Παραμένει ανοιχτή η πληγή του Τσερνόμπιλ – Η ακτινοβολία απειλεί το DNA των παιδιών εργαζομένων

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι τα παιδιά των εργαζομένων που εκτέθηκαν σε ιονίζουσα ακτινοβολία φέρουν αυξημένο αριθμό γενετικών μεταλλάξεων στο DNA τους.

Ωστόσο, οι ερευνητές διαβεβαιώνουν ότι ο κίνδυνος για την υγεία των παιδιών αυτών παραμένει εξαιρετικά χαμηλός.

Νέα δεδομένα για τις επιπτώσεις από την ακτινοβολία του Τσερνομπιλ

Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Βόννης ανέλυσαν τα γονιδιώματα 130 παιδιών εργαζομένων που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις καθαρισμού του πυρηνικού σταθμού του Τσερνόμπιλ μετά την καταστροφή της 26ης Απριλίου 1986, 110 παιδιών Γερμανών χειριστών στρατιωτικών ραντάρ που είχαν επίσης εκτεθεί σε διάσπαρτη ακτινοβολία, καθώς και 1.275 ατόμων χωρίς γνωστή έκθεση.

Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που αναζητούσαν μεμονωμένες νέες μεταλλάξεις, η ομάδα εστίασε στις λεγόμενες «clustered de novo mutations» (cDNMs) – δηλαδή συστάδες δύο ή περισσότερων μεταλλάξεων που δεν υπάρχουν στο DNA των γονέων, αλλά εμφανίζονται συγκεντρωμένες στο DNA των παιδιών. Οι συστάδες αυτές αποτελούν ένδειξη ότι το DNA υπέστη θραύση και επιδιορθώθηκε με ατελή τρόπο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά των εργαζομένων στο Τσερνόμπιλ εμφάνιζαν κατά μέσο όρο 2,65 cDNMs. Για τα παιδιά των χειριστών ραντάρ ο μέσος όρος ήταν 1,48, ενώ στον γενικό πληθυσμό μόλις 0,88 ανά άτομο.

Συσχέτιση με τη δόση της ακτινοβολίας

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Scientific Reports, κατέγραψε επίσης άμεση συσχέτιση μεταξύ της έντασης της ακτινοβολίας που δέχθηκαν οι γονείς και του αριθμού μεταλλάξεων στα παιδιά τους.

«Βρήκαμε σημαντική αύξηση στον αριθμό των cDNMs στους απογόνους ακτινοβολημένων γονέων και πιθανή συσχέτιση μεταξύ της εκτιμώμενης δόσης και του πλήθους των μεταλλάξεων», αναφέρουν οι ερευνητές, σημειώνοντας πως πρόκειται για την πρώτη ένδειξη διαγενεακής επίδρασης παρατεταμένης πατρικής έκθεσης σε χαμηλές δόσεις ιονίζουσας ακτινοβολίας στο ανθρώπινο γονιδίωμα.

Οι περισσότεροι γονείς ήταν κάτοικοι της πόλης Πρίπιατ ή εργαζόμενοι που κλήθηκαν να σβήσουν τις φωτιές, να απομακρύνουν τα ραδιενεργά υλικά και να θάψουν τα μολυσμένα απόβλητα μετά την έκρηξη του αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ το 1986.

Πώς προκαλούνται οι μεταλλάξεις

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ιονίζουσα ακτινοβολία προκάλεσε την παραγωγή «δραστικών μορφών οξυγόνου», ασταθών μορίων που μπορούν να διασπάσουν τις αλυσίδες του DNA. Η βλάβη αυτή φαίνεται πως επηρέασε τα αναπτυσσόμενα σπερματοκύτταρα, δημιουργώντας συστάδες μεταλλάξεων που αργότερα κληροδοτήθηκαν στους απογόνους.

Η εκτιμώμενη μέση έκθεση των γονέων ανερχόταν περίπου στα 365 milligray, επίπεδο χαμηλότερο από το ανώτατο όριο καριέρας για αστροναύτες που έχει θέσει η NASA (600 milligray).

Πολύ χαμηλός ο κίνδυνος για την υγεία των παιδιών

Παρά τα ευρήματα, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι συγκεκριμένες μεταλλάξεις εντοπίστηκαν σε μη κωδικοποιητικές περιοχές του DNA – δηλαδή σε τμήματα που δεν ευθύνονται για την παραγωγή πρωτεϊνών. Ως εκ τούτου, δεν διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος νόσου στα παιδιά των εκτεθειμένων εργαζομένων του Τσερνόμπιλ σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.

Μάλιστα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ηλικία του πατέρα κατά τη σύλληψη συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης επιβλαβών μεταλλάξεων απ’ ό,τι η ίδια η έκθεση στην ακτινοβολία – ένα εύρημα που συμφωνεί με προηγούμενες μελέτες για τη γονιδιακή επιβάρυνση λόγω προχωρημένης πατρικής ηλικίας.

Καταστροφή στο Τσερνόμπιλ: μια πληγή που δεν έχει κλείσει

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ, 31 άνθρωποι έχασαν άμεσα τη ζωή τους μετά την έκρηξη στο πυρηνικό εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ, ενώ περίπου 600.000 εργαζόμενοι που κλήθηκαν να απομακρύνουν τα ραδιενεργά υλικά, εκτέθηκαν σε υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας. Συνολικά, σχεδόν 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι σε Λευκορωσία, Ρωσία και Ουκρανία επηρεάστηκαν από τη ραδιενέργεια, ενώ περισσότερα από 248.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης μολύνθηκαν.

Σήμερα, μόλις περίπου 100 ηλικιωμένοι κάτοικοι παραμένουν στα χωριά γύρω από τη Ζώνη Αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ, ενώ 3.000 έως 4.000 εργαζόμενοι απασχολούνται εκ περιτροπής για τη συντήρηση και επιτήρηση της περιοχής.

Παρά τη σημαντική μείωση των επιπέδων ακτινοβολίας από το 1986, η περιοχή παραμένει επικίνδυνη. Την ίδια στιγμή, η επιστημονική έρευνα συνεχίζει να φωτίζει τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της χειρότερης πυρηνικής καταστροφής στην ιστορία της ανθρωπότητας – συνέπειες που, όπως αποδεικνύεται, μπορεί να φτάνουν μέχρι και την επόμενη γενιά.