Super El Niño: Πώς βγαίνει ο αριθμός των 451.000 «θανάτων από ζέστη» – Τι μετρά πραγματικά το μοντέλο

Ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño εξελίσσεται σε παγκόσμιο παράγοντα κινδύνου για την υγεία, τα τρόφιμα και τις υποδομές. Νέα εκτίμηση ερευνητών του Climate Impact Lab αναφέρει ότι η πρόσθετη ζέστη που συνδέεται με το φαινόμενο θα μπορούσε να προκαλέσει περίπου 451.000 επιπλέον θανάτους από θερμική καταπόνηση σε παγκόσμιο επίπεδο μέσα στους επόμενους έξι μήνες.

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: ο αριθμός των 451.000 δεν είναι καταγραφή ανθρώπων των οποίων το πιστοποιητικό θανάτου γράφει «ζέστη». Είναι μοντελοποιημένη εκτίμηση πρόσθετης συνολικής θνησιμότητας που αποδίδεται στα υψηλότερα επίπεδα θερμοκρασίας.

Υπάρχει μάλιστα και ένα σημαντικό θέμα με το χρονικό διάστημα. Το ίδιο το brief του Climate Impact Lab υπολογίζει τους 451.000 για την περίοδο Ιούνιος 2026 έως Φεβρουάριος 2027. Για το πραγματικό εξάμηνο Σεπτέμβριος 2026–Φεβρουάριος 2027 αναφέρει περίπου 239.000 ± 11.000 πρόσθετους θανάτους. Δηλαδή αρκετοί τίτλοι διεθνώς παρουσίασαν τον μεγαλύτερο αριθμό ως «θανάτους στους επόμενους έξι μήνες», ενώ αυτό δεν είναι το χρονικό παράθυρο που αντιστοιχεί στους 451.000.

Τι σημαίνει στην πράξη «θάνατος από ζέστη» μέσα σε αυτό το μοντέλο

Η βασική επιστημονική μέθοδος πάνω στην οποία στηρίζεται το Climate Impact Lab δεν ξεκινά από πιστοποιητικά με ειδική αιτία θανάτου «θερμοπληξία». Χρησιμοποιεί all-cause mortality: συνολικούς θανάτους από κάθε αιτία, χωρισμένους ανά ηλικιακή ομάδα, και εξετάζει στατιστικά πώς αλλάζει η συνολική θνησιμότητα όταν αλλάζει η ημερήσια θερμοκρασία.

Αυτό σημαίνει ότι μέσα στη στατιστική επίδραση μπορούν να περιλαμβάνονται καρδιακά επεισόδια, εγκεφαλικά, αναπνευστικές επιπλοκές ή άλλοι θάνατοι που συμβαίνουν συχνότερα σε πολύ θερμές ημέρες. Το μοντέλο δεν λέει ότι για κάθε συγκεκριμένο νεκρό αποδείχθηκε πως «τον σκότωσε η ζέστη». Λέει ότι, ιστορικά, όταν μια περιοχή έχει περισσότερες πολύ θερμές ημέρες, παρατηρείται συγκεκριμένη μεταβολή στη συνολική θνησιμότητα και αυτή η σχέση εφαρμόζεται στις νέες προβλέψεις θερμοκρασίας.

Η παλαιότερη peer-reviewed μεθοδολογία των ίδιων ερευνητών χρησιμοποιεί δεδομένα εκατοντάδων εκατομμυρίων θανάτων από δεκάδες χώρες, εκτιμά διαφορετική σχέση θερμοκρασίας-θνησιμότητας ανά ηλικία και στη συνέχεια την επεκτείνει σε 24.378 περιοχές του πλανήτη. Η ίδια μεθοδολογία αναγνωρίζει ότι η επίδραση διαφέρει πολύ ανάλογα με το εισόδημα, το τοπικό κλίμα και την προσαρμογή του πληθυσμού.

Άρα πρόκειται για απάτη;

Τα δεδομένα δεν επιτρέπουν ένα τόσο απλό συμπέρασμα. Υπάρχει πραγματική και καλά τεκμηριωμένη στατιστική σχέση ανάμεσα στην ακραία ζέστη και στην αύξηση της θνησιμότητας, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Όμως είναι εξίσου σημαντικό να λέγεται καθαρά ότι το 451.000 είναι εκτίμηση μοντέλου, όχι άθροισμα 451.000 ιατροδικαστικά επιβεβαιωμένων «θανάτων από ζέστη».

