Πατριάρχης Ιωάννης Βέκκος (1275–1282): Ήταν ο επίσημος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος έγινε το πειθήνιο όργανο του αυτοκράτορα. Ήταν ένας φανατικός «Λατινόφρων» που προσπάθησε με θεολογικά τεχνάσματα να αποδείξει ότι οι Λατίνοι δεν είναι αιρετικοί, προκειμένου να δικαιολογήσει την υποταγή στον Πάπα. Μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα, ο Βέκκος καθαιρέθηκε, καταδικάστηκε ως αιρετικός και πέθανε στη φυλακή.
Β. Η προδοσία της Φλωρεντίας (1439 μ.Χ.)
Αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος: Πήγε ο ίδιος στην Ιταλία, σέρνοντας μαζί του ολόκληρη την ηγεσία της Εκκλησίας, και ανάγκασε τους Ορθοδόξους επισκόπους να υπογράψουν τον διαβόητο «Όρο της Φλωρεντίας», που παρέδιδε την Ορθοδοξία στον Πάπα. Ο μόνος που αρνήθηκε να υπογράψει και έσωσε την πίστη ήταν ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός.
Πατριάρχης Μητροφάνης Β΄ (1440–1443): Τοποθετήθηκε στον πατριαρχικό θρόνο από τον αυτοκράτορα αμέσως μετά τη σύνοδο, επειδή ήταν φανατικός υποστηρικτής της Ένωσης. Ο λαός τον αποκαλούσε υποτιμητικά «Μητροφόνο» και αρνιόταν να μπει στους ναούς όταν λειτουργούσε.
Πατριάρχης Γρηγόριος Γ΄ Μάμμας (1443–1451): Ο τελευταίος ενωτικός Πατριάρχης πριν την άλωση. Προσπάθησε να επιβάλει με το ζόρι τα λατινικά έθιμα στην Κωνσταντινούπολη. Η κατακραυγή του κόσμου ήταν τόσο τεράστια που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον θρόνο του και να διαφύγει κρυφά στη Ρώμη, όπου και πέθανε προστατευόμενος από τον Πάπα.
Πώς αντέδρασε ο απλός λαός και οι μοναχοί στους Ενωτικούς
Όταν οι «Λατινόφρονες» Πατριάρχες και Αυτοκράτορες επέστρεψαν από τις Συνόδους της Λυών και της Φλωρεντίας έχοντας υπογράψει την υποταγή στον Πάπα, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια καθολική, παθιασμένη και συχνά βίαιη εξέγερση της κοινωνίας.
Ο λαός αρνήθηκε κατηγορηματικά να πατήσει το πόδι του στις εκκλησίες όπου λειτουργούσαν οι ενωτικοί ιερείς και επίσκοποι. Αν κάποιος ενωτικός περνούσε από τον δρόμο, ο κόσμος άλλαζε πεζοδρόμιο. Όταν πέθαινε κάποιος «Λατινόφρων», ο λαός αρνιόταν να τον κηδέψει και τους έθαβαν κρυφά τη νύχτα, χωρίς εκκλησιαστικές τιμές, πετώντας τους σε χαντάκια ως προδότες.
Το «Κάστρο» των Μοναχών: Οι μοναχοί, με μπροστάρηδες τους Αγιορείτες, υπήρξαν η ψυχή της αντίστασης. Όταν ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ Η΄ και ο Πατριάρχης Ιωάννης Βέκκος πήγαν στο Άγιον Όρος για να επιβάλουν την Ένωση με τη βία, συνάντησαν ηρωική άρνηση. Η ιστορική παράδοση αναφέρει ότι οι Λατινόφρονες κρέμασαν τον Πρώτο του Αγίου Όρους στις Καρυές και έπνιξαν ή έκαψαν ζωντανούς τους μοναχούς των Μονών Ιβήρων, Βατοπεδίου και Ζωγράφου που αρνήθηκαν να συλλειτουργήσουν μαζί τους.
GEWKWN
Ελληνικά