Είναι το μέλλον προδιαγεγραμμένο;

νορατικοί κατά καιρούς στέλνουν δυσοίωνα μηνύματα στην ανθρωπότητα για το ζοφερό μέλλον που την περιμένει, γνωρίζοντας ή ελπίζοντας ότι μπορεί να υπάρξει κάποια άλλη επιλογή, ότι η διαμόρφωση του μέλλοντος εξαρτάται από τις επιλογές της ανθρωπότητας.

Το ενδεχόμενο να μπορούμε να επηρεάσουμε την έκβαση των μελλοντικών γεγονότων δεν έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της αιτιότητας και της ελεύθερης βούλησης, που ασπάζονται οι περισσότεροι άνθρωποι στον δυτικό κόσμο σήμερα. Ωστόσο, η “αιτιολογική λογική” λέει ότι είναι αδύνατο ο οποιοσδήποτε ενορατικός να μπορεί να αποσπάσει εικόνες από το μέλλον, αφού το τελευταίο είναι ακόμη αδιαμόρφωτο. Αν κάτι τέτοιο ήταν δυνατόν, θα σήμαινε ότι τα πάντα είναι προδιαγεγραμμένα. Ή μήπως είναι;

Μπορεί η κυρίαρχη άποψη σήμερα να είναι ότι το καθετί είναι διαχωρισμένο και ξεχωριστό από τον υπόλοιπο κόσμο (π.χ. εγώ και οι άλλοι, ο άνθρωπος και η φύση, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον), ωστόσο η πίστη για την ενότητα και την αλληλεξάρτηση των πάντων είναι πανάρχαιη, ευρύτατα διαδεδομένη και εξακολουθεί να παραμένει ολοζώντανη στις μέρες μας. Η στατική “και χωριστική” θεώρηση του χωροχρόνου μπορεί να αντεπεξέλθει μόνο στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής (ενίοτε μάλιστα αποδεικνύεται και εκεί ανεπαρκής). Εδώ και χιλιάδες χρόνια μυστικιστές, σαμάνοι και ενορατικοί, σπάζουν το φράγμα του χρόνου και μέσα από πρακτικές όπως ο διαλογισμός ή οι τελετές έκστασης διεισδύουν μέσα στην πραγματικότητα της χωροχρονικής ενότητας.

Στον διαλογισμό, όταν μιλάμε για μια εμπειρία του χώρου, εννοούμε μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Στη χωρική αυτή εμπειρία, το χρονικό διάστημα μεταβάλλεται σε μια ταυτόχρονη συνύπαρξη του ατόμου με όλα τα πράγματα. Η συνύπαρξη αυτή δεν είναι στατική. Πρόκειται για μια ολοζώντανη συνεχόμενη ροή, όπου χρόνος και χώρος συνταυτίζονται. Η ενόραση, σε αντίθεση με τη σκέψη, που χρειάζεται χρόνο για να ολοκληρωθεί, πραγματοποιείται σ’ έναν χώρο ανώτερης διάστασης, εντελώς αδέσμευτη από τον χρόνο.

Η σύγχρονη επιστήμη έχει καταλύσει εδώ και δεκαετίες πολλές από τις έννοιες με βάση τις οποίες διάγουμε τον καθημερινό μας βίο. Η κβαντική θεωρία, για παράδειγμα, έχει αναιρέσει μια για πάντα την έννοια του διαχωρισμού του αντικειμένου της παρατήρησης από τον παρατηρητή. Σύμφωνα με αυτήν δεν υπάρχει απλή “παρατήρηση” υπάρχει μόνο “συμμετοχή”. Με αυτό τον τρόπο το σύμπαν παίρνει τη μορφή ενός συνόλου αμέτρητων “συμμετοχών”. Ο κόσμος εμφανίζεται σαν ένα πολύπλοκο πλέγμα συμβάντων, όπου διάφοροι σύνδεσμοι προσεγγίζονται, απομακρύνονται, συνδυάζονται ή μεταβάλλονται, για να συνθέσουν μ’ αυτόν τον τρόπο το πλέγμα του συνόλου.

Ένα άλλο σημαντικό σημείο της κβαντικής θεωρίας είναι οι θέσεις της για την “τοπογραφία” του υποατομικού κόσμου. Τα υποατομικά σωματίδια δεν υπάρχουν με βεβαιότητα σε προσδιορισμένους τόπους, αλλά επιδεικνύουν μια τάση να βρεθούν σε κάποιους τόπους. Στον υποατομικό κόσμο τα συμβάντα δεν πραγματοποιούνται με βεβαιότητα σε προκαθορισμένους χρόνους, αλλά επιδεικνύουν μια τάση να συμβούν κάποιες στιγμές. Κατ’ επέκταση, στο πλαίσιο της κβαντικής θεωρίας, φτάνουμε στο σημείο να αναγνωρίσουμε την πιθανότητα σαν ένα θεμελιώδες στοιχείο της πραγματικότητας, που έτσι χάνει ένα μεγάλο μέρος από τον νομοτελειακό χαρακτήρα της.

Το μέλλον παύει να είναι ένας μονόδρομος. Έτσι ο χρόνος γίνεται ένα δέντρο με αναρίθμητες διακλαδώσεις, δηλαδή με αναρίθμητα πιθανά μέλλοντα.

Κάτω από αυτό το πλαίσιο η προφητεία παίρνει ένα διαφορετικό νόημα. Είναι σαν ο προφήτης να εκμεταλλεύεται την ικανότητα της ενόρασης, που διαθέτει, για να προειδοποιήσει την ανθρωπότητα για μια από τις μελλοντικές εκδοχές που συνυπάρχουν ταυτόχρονα, ίσως την πιο πιθανή να συμβεί. Από εκεί και πέρα η ανθρωπότητα έχει την ελευθερία να επιλέξει την εκδοχή του μέλλοντος που θέλει να πραγματώσει.

John Karnaras