Και εδώ ακριβώς χρειάζεται προσοχή στη δημόσια συζήτηση: άλλο πράγμα η στατιστική απόδοση πρόσθετης θνησιμότητας σε θερμότερες ημέρες και άλλο η παρουσίαση κάθε εμφράγματος, εγκεφαλικού ή άλλου θανάτου ως αποδεδειγμένου «κλιματικού θανάτου». Η πρώτη είναι επιστημονική εκτίμηση πληθυσμιακού κινδύνου. Η δεύτερη θα απαιτούσε εξατομικευμένη αιτιώδη απόδειξη που αυτή η μεθοδολογία δεν παρέχει.

Επίσης, η συγκεκριμένη νέα βραχυπρόθεσμη εκτίμηση για το El Niño δημοσιοποιήθηκε ως report/brief. Η πλήρης τεχνική τεκμηρίωση της συγκεκριμένης εφαρμογής και οι ακριβείς συντελεστές της δεν παρουσιάζονται με την ίδια λεπτομέρεια που υπάρχει στην peer-reviewed εργασία του 2022. Αυτό είναι ένας ακόμη λόγος να παρουσιάζονται οι αριθμοί ως προβολές με αβεβαιότητα και όχι ως τετελεσμένα γεγονότα.

Πού αναμένεται η μεγαλύτερη πίεση

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν, οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αναμένονται σε τροπικές και θερμές περιοχές, μεταξύ άλλων στη Νιγηρία, την Ινδονησία, το Σουδάν, την Ινδία και τη Βραζιλία. Η έκθεση εκτιμά επίσης χιλιάδες πρόσθετους θανάτους ακόμη και σε ανεπτυγμένες χώρες, καθώς οι παρατεταμένοι καύσωνες επιβαρύνουν ιδιαίτερα ηλικιωμένους, ανθρώπους με χρόνια προβλήματα υγείας και εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους.

Το σημερινό El Niño έχει ήδη φτάσει σε ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασιακές αποκλίσεις στον Ειρηνικό. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το El Niño είναι φυσικό κλιματικό φαινόμενο, όμως εκδηλώνεται πλέον πάνω σε ένα ήδη θερμότερο παγκόσμιο υπόβαθρο, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ακραίων θερμοκρασιών.

Δεν είναι μόνο η ζέστη

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη θερμική καταπόνηση. Ισχυρά επεισόδια El Niño έχουν ιστορικά συνδεθεί με ξηρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές, προβλήματα στις καλλιέργειες και αυξήσεις στις τιμές τροφίμων. Το World Food Programme έχει προειδοποιήσει ότι οι επιπτώσεις του φαινομένου μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον αριθμό των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρόβλεψη του κινδύνου έχει πρακτική αξία: καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, χώροι δροσιάς στις πόλεις, ενίσχυση νοσοκομείων στις πιο θερμές περιόδους και προστασία των εργαζομένων μπορούν να περιορίσουν την απώλεια ζωών.

Τι σημαίνει ο αριθμός των 451.000

Ο αριθμός δεν πρέπει να διαβάζεται ως βεβαιότητα. Είναι μια επιστημονική προβολή βασισμένη σε προβλέψεις θερμοκρασίας και σε μοντέλα που εξετάζουν τη σχέση ζέστης και θνησιμότητας. Η ίδια η ερευνητική ομάδα σημειώνει ότι το αποτέλεσμα έχει αβεβαιότητες και ότι η μελέτη πρόκειται να υποβληθεί για αξιολόγηση σε επιστημονικό περιοδικό.

Αυτό όμως δεν μειώνει τη σημασία της προειδοποίησης. Το βασικό μήνυμα είναι ότι ένα πολύ ισχυρό El Niño, σε συνδυασμό με τις ήδη αυξημένες παγκόσμιες θερμοκρασίες, μπορεί να δημιουργήσει μια περίοδο ακραίου θερμικού κινδύνου σε πολλές χώρες ταυτόχρονα.

Πηγές: The Guardian, Climate Impact Lab, University of Chicago.