Προειδοποίηση σοκ από ΔΝΤ: Ετοιμαστείτε για παγκόσμια ενεργειακή κρίση και πανάκριβα τρόφιμα

Οι φτωχότερες χώρες θα πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα

Τον κώδωνα του κινδύνου κρούει σε νέα του έκθεση το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), προειδοποιώντας πως η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει ένα ισχυρό οικονομικό σοκ εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Όπως σημειώνει στο blog του Ταμείου, το σοκ αυτό είναι παγκόσμιο, αλλά άνισα κατανεμημένο: οι εισαγωγείς ενέργειας πλήττονται περισσότερο από τους εξαγωγείς, οι φτωχότερες χώρες περισσότερο από τις πλουσιότερες, και εκείνες με περιορισμένα συναλλαγματικά αποθέματα περισσότερο από αυτές με γεμάτα ταμεία.

Υψηλές τιμές και περιορισμένες προοπτικές

Πέρα από το τραγικό ανθρώπινο κόστος, ο πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις οικονομίες των άμεσα εμπλεκομένων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής υποδομών και παραγωγικών δυνατοτήτων, με πιθανώς μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ανάπτυξη.
Οι μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας στην Ασία και την Ευρώπη δέχονται το κύριο πλήγμα από τις αυξημένες τιμές καυσίμων και πρώτων υλών. Περίπου 25‑30% του παγκόσμιου πετρελαίου και 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τροφοδοτώντας τις ανάγκες όχι μόνο της Ασίας αλλά και τεράστιων τμημάτων της Ευρώπης.
Οι χώρες που βασίζονται βαριά στις εισαγωγές πετρελαίου στην Αφρική και την Ασία δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκείς προμήθειες, ακόμη και σε υπερβολικά υψηλές τιμές, ενώ ταυτόχρονα οι τιμές τροφίμων και λιπασμάτων εκτοξεύονται, επιδεινώνοντας τις πιέσεις ειδικά στις πιο ευάλωτες κοινωνίες.

Αναιμική ανάπτυξη

Όπως επισημαίνει το ΔΝΤ, ο πόλεμος μπορεί να διαμορφώσει με διάφορους τρόπους την παγκόσμια οικονομία, αλλά όλες οι πιθανές εξελίξεις δείχνουν προς μία κατεύθυνση: υψηλότερο κόστος ενέργειας και πιο αργή παγκόσμια ανάπτυξη.
Μια σύντομη σύγκρουση θα μπορούσε να στείλει προσωρινά τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σε εκτόξευση πριν σταθεροποιηθούν, ενώ μια παρατεταμένη κατάσταση πολέμου θα κρατούσε την ενέργεια ακριβή και τους προϋπολογισμούς υπό πίεση. Σε ένα ενδιάμεσο σενάριο, η συνεχής αβεβαιότητα και γεωπολιτικός κίνδυνος θα διατηρούσαν τις αγορές σε κατάσταση σοκ για αρκετό χρόνο.

Εφοδιαστικές αλυσίδες και τρόφιμα

Ο πόλεμος αναδιαμορφώνει επίσης τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες για μη ενεργειακά προϊόντα και κρίσιμα υλικά. Η ανακατεύθυνση πλοίων αυξάνει το κόστος μεταφορών και ασφάλισης, παρατείνοντας τους χρόνους παράδοσης. Οι διαταραχές στα λιπάσματα, από τα οποία περίπου το 1/3 διέρχεται από τα Στενά του Χορμούζ, συμπίπτουν με την έναρξη της καλλιεργητικής περιόδου στη Βόρεια Ημισφαίριο, απειλώντας σοδειές και αυξάνοντας τις τιμές των τροφίμων.
Οι φτωχότερες χώρες θα πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος των νοικοκυριών πηγαίνει σε βασικά είδη διατροφής.

Ακρίβεια και αυξημένες πληθωριστικές προσδοκίες

Εάν οι υψηλές τιμές ενέργειας και τροφίμων συνεχιστούν, θα τροφοδοτήσουν περαιτέρω τον πληθωρισμό σε παγκόσμιο επίπεδο. Ιστορικά, οι παρατεταμένες αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου έχουν οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη — μια τάση που τώρα δοκιμάζει τις οικονομίες με αδύναμα νομίσματα και μεγάλες ενεργειακές εισαγωγές.
Αυτό δημιουργεί πρόσθετη κοινωνική και οικονομική πίεση, ειδικά σε χώρες όπου τα βασικά αγαθά αποτελούν μεγάλο ποσοστό των εξόδων των νοικοκυριών.

Χρηματοπιστωτικές αγορές υπό πίεση

Ο πόλεμος έχει επίσης αναταράξει τις χρηματοπιστωτικές αγορές: οι παγκόσμιες μετοχές υποχωρούν, τα κρατικά ομόλογα βλέπουν αυξημένες αποδόσεις και η μεταβλητότητα αυξάνεται. Αυτό οδηγεί σε σφιχτότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες, ιδιαίτερα σε αναδυόμενες αγορές και φτωχές οικονομίες με περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Σε αντίθετο κλίμα, προηγμένες οικονομίες με ισχυρά εγχώρια χρηματαγορές και σημαντικούς παραγωγούς εμπορευμάτων μπορούν να απορροφήσουν καλύτερα το σοκ, αλλά δεν είναι πλήρως απρόσβλητες.