Καταρρέει η εμπιστοσύνη στους διεθνείς θεσμούς; Τα στοιχεία δείχνουν βαθιά κρίση νομιμοποίησης

Η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους διεθνείς οργανισμούς και τους παγκόσμιους θεσμούς φαίνεται να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, σύμφωνα με πρόσφατες διεθνείς έρευνες και αναλύσεις. Οργανισμοί που για δεκαετίες παρουσιαζόταν ως εγγυητές σταθερότητας και συνεργασίας, σήμερα αντιμετωπίζονται με αυξανόμενη καχυποψία.

Διεθνείς δημοσκοπήσεις καταγράφουν έντονη αμφισβήτηση προς θεσμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και άλλοι υπερεθνικοί φορείς. Πολλοί πολίτες δηλώνουν ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τις κοινωνίες και χωρίς ουσιαστική δημοκρατική λογοδοσία.

Από τη συνεργασία στην αποξένωση

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι διεθνείς θεσμοί δημιουργήθηκαν με στόχο την αποτροπή συγκρούσεων και την προώθηση της συνεργασίας. Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης θεωρεί ότι αυτοί οι οργανισμοί έχουν απομακρυνθεί από τον αρχικό τους ρόλο.

Κριτικές φωνές υποστηρίζουν ότι οι αποφάσεις συχνά εξυπηρετούν συγκεκριμένα οικονομικά ή γεωπολιτικά συμφέροντα, ενώ οι κοινωνικές επιπτώσεις παραμένουν στο περιθώριο. Αυτή η αίσθηση ενισχύεται από την έλλειψη διαφάνειας και την πολυπλοκότητα των μηχανισμών λήψης αποφάσεων.

Η ιδέα της «παγκόσμιας διακυβέρνησης»

Παράλληλα με την κρίση εμπιστοσύνης, επανέρχεται στο δημόσιο διάλογο η έννοια της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Για κάποιους αποτελεί αναγκαία απάντηση σε παγκόσμια προβλήματα όπως η κλιματική αλλαγή και οι πανδημίες. Για άλλους, όμως, γεννά φόβους για περαιτέρω συγκέντρωση εξουσίας μακριά από τα έθνη και τους πολίτες.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια, ωστόσο η έντασή της αυξάνεται όσο οι διεθνείς κρίσεις πολλαπλασιάζονται και οι θεσμοί δείχνουν αδυναμία να δώσουν πειστικές λύσεις.

Γιατί η εμπιστοσύνη είναι κρίσιμη

Χωρίς εμπιστοσύνη, κανένας θεσμός δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Όταν οι πολίτες αμφισβητούν τη νομιμοποίηση των αποφάσεων, ενισχύονται τα κινήματα αποσύνδεσης, η εθνική αναδίπλωση και η πολιτική πόλωση.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η κρίση εμπιστοσύνης συνεχιστεί, το διεθνές σύστημα μπορεί να εισέλθει σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας, όπου οι συμφωνίες και οι κανόνες θα έχουν όλο και μικρότερη ισχύ.

Ένα ανοιχτό ερώτημα

Το ερώτημα που παραμένει είναι αν οι διεθνείς θεσμοί μπορούν να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη των κοινωνιών ή αν το σημερινό μοντέλο βρίσκεται μπροστά σε μια βαθιά και μη αναστρέψιμη αλλαγή.

Ερώτημα προς τον αναγνώστη:
Πιστεύεις ότι οι διεθνείς οργανισμοί μπορούν να μεταρρυθμιστούν ουσιαστικά ή ότι η κρίση εμπιστοσύνης είναι πλέον δομική;