Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής και η ιστορία της βάσης Camp Century

Μια σκοτεινή κληρονομιά του Ψυχρού Πολέμου, θαμμένη για δεκαετίες κάτω από τους πάγους της Γροιλανδίας, επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς η κλιματική κρίση επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων και αποκαλύπτει κινδύνους που κάποτε θεωρούνταν ανύπαρκτοι.

Μια υπόγεια πόλη κάτω από τον πάγο

Το Camp Century είχε κατασκευαστεί στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως μυστικό στρατιωτικό εγχείρημα των ΗΠΑ, με τη γνώση και τη συγκατάθεση της Δανίας. Περιγραφόταν ως μια πλήρως λειτουργική υπόγεια πόλη, με νοσοκομείο, κινηματογράφο, εκκλησία και καταστήματα, ενώ η ηλεκτροδότησή της γινόταν μέσω ενός μικρού πυρηνικού αντιδραστήρα.

Όταν εγκαταλείφθηκε, οι στρατιωτικοί και οι επιστήμονες της εποχής πίστευαν ότι ο πάγος της Γροιλανδίας θα παρέμενε σταθερός για χιλιάδες χρόνια, εγκλωβίζοντας για πάντα ό,τι είχε θαφτεί εκεί. Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποδεικνύεται πολύ διαφορετική.

Τοξικά απόβλητα και ραδιενέργεια

Σύμφωνα με επιστήμονες, η βάση περιέχει περίπου 9.200 τόνους φυσικών αποβλήτων, ανάμεσά τους εγκαταλειμμένα κτίρια, σήραγγες και σιδηροδρομικές υποδομές. Παράλληλα, στον χώρο υπάρχουν περίπου 200.000 λίτρα πετρελαίου ντίζελ, καθώς και σημαντικές ποσότητες πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs), ιδιαίτερα τοξικών χημικών που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα σε χρώματα και ηλεκτρολογικό εξοπλισμό.

Τα PCBs είναι γνωστά για την ανθεκτικότητά τους στη διάσπαση και έχουν συνδεθεί με καρκίνο, βλάβες στο ανοσοποιητικό σύστημα και αναπτυξιακά προβλήματα. Για δεκαετίες, το αρκτικό ψύχος λειτούργησε ως φυσικό «ψυγείο», παγιδεύοντας αυτές τις ουσίες. Όμως, καθώς οι πάγοι λιώνουν, οι παγετώνες κινδυνεύουν να μετατραπούν από αποθήκες σε πηγές ρύπανσης.

Πέρα από τα χημικά και τα βιολογικά απόβλητα, στο Camp Century παραμένει και ραδιενεργό υλικό από το σύστημα ψύξης του πυρηνικού αντιδραστήρα. Όταν θάφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η ραδιενέργεια υπολογιζόταν σε περίπου 1,2 δισεκατομμύρια μπεκερέλ, ποσότητα συγκρίσιμη με εκείνη μιας ιατρικής απεικόνισης. Αν και μικρή σε σχέση με μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου σε περίπτωση αστοχίας της «φυσικής» μόνωσης.

«Η κλιματική αλλαγή πάτησε το γκάζι»

«Αυτό που έκανε η κλιματική αλλαγή είναι να πατήσει το γκάζι μέχρι το πάτωμα», δήλωσε ο Τζέιμς Γουάιτ, κλιματολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ. Όπως εξηγεί, η ιδέα ότι τα απόβλητα μπορούν να θαφτούν για πάντα κάτω από πάγο ήταν εξαρχής μη ρεαλιστική. «Το ερώτημα δεν είναι αν θα βγουν στην επιφάνεια, αλλά πότε. Σε εκατοντάδες, χιλιάδες ή δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Η κλιματική αλλαγή απλώς επιταχύνει δραματικά αυτό το χρονοδιάγραμμα».

Μοντέλα δείχνουν ότι μέχρι το 2090 τα στερεά απόβλητα μπορεί να βρεθούν σε βάθος έως και 67 μέτρων, ενώ τα υγρά απόβλητα ακόμη βαθύτερα. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι το γεγονός πως κάτι θάβεται πιο βαθιά δεν ισοδυναμεί με ασφάλεια.

Γεωπολιτική ένταση και παλιές ευθύνες

Η υπόθεση αποκτά νέα διάσταση καθώς η Αρκτική μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επανέφερε πρόσφατα τις δηλώσεις περί ανάγκης αμερικανικού ελέγχου της Γροιλανδίας, επικαλούμενος λόγους εθνικής ασφάλειας και αυξημένη ρωσική και κινεζική παρουσία στην περιοχή.

Οι επιστήμονες, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η πραγματική απειλή δεν είναι στρατιωτική, αλλά περιβαλλοντική. Το Camp Century αποτελεί μία από τις ελάχιστες εγκαταλειμμένες βάσεις στον παγετώνα κοντά στη βάση Thule που δεν έχουν ποτέ απορρυπανθεί.

Παράλληλα, παραμένει ασαφές ποιος φέρει την ευθύνη για τον καθαρισμό. Αν και τα απόβλητα ανήκουν στις ΗΠΑ, η συμφωνία του 1951 μεταξύ Ουάσιγκτον και Κοπεγχάγης δεν προέβλεπε την κλιματική αλλαγή ούτε το σημερινό καθεστώς αυτονομίας της Γροιλανδίας. Το κατά πόσο η Δανία είχε πλήρη γνώση και έγκριση για τον τρόπο εγκατάλειψης της βάσης παραμένει ανοιχτό νομικό ζήτημα.

Ένα προμήνυμα για το μέλλον

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το Camp Century ίσως αποτελέσει ένα από τα πρώτα παραδείγματα διεθνούς σύγκρουσης που θα προκύψει άμεσα από την κλιματική αλλαγή, καθώς παλιά, ξεχασμένα απόβλητα επανέρχονται στην επιφάνεια. Ένα προειδοποιητικό μήνυμα για το τι μπορεί να ακολουθήσει παγκοσμίως, όσο οι πάγοι λιώνουν και η φύση αποκαλύπτει όσα ο άνθρωπος πίστευε ότι είχε θάψει οριστικά.

newsbomb.gr