Nέο όργανο

Το Daniel K. Inouye Solar Telescope, το οποίο βρίσκεται στην κορυφή του ηφαιστείου Haleakala στο νησί Μάουι, θεωρείται εδώ και χρόνια το ισχυρότερο όργανο παρατήρησης του Ήλιου.
Ωστόσο, η πρόσφατη εικόνα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ελήφθη κατά την πρώτη τεχνική λειτουργία ενός νέου οργάνου: του ρυθμιζόμενου ορατού φίλτρου φασματοπολωσιμέτρου (Visible Tunable Filter – VTF).
Το νέο αυτό όργανο επιτρέπει την παρατήρηση της φωτόσφαιρας του Ήλιου με εξαιρετικά υψηλή χωρική, φασματική και χρονική ανάλυση.
Τέτοιου είδους εξελίξεις στην ηλιακή αστρονομία εμπλουτίζουν σημαντικά τη σημερινή κατανόηση της ηλιακής δραστηριότητας και των κύκλων της.
Η εικόνα που δόθηκε στη δημοσιότητα απεικονίζει με εντυπωσιακή καθαρότητα τη δομή μιας γιγάντιας ηλιακής κηλίδας, συμπεριλαμβανομένης της πένουμπρας, με ανάλυση που φτάνει περίπου τα 10 χιλιόμετρα ανά εικονοστοιχείο.
«Αυτό το όργανο είναι ουσιαστικά η καρδιά του ηλιακού τηλεσκοπίου, η οποία πλέον χτυπά επιτέλους στη τελική της θέση», δήλωσε ο επικεφαλής του έργου VTF, Matthias Schubert.
Ο βασικός στόχος του VTF είναι να επιτρέψει στους επιστήμονες να κατανοήσουν βαθύτερα τη δυναμική του Ήλιου.
Αυτό περιλαμβάνει την κίνηση του πλάσματος, τις μεταβολές των μαγνητικών πεδίων και τις διεργασίες που οδηγούν σε ηλιακές εκλάμψεις και εκπομπές ενέργειας.

Χρήσιμο εργαλείο

Οι ηλιακές καταιγίδες συχνά προκαλούν εντυπωσιακά σέλαα, όμως όταν είναι ιδιαίτερα ισχυρές μπορούν να προκαλέσουν ζημιές σε δορυφόρους, συστήματα πλοήγησης και παγκόσμια δίκτυα επικοινωνίας.
Γι’ αυτόν τον λόγο, τόσο λεπτομερείς παρατηρήσεις είναι κρίσιμες για τη βελτίωση της πρόγνωσης των φαινομένων διαστημικού καιρού.
Το VTF έχει σχεδιαστεί ώστε να μετρά με ακρίβεια πολλαπλές παραμέτρους της ηλιακής ατμόσφαιρας ταυτόχρονα, όπως την ένταση του μαγνητικού πεδίου, τη θερμοκρασία και την πίεση, καθώς και την ταχύτητα ροής του πλάσματος.
Το ίδιο το όργανο είναι εντυπωσιακό και σε μέγεθος: ζυγίζει περίπου 5,6 τόνους, καταλαμβάνει δύο ορόφους του κτιρίου του Εθνικού Ηλιακού Αστεροσκοπείου και έχει διαστάσεις συγκρίσιμες με ένα μικρό γκαράζ.
Η ανάπτυξή του διήρκεσε περισσότερα από 15 χρόνια στο Ινστιτούτο Ηλιακής Φυσικής της Γερμανίας, ενώ η εγκατάστασή του στο τηλεσκόπιο ξεκίνησε το 2024 και ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες.

Σημαντική εξέλιξη

Η πρώτη δημόσια εικόνα που ελήφθη με το VTF απεικονίζει μια ηλιακή κηλίδα που συνδέεται με εξαιρετικά ισχυρά μαγνητικά πεδία.
Τα πεδία αυτά εμποδίζουν το θερμό πλάσμα να ανέβει από το εσωτερικό του άστρου, με αποτέλεσμα η περιοχή να εμφανίζεται πιο σκοτεινή σε σχέση με την υπόλοιπη επιφάνεια.
Η παρατήρηση πραγματοποιήθηκε σε μήκος κύματος 588,9 νανομέτρων, στη λεγόμενη γραμμή του νατρίου (NaD).
Η εικόνα καλύπτει έκταση άνω των 15.000 τετραγωνικών μιλίων, προσφέροντας τη δυνατότητα λεπτομερούς μελέτης της δομής των ηλιακών κηλίδων και των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό τους.
Μέχρι πρότινος, τα ηλιακά τηλεσκόπια μπορούσαν να καταγράψουν μόνο τη γενική μορφολογία των κηλίδων και των μαγνητικών περιοχών.
Πλέον, οι επιστήμονες αποκτούν δεδομένα με τέτοια ανάλυση ώστε να αναλύουν τις πιο λεπτές λεπτομέρειες της ροής του πλάσματος και την εξέλιξή της στον χρόνο.
Αυτό σηματοδοτεί τη μετάβαση από στατικές εικόνες σε ένα πλήρες «φιλμ» των διεργασιών που εκτυλίσσονται στην επιφάνεια του Ήλιου.

www.bankingnews.gr