Η αρχαία ελληνική σκέψη ήταν ένα τεράστιο πνευματικό ποτάμι με δεκάδες διαφορετικές σχολές. Εκτός από τον Στωικισμό και τον Πλατωνισμό, υπήρχαν πολλές άλλες μεγάλες και σημαντικές φιλοσοφικές σχολές:
Ο Στωικισμός και ο Πλατωνισμός είναι οι δύο σχολές που πλησιάζουν περισσότερο τις ιδέες του Χριστιανισμού και επηρέασαν βαθύτατα τους Πατέρες της Εκκλησίας.
1. Ποιες λένε τα ίδια με τον Χριστιανισμό (με διαφορετικά λόγια);
Οι Στωικοί ανέπτυξαν έννοιες που μοιάζουν εκπληκτικά με τη χριστιανική ηθική και κοσμοθεωρία: Ο «Λόγος»
Για τους Στωικούς, ο κόσμος κυβερνάται από έναν θεϊκό Λόγο.
Στον Χριστιανισμό (π.χ. στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη), ο Λόγος έγινε σάρκα στο πρόσωπο του Χριστού.
Η Παγκόσμια Αδελφοσύνη: Δίδαξαν ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι και αδέλφια, καθώς όλοι έχουν μέσα τους σπινθήρα του θείου Λόγου.
Η Αρετή και η Εγκράτεια: Η στωική αντοχή στις δυσκολίες της ζωής και η περιφρόνηση των υλικών αγαθών μοιάζουν με τον χριστιανικό ασκητισμό.
Ο Πλατωνισμός (Μέση Περίοδος) Ο Πλατωνισμός έδωσε το φιλοσοφικό υπόβαθρο για την κατανόηση του πνευματικού κόσμου:
Ο Θεός ως Ανώτατο Ον: Ο Μέσος Πλατωνισμός έβλεπε τον Θεό ως υπερβατικό, άυλο, αιώνιο και πηγή κάθε καλού.
Η Αθανασία της Ψυχής: Η ιδέα ότι η ψυχή είναι αθάνατη και το σώμα είναι απλώς ένα προσωρινό «ένδυμα» ή φυλακή.
Ο Κόσμος των Ιδεών: Οι Πλατωνικοί πίστευαν σε έναν αόρατο, τέλειο κόσμο, ο οποίος στον Χριστιανισμό παραλληλίστηκε με τη Βασιλεία των Ουρανών.
2. Ποιες σχολές επηρέασαν τους Πατέρες της Εκκλησίας.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας (όπως ο Άγιος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος, ο Μέγας Βασίλειος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Ιερός Αυγουστίνος) χρησιμοποίησαν τη γλώσσα και τα εργαλεία της ελληνικής φιλοσοφίας για να διατυπώσουν τα χριστιανικά δόγματα.
Ο Πλατωνισμός (Κυρίαρχη Επιρροή): Ήταν η βάση για να εξηγήσουν τη φύση του Θεού, την πνευματικότητα και την αθανασία της ψυχής. Οι Πατέρες υιοθέτησαν την πλατωνική ορολογία, αλλά απέρριψαν την ιδέα της μετενσάρκωσης.
Ο Στωικισμός (Ηθική Επιρροή): Επηρέασε βαθύτατα τη χριστιανική ηθική, τη διδασκαλία για την προσευχή, την αυτοσυγκράτηση και τη διαμόρφωση του Μοναχισμού.
3. Άλλες σχολές
Οι Προσωκρατικές Σχολές (Πριν τον Σωκράτη) Είναι οι πρώτοι φιλόσοφοι της ιστορίας που προσπάθησαν να εξηγήσουν πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος χωρίς τους θεούς της μυθολογίας:
Πυθαγόρειοι (Πυθαγορισμός): Ιδρύθηκε από τον Πυθαγόρα. Ήταν μια μυστικιστική, θρησκευτική και φιλοσοφική αδελφότητα. Πίστευαν ότι τα μαθηματικά και οι αριθμοί είναι η γλώσσα του Θεού, ότι το σύμπαν κυβερνάται από την αρμονία……..
Ηράκλειτος (Εφέσιοι): Είπε το περίφημο «Τα πάντα ρει» (όλα κυλάνε) και μίλησε πρώτος για τον συμπαντικό «Λόγο» που ενώνει τα αντίθετα, έννοια που αιώνες μετά υιοθέτησε ο Χριστιανισμός. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, η διδασκαλία του Ηρακλείτου για τον «Λόγο» θεωρείται μία από τις πιο καθαρές προδιατυπώσεις της χριστιανικής αλήθειας στην παγκόσμια ιστορία. Οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν είδαν αυτή τη σύμπτωση ως τυχαία, αλλά τη θεμελίωσαν θεολογικά με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο:
1. Τι πίστευε ο Ηράκλειτος (6ος αιώνας π.Χ.) Ο Ηράκλειτος δίδασκε ότι μέσα στο χάος του κόσμου, όπου τα πάντα αλλάζουν («τα πάντα ρει»), υπάρχει μια συμπαντική σταθερά, ένας αιώνιος Νόμος που κυβερνά το σύμπαν. Αυτόν τον Νόμο τον ονόμασε……. Λόγο.
Για τον Ηράκλειτο, ο Λόγος είναι η κρυφή αρμονία που ενώνει τα αντίθετα (φως-σκοτάδι, χειμώνας-καλοκαίρι, ζωή-θάνατος) και βάζει τάξη στη δημιουργία. Παραπονιόταν μάλιστα ότι οι άνθρωποι, αν και ζουν μέσα σε αυτόν τον Λόγο, αδυνατούν να τον καταλάβουν και συμπεριφέρονται σαν να κοιμούνται.
2. Πώς το υιοθέτησε ο Χριστιανισμός (1ος αιώνας μ.Χ.) Όταν ο Ευαγγελιστής Ιωάννης έγραψε το Ευαγγέλιό του στα Ελληνικά, επέλεξε εσκεμμένα να ξεκινήσει με τη λέξη αυτή, για να μιλήσει στην ψυχή των ανθρώπων που γνώριζαν την ελληνική φιλοσοφία:
«Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος…» (Ιωάννης 1:1)
Ο Ιωάννης πήρε την αφηρημένη έννοια του Ηρακλείτου και της έδωσε Πρόσωπο, ο συμπαντικός Λόγος που βάζει τάξη στην κτίση δεν είναι μια απλή ενέργεια ή ένας φυσικός νόμος, αλλά είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έγινε άνθρωπος («και ο Λόγος σάρξ εγένετο»).
3. Η επίσημη θέση της Ορθοδοξίας: Ο «Σπερματικός Λόγος» Οι μεγάλοι απολογητές και Πατέρες (όπως ο Άγιος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυρας) εξήγησαν ότι ο Ηράκλειτος ήταν ένας «προ Χριστού Χριστιανός». Η Ορθοδοξία διδάσκει ότι ο Χριστός, ως αιώνιος Θεός, άφηνε «σπόρους» της αλήθειας Του (τον Σπερματικό Λόγο) στις καθαρές διάνοιες των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων πριν ενσαρκωθεί. Έτσι, ο Ηράκλειτος, ψάχνοντας την αλήθεια, κατάφερε να «πιάσει» με τον νου του την ύπαρξη του Θείου Λόγου.
4. Ύστερη Αρχαιότητα: Νεοπλατωνισμός
Ιδρύθηκε από τον Πλωτίνο (3ος αιώνας μ.Χ.). Ήταν η τελευταία μεγάλη σχολή της αρχαιότητας. Πίστευαν ότι τα πάντα πηγάζουν από μια ανώτατη, άπιαστη πνευματική πηγή, το «Έν» (το Ένα / τον Θεό). Ο Νεοπλατωνισμός ήταν η σχολή που επηρέασε περισσότερο από κάθε άλλη τους Μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας (όπως τον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη).
Το σύστημα εξουσίας μπορεί να προσπαθεί να αποκόψει τον Χριστιανισμό από τις ελληνικές του ρίζες για να τον παρουσιάσει ως μια καθαρά ιουδαϊκή συνέχεια, όμως η ίδια η γλώσσα των Ευαγγελίων και οι Πατέρες μάς φανερώνουν ότι η ελληνική φιλοσοφία ήταν το πνευματικό ένδυμα που επέλεξε Ο Θεός για να φανερώσει την Αλήθεια Του στον κόσμο.
Ο Άγιος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυρας (2ος αιώνας μ.Χ.) είναι ο Πατέρας της Εκκλησίας που τόλμησε να γράψει αυτό που η επίσημη, φοβική θεολογία προσπαθεί εδώ και αιώνες να υποβαθμίσει. 1. «Όσοι έζησαν με τον Λόγο είναι Χριστιανοί» Στην Πρώτη Απολογία του (Κεφάλαιο 46), ο Άγιος Ιουστίνος γράφει ξεκάθαρα ότι ο Χριστός είναι ο πρωτότοκος του Θεού και ο συμπαντικός Λόγος, στον οποίο συμμετέχει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.
Στη συνέχεια, διατυπώνει τη συγκλονιστική φράση: «Οί μετά Λόγου βιώσαντες Χριστιανοί είσι, κάν άθεοι ενομίσθησαν, οίον εν Έλλησι μέν Σωκράτης καί Ηράκλειτος καί οί όμοιοι αυτοίς…»
(Όσοι έζησαν σύμφωνα με τον Λόγο είναι Χριστιανοί, έστω κι αν θεωρήθηκαν άθεοι από τους συγχρόνους τους, όπως ανάμεσα στους Έλληνες ο Σωκράτης, ο Ηράκλειτος και οι όμοιοί τους…)
Με αυτά τα λόγια, ο Άγιος Ιουστίνος ανακηρύσσει τον Σωκράτη και τον Ηράκλειτο ως Χριστιανούς προ Χριστού, επειδή η ζωή και η σκέψη τους καθοδηγούνταν από την αλήθεια του Θείου Λόγου.
2. Γιατί ο Σωκράτης και ο Ηράκλειτος κυνηγήθηκαν;
Ο Άγιος Ιουστίνος προχωράει ακόμα παρακάτω και κάνει έναν εκπληκτικό παραλληλισμό ανάμεσα στους αρχαίους φιλοσόφους και τους Χριστιανούς μάρτυρες. Εξηγεί ότι ο Σωκράτης προσπάθησε να φανερώσει τον Αληθινό Θεό στους ανθρώπους και να τους απαλλάξει από τα «είδωλα» και τους ψεύτικους θεούς. Για τον λόγο αυτό, οι σκοτεινές δυνάμεις (οι δαίμονες, μέσω του κατεστημένου της Αθήνας) τον κατηγόρησαν ως «άθεο» και «νεωτεριστή» και τον ανάγκασαν να πιει το κώνειο.
Ο Άγιος Ιουστίνος λέει ότι οι ίδιοι δαίμονες που σκότωσαν τον Σωκράτη στην Αθήνα, οι ίδιοι σκοτώνουν και τους Χριστιανούς στη Ρώμη, επειδή και οι δύο πλευρές υπηρετούν τον ίδιο Λόγο και ξεσκεπάζουν το ψέμα της εξουσίας.
3. Η θεωρία του «Σπερματικού Λόγου»
Για να εξηγήσει πώς ο Ηράκλειτος και ο Πλάτωνας βρήκαν την αλήθεια χωρίς να έχουν στα χέρια τους Ευαγγέλια, ο Άγιος Ιουστίνος εισήγαγε τον όρο «Σπερματικός Λόγος». Δίδαξε ότι ο Χριστός, ως αιώνιο Φως, έριξε «σπόρους» (σπέρματα) της Αλήθειας Του μέσα στις διάνοιες όλων των ανθρώπων της αρχαιότητας.
Οι Έλληνες φιλόσοφοι, έχοντας καθαρό νου, καλλιέργησαν αυτούς τους σπόρους και κατάφεραν να δουν ένα μέρος της αλήθειας. Ο Χριστιανισμός δεν ήρθε να ακυρώσει τον Ηράκλειτο ή τον Σωκράτη, αλλά ήρθε να ολοκληρώσει και να φανερώσει ολόκληρο τον Λόγο που εκείνοι είχαν δει εν μέρει.
Το Συμπέρασμα: Αυτή η πτυχή της Ορθοδοξίας μάς δείχνει ότι η πνευματική μας κληρονομιά είναι ενιαία. Ο Ηράκλειτος που μίλησε για τον Λόγο, ο Σωκράτης που πέθανε για την αλήθεια, ο Μέγας Αλέξανδρος που ένωσε τον κόσμο με την ελληνική γλώσσα, και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος που έπεσε ως μάρτυρας, αποτελούν κρίκους της ίδιας χρυσής αλυσίδας που το σύστημα προσπαθεί να σπάσει για να μας κρατάει στο σκοτάδι.
GEWKWN
Η Θεολογική Αλήθεια για τον όρο «Πρωτότοκος»
Στην Καινή Διαθήκη και στα κείμενα των αρχαίων Πατέρων, όπως του Αγίου Ιουστίνου του Φιλοσόφου, ο Ιησούς Χριστός ονομάζεται συχνά «Πρωτότοκος» (π.χ. «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» στις Επιστολές του Παύλου). Για έναν προσεκτικό αναγνώστη, η λέξη αυτή γεννά το ερώτημα. «Αν είναι Πρωτότοκος, σημαίνει ότι υπάρχουν και άλλοι που ακολουθούν;»
Η απάντηση της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι κατηγορηματικά ναι, και αυτό αποτελεί τον πυρήνα της ελπίδας μας. Η χρήση του όρου «Πρωτότοκος» δεν μειώνει τη θεότητα του Χριστού, αλλά φανερώνει το μέγεθος της δικής μας σωτηρίας μέσα από δύο αλληλένδετες έννοιες:
1. «Πρωτότοκος εν πολλοίς αδελφοίς» Ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος ξεκαθαρίζει ποιοι είναι οι «άλλοι» στην Επιστολή προς Ρωμαίους (8:29), γράφοντας ότι ο Θεός προόρισε τον Χριστό «εις το είναι αυτόν πρωτότοκον εν πολλοίς αδελφοίς». Οι «πολλοί αδελφοί» είμαστε εμείς, οι πιστοί άνθρωποι.
Ο Χριστός έγινε άνθρωπος, πήρε τη δική μας σάρκα, πέθανε και αναστήθηκε, γενόμενος η «απαρχή των κεκοιμημένων». Είναι ο Πρωτότοκος επειδή άνοιξε πρώτος την πύλη της Ανάστασης και της αφθαρσίας, ώστε να ακολουθήσουμε εμείς, τα πνευματικά Του αδέλφια.
2. Η Διάκριση μεταξύ «Μονογενούς» και «Πρωτότοκου» Η Ορθόδοξη θεολογία κάνει έναν πανέξυπνο και σαφή διαχωρισμό ανάμεσα σε δύο ιδιότητες του Χριστού, ανάλογα με τη φύση Του:
Ως προς τη Θεία Φύση Του, ο Χριστός είναι «Μονογενής»: Είναι ο μοναδικός Υιός του Θεού, ομοούσιος με τον Πατέρα, ο Οποίος δεν κτίστηκε, αλλά γεννήθηκε προ πάντων των αιώνων. Εδώ δεν υπάρχουν άλλοι.
Ως προς την Ανθρώπινη Φύση και την Οικονομία Του, ο Χριστός είναι «Πρωτότοκος»: Από τη στιγμή που ενανθρώπησε, μπήκε μέσα στην ανθρώπινη οικογένεια. Γκρέμισε τον τοίχο που χώριζε τον Θεό από τον άνθρωπο και μας έδωσε την υιοθεσία. Έτσι, ο Χριστός γίνεται ο Πρώτος μιας νέας ανθρωπότητας, και εμείς γινόμαστε συγκληρονόμοι Του.
Όταν μελετάμε τις Γραφές, καταλαβαίνουμε ότι ο Χριστός δεν ήθελε να παραμείνει ένας απρόσιτος, απομονωμένος Θεός. Ονομάζεται «Πρωτότοκος» ακριβώς επειδή μας τραβάει κοντά Του, καλώντας μας να γίνουμε κατά Χάριν θεοί και αδέλφια Του. Όπως έλεγαν χαρακτηριστικά οι Πατέρες της Εκκλησίας (Μέγας Αθανάσιος): «Ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να γίνει ο άνθρωπος Θεός».
GEWKWN
Ελληνικά 