GEWKWN: Ευθύνη προσώπων – Όταν τα ονόματα δεν κρύβονται
Το 1974 δεν κατέρρευσε απλώς ένα αμυντικό σύστημα. Κατέρρευσε μια πολιτική επιλογή με ονοματεπώνυμο.
Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος δεν υπήρξε απλώς ένας ηγέτης που «έκανε λάθη». Υπήρξε ο άνθρωπος που επέλεξε συνειδητά να αποδυναμώσει την Εθνική Φρουρά, επειδή τη φοβόταν πολιτικά περισσότερο απ’ όσο φοβόταν την Τουρκία στρατιωτικά.
Η Εθνική Φρουρά, αντί να είναι όργανο άμυνας, αντιμετωπίστηκε ως εσωτερικός κίνδυνος. Οι Έλληνες στρατηγοί θεωρήθηκαν εν δυνάμει αντίπαλοι. Οι προειδοποιήσεις τους αγνοήθηκαν. Οι εκκλήσεις τους λοιδορήθηκαν. Η άμυνα θυσιάστηκε στον βωμό της πολιτικής κυριαρχίας. Αυτή είναι προσωπική ευθύνη. Όχι αφηρημένη. Όχι συλλογική.
Συγκεκριμένη.
2. Η πρώτη μέρα της εισβολής – Μια μάχη άνιση από πριν
Όταν τα τουρκικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στην Κύπρο, η μάχη ήταν ήδη χαμένη σε επίπεδο σχεδιασμού. Όχι επειδή οι στρατιώτες δεν ήθελαν. Αλλά επειδή δεν μπορούσαν. Τάγματα με το 1/3 της δύναμής τους – Εφεδρείες ανύπαρκτες. Αεροπορική κάλυψη μηδενική – Αντιαεροπορική άμυνα σχεδόν συμβολική.
Οι στρατιώτες της Εθνικής Φρουράς πολέμησαν με όπλα άλλης εποχής, χωρίς επαρκή υποστήριξη, χωρίς εφεδρείες, χωρίς καθαρή πολιτική γραμμή. Πολέμησαν ηρωικά, αλλά η ηρωική αυτοθυσία δεν αναπληρώνει τη στρατηγική προδοσία. Η Τουρκία εισέβαλε με σχέδιο. Η