ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ: Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η στάση της Γερμανίας

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου επανέρχεται στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Το έργο Great Sea Interconnector έχει στρατηγική σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου, όμως οι έρευνες για την υποθαλάσσια χάραξη συναντούν πολιτικές και διπλωματικές αντιδράσεις. Την ίδια στιγμή, οι νέες εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο αυξάνουν την ένταση στην περιοχή.

Γιατί το καλώδιο είναι στρατηγικό έργο

Ο Great Sea Interconnector σχεδιάζεται να συνδέσει τα ηλεκτρικά συστήματα Ελλάδας, Κύπρου και σε μεταγενέστερο στάδιο Ισραήλ. Για την Κύπρο, που παραμένει ενεργειακά απομονωμένη από το ευρωπαϊκό ηπειρωτικό δίκτυο, η διασύνδεση θα μπορούσε να διευκολύνει τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας, την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών και την ασφάλεια εφοδιασμού. Το έργο έχει ευρωπαϊκή διάσταση και δεν περιορίζεται σε διμερή εμπορική συμφωνία.

Το ζήτημα των ερευνών στη θάλασσα

Πριν από την πόντιση του καλωδίου απαιτούνται λεπτομερείς θαλάσσιες έρευνες. Η Άγκυρα αμφισβητεί το εύρος ορισμένων ελληνικών και κυπριακών θαλάσσιων δικαιωμάτων και έχει υποστηρίξει ότι εργασίες σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία χρειάζονται προηγούμενο συντονισμό. Η Αθήνα απορρίπτει την ερμηνεία αυτή και επικαλείται το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Το σημείο τριβής δεν είναι η τεχνολογία του καλωδίου αλλά η δικαιοδοσία στις θαλάσσιες ζώνες.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ξανά στην επικαιρότητα

Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τις κινήσεις του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο θαλάσσιων οριοθετήσεων του 2019. Η Ελλάδα έχει από την πρώτη στιγμή απορρίψει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών. Η Τουρκία, από την πλευρά της, θεωρεί το μνημόνιο νόμιμο και συμβατό με τη δική της προσέγγιση στην οριοθέτηση.

Τι σημαίνει η γερμανική τοποθέτηση

Η γερμανική κυβέρνηση επανέλαβε τη θέση της υπέρ του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η διπλωματική αυτή τοποθέτηση έχει πολιτικό βάρος, αλλά δεν σημαίνει ότι το Βερολίνο έχει αναλάβει στρατιωτικές εγγυήσεις για τις έρευνες. Χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην πολιτική στήριξη και σε οποιαδήποτε υπόσχεση επιχειρησιακής εμπλοκής, για την οποία δεν υπάρχει σχετική ανακοίνωση.

Πού βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος

Οι πιο ευαίσθητες στιγμές μπορεί να προκύψουν όταν ερευνητικά πλοία δραστηριοποιούνται σε αμφισβητούμενες περιοχές και οι δύο πλευρές εκδίδουν αντικρουόμενες αναγγελίες ή κινητοποιούν μέσα επιτήρησης. Ένα τέτοιο επεισόδιο δεν συνεπάγεται αναπόφευκτα στρατιωτική σύγκρουση, αλλά δημιουργεί συνθήκες στις οποίες η αποφυγή λανθασμένων υπολογισμών αποκτά μεγάλη σημασία. Οι διπλωματικές επαφές, η σαφής ενημέρωση για τις εργασίες και η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας είναι παράγοντες αποκλιμάκωσης.

Το οικονομικό και ενεργειακό διακύβευμα

Πέρα από τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, παραμένουν τα ερωτήματα κόστους, χρηματοδότησης, κατανομής κινδύνων και χρόνου υλοποίησης. Κάθε καθυστέρηση μπορεί να αυξάνει την αβεβαιότητα για τους επενδυτές και να μεταθέτει τα οφέλη για τους καταναλωτές. Αντίστοιχα, η προώθηση του έργου χωρίς συμφωνημένο οικονομικό πλαίσιο θα μπορούσε να δημιουργήσει άλλους κινδύνους. Οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου καλούνται να συνδυάσουν ενεργειακό σχεδιασμό, οικονομική βιωσιμότητα και διπλωματική διαχείριση.

Τι παρακολουθούμε από εδώ και πέρα

Τα ουσιαστικά επόμενα βήματα είναι η επίσημη ανακοίνωση νέων ερευνητικών εργασιών, οι αντιδράσεις των εμπλεκόμενων κρατών και η πρόοδος στις οικονομικές συμφωνίες για το καλώδιο. Η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο είναι υπαρκτή, όμως οι ισχυρισμοί περί βέβαιης πολεμικής κρίσης δεν αποτελούν επιβεβαιωμένη εξέλιξη. Το Κατοχικά θα παρακολουθεί τις ανακοινώσεις και όχι μόνο τις δραματικές προβλέψεις.

Πηγές: Reuters, Associated Press, Καθημερινή, Vima Orthodoxias, ανακοινώσεις ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής.