Το σήμα Wow! του 1977: 72 δευτερόλεπτα ραδιοφωνικού μυστηρίου που ακόμη δεν έχουν οριστική εξήγηση

Τον Αύγουστο του 1977, το ραδιοτηλεσκόπιο Big Ear στο Οχάιο κατέγραψε ένα ασυνήθιστα ισχυρό στενής ζώνης ραδιοσήμα. Ο αστρονόμος Τζέρι Έμαν, εξετάζοντας αργότερα την εκτύπωση των καταγραφών, κύκλωσε μια ακολουθία χαρακτήρων και σημείωσε στο περιθώριο τη λέξη «Wow!». Έτσι γεννήθηκε το όνομα ενός από τα γνωστότερα αινίγματα της ραδιοαστρονομίας. Η ακολουθία 6EQUJ5 που εμφανιζόταν στο χαρτί δεν ήταν εξωγήινο μήνυμα, αλλά κωδικοποίηση της έντασης του ραδιοσήματος μέσα στον χρόνο.

Πόσο διήρκεσε το γεγονός

Το Big Ear παρατηρούσε διαφορετικές περιοχές του ουρανού καθώς περιστρεφόταν η Γη. Η διάταξη του τηλεσκοπίου σήμαινε ότι μια σταθερή ουράνια πηγή θα μπορούσε να καταγράφεται για περίπου 72 δευτερόλεπτα καθώς διέσχιζε τη δέσμη λήψης. Η ισχύς του Wow! αυξήθηκε και μειώθηκε με τρόπο συμβατό με μια τέτοια διέλευση. Όμως η καταγραφή δεν έδωσε μια μακρά ακολουθία δεδομένων που να επιτρέπει άμεση επανάληψη της παρατήρησης από το ίδιο σημείο.

Η συχνότητα και το υδρογόνο

Το σήμα ανιχνεύθηκε κοντά στη συχνότητα της γραμμής του ουδέτερου υδρογόνου, γύρω στα 1420 MHz. Η συχνότητα αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη ραδιοαστρονομία, επειδή προέρχεται από μια θεμελιώδη ατομική μετάβαση και είναι γνωστή σε κάθε τεχνολογικό πολιτισμό που μελετά το Σύμπαν. Γι’ αυτό έχει προταθεί ως πιθανή περιοχή για αναζήτηση σκόπιμων διαστρικών εκπομπών. Το ότι ένα σήμα καταγράφεται κοντά σε αυτή τη συχνότητα, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι κάποιος το εξέπεμψε με πρόθεση επικοινωνίας.

Γιατί δεν επαναλήφθηκε

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι παρά τις μεταγενέστερες παρατηρήσεις, δεν έχει επιβεβαιωθεί δεύτερη καταγραφή του ίδιου φαινομένου. Στην επιστήμη, η επαναληψιμότητα βοηθά να διαχωρίζονται μόνιμες αστρονομικές πηγές από παροδικά φαινόμενα και τεχνικές παρεμβολές. Δεν αποκλείεται μια πραγματική πηγή να είναι περιστασιακή, να αλλάζει συχνότητα ή να μην στοχεύει συνεχώς προς τη Γη. Όμως αυτές οι πιθανότητες δεν αποτελούν αποδεικτικά στοιχεία υπέρ της εξωγήινης προέλευσης.

Οι πιθανές φυσικές εξηγήσεις

Κατά καιρούς έχουν εξεταστεί επίγειες παρεμβολές, ανακλάσεις από αντικείμενα του ηλιακού συστήματος, αστρονομικές πηγές που μεταβάλλονται και διαφορετικοί συνδυασμοί παρατηρησιακών σφαλμάτων. Μια πρόταση συνέδεσε το σήμα με νέφος υδρογόνου γύρω από κομήτη, αλλά δεν υιοθετήθηκε γενικά ως οριστική λύση. Οι επιστημονικές ερμηνείες πρέπει να εξηγούν όχι μόνο τη συχνότητα, αλλά και την ένταση, τη χρονική μορφή και την απουσία επανάληψης. Κάθε υπόθεση δοκιμάζεται απέναντι στο σύνολο των δεδομένων.

Η υπόθεση ενός τεχνολογικού πολιτισμού

Ο λόγος που το Wow! έγινε διάσημο είναι ότι ένα στενής ζώνης ραδιοσήμα μπορεί υπό προϋποθέσεις να αποτελεί τεχνολογική υπογραφή. Αυτό δεν σημαίνει πως οι αστρονόμοι ανακοίνωσαν ανακάλυψη εξωγήινης νοημοσύνης. Στην πράξη, οι ερευνητές του SETI αναζητούν πολλαπλά κριτήρια: αποκλεισμό γήινων παρεμβολών, επαναλαμβανόμενες παρατηρήσεις, συμβατή θέση στον ουρανό και αποτελέσματα από ανεξάρτητα τηλεσκόπια. Για το σήμα του 1977 δεν διαθέτουμε την απαραίτητη αλυσίδα επιβεβαιώσεων.

Τι άλλαξε στην αναζήτηση από το 1977

Η σύγχρονη ραδιοαστρονομία διαθέτει ψηφιακούς δέκτες με τεράστιες δυνατότητες αποθήκευσης δεδομένων και καλύτερους αλγορίθμους αναγνώρισης παρεμβολών. Προγράμματα όπως το Breakthrough Listen και άλλες ομάδες SETI εξετάζουν μεγάλες περιοχές του ραδιοφάσματος και συγκρίνουν παρατηρήσεις από διαφορετικές χρονικές στιγμές. Το αποτέλεσμα είναι πολύ μεγαλύτερη ευαισθησία σε ποικίλα είδη σημάτων. Ακόμη κι έτσι, το βασικό επιστημονικό αίτημα παραμένει αμετάβλητο: η εντυπωσιακή ανωμαλία δεν ισοδυναμεί με βέβαιη ανακάλυψη.

Τι μας διδάσκει το Wow!

Ένα γεγονός διάρκειας λίγο μεγαλύτερης από ένα λεπτό μπορεί να συντηρεί ερωτήματα για δεκαετίες, ακριβώς επειδή η αρχική παρατήρηση ήταν περιορισμένη. Αυτό δεν μειώνει την αξία του. Το Wow! υπενθυμίζει ότι η επιστήμη προχωρά αναζητώντας εξηγήσεις, αλλά οφείλει επίσης να αποδέχεται όταν τα υπάρχοντα στοιχεία δεν επαρκούν για μια τελική απάντηση. Αν κάποτε βρεθεί παρόμοιο, επαναλαμβανόμενο σήμα με καθαρή προέλευση, η ιστορία του 1977 θα έχει βοηθήσει να διαμορφωθούν τα κριτήρια με τα οποία θα το εξετάσουμε.

Η κεντρική εικόνα είναι ενδεικτική και δεν απεικονίζει κατ’ ανάγκη τον συγκεκριμένο τόπο ή εξοπλισμό.

Πηγές: Τεκμηριωμένη επιστημονική αναφορά.