Σκέψεις για «Euro-ΝΑΤΟ» με 300.000 στρατιώτες και 290 δισ. ευρώ ετησίως – Οι 72 ώρες που κρίνουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια

Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ φτάνουν στο Μόναχο γνωρίζοντας ότι η Συμμαχία βρίσκεται σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, όπου η Ευρώπη καλείται να γίνει πραγματικός πυλώνας άμυνας και όχι απλός αποδέκτης αμερικανικής προστασίας. Η απόφαση που θα ληφθεί δεν αφορά μόνο τα χρήματα και τις δαπάνες, αλλά το αν η διατλαντική σχέση θα ανανεωθεί ή θα διολισθήσει σε «συναινετικό διαζύγιο».

Η 62η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, το αποκαλούμενο «Νταβός με όπλα», αναδεικνύεται σε κομβικό σημείο για το μέλλον του ΝΑΤΟ και της ευρωατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Οι ΗΠΑ ζητούν από την Ευρώπη να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο βάρος στην άμυνα, την ώρα που η Ουάσιγκτον δηλώνει ανοιχτά ότι η εποχή της «λευκής επιταγής» προς τους συμμάχους έχει τελειώσει. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος καλείται να αποφασίσει αν θα χρησιμοποιήσει το βήμα του Μονάχου για ακόμη ένα αυστηρό κατηγορητήριο κατά των Ευρωπαίων ή για να χαράξει έναν νέο, ρεαλιστικό οδικό χάρτη για το ΝΑΤΟ.

Τα τελευταία χρόνια, η Ουάσιγκτον έχει σκληρύνει τη ρητορική της, με τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντι. Βανς να κηρύσσει ήδη από πέρυσι το «τέλος της διατλαντικής σχέσης όπως την ξέραμε», κατηγορώντας την Ευρώπη ότι απομακρύνθηκε από τις θεμελιώδεις αξίες της μέσω φιλελεύθερων πολιτικών μετανάστευσης και περιορισμών στην ελευθερία έκφρασης. Την ίδια στιγμή, η στρατηγική εθνικής ασφάλειας του 2025 θέτει ως στόχο την υποστήριξη «πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων» για να ανακοπεί αυτό που χαρακτηρίζεται ως «πολιτισμική αυτοακύρωση» της Γηραιάς Ηπείρου, επιτείνοντας τη δυσπιστία εντός του ΝΑΤΟ. Οι πρόσφατες εντάσεις στο Νταβός, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε την Ευρώπη για έλλειψη ευγνωμοσύνης και υποχρηματοδότηση της άμυνας, έριξαν ακόμη περισσότερο λάδι στη φωτιά.

Παρά τις πιέσεις, η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει μια πλήρη αποσύνδεση από το ΝΑΤΟ, αλλά έναν νέο καταμερισμό ευθυνών, με τις ΗΠΑ να παραμένουν κεντρικός παίκτης στην προσπάθεια τερματισμού του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας και στη θωράκιση των ανατολικών και βόρειων συνόρων της Ευρώπης. Η ιδέα είναι ένα ΝΑΤΟ όπου η Ευρώπη θα είναι στρατιωτικά πιο αυτόνομη, αλλά ταυτόχρονα δεμένη με την αμερικανική βιομηχανική και στρατηγική ισχύ μέσω πωλήσεων όπλων και κοινών αμυντικών προγραμμάτων.

Στην ευρωπαϊκή πλευρά, το όραμα για μια ισχυρή, πιο ενοποιημένη «στρατηγικά αυτόνομη» Ευρώπη, όπως το περιγράφουν Μακρόν, φον ντερ Λάιεν, Ντράγκι και Λέτα, παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεωρητικό. Το σχέδιο προβλέπει ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, πανευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας και κοινή αμυντική βιομηχανική βάση, όμως οι εθνικές γραφειοκρατίες, οι φόβοι για απώλεια κυριαρχίας και οι άνισες ωφέλειες μπλοκάρουν τις μεγάλες τομές.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δεσμευθεί σε αύξηση των αμυντικών δαπανών, αλλά ο αρθρογράφος προειδοποιεί ότι το να “ρίχνουν χρήμα” δεν αρκεί χωρίς ριζική αλλαγή φιλοσοφίας. Αντί για κατακερματισμένα εθνικά προγράμματα, χρειάζεται μια ενιαία, κλιμακούμενη αμυντική βιομηχανική βάση, καθώς και σοβαρές επενδύσεις σε στρατολόγηση και εκπαίδευση προσωπικού, την ώρα που η Ευρώπη πάσχει από έλλειψη ισχυρής πολιτικής ηγεσίας.

Ο ταχύς επανεξοπλισμός φέρνει όμως και νέες ισορροπίες: οι αμυντικές δαπάνες της Γερμανίας για το 2025 ξεπερνούν ήδη κάθε άλλο ευρωπαϊκό κράτος και κατατάσσουν το Βερολίνο στην τέταρτη θέση παγκοσμίως, πυροδοτώντας συζήτηση για έναν νέο, στρατιωτικά ισχυρό “γερμανικό ρόλο”. Βρετανία, Γαλλία και άλλοι ιστορικοί παίκτες του ΝΑΤΟ θα πρέπει να προσαρμοστούν σε μια Ευρώπη όπου ο γερμανικός στρατός θα είναι κεντρικός άξονας ισχύος, εξέλιξη που οι ιδρυτές της Διάσκεψης του Μονάχου δύσκολα θα φαντάζονταν, σύμφωνα με τους Financial Times.

Το διακύβευμα στο Μόναχο είναι αν το ΝΑΤΟ θα βγει από τη Διάσκεψη με χειροπιαστή πρόοδο προς μια νέα συμφωνία ρόλων ή αν η συνάντηση θα εξελιχθεί σε πρόβα “διατλαντικού διαζυγίου”. Μια ακόμη γύρα ομιλιών χωρίς αποφάσεις θα υπονομεύσει τη Συμμαχία που δημιουργήθηκε το 1963 για να συγκρατήσει τη Σοβιετική Ένωση, μετατρέποντας το Μόναχο από σύμβολο συλλογικής ασφάλειας σε σκηνικό αποσύνθεσης του ΝΑΤΟ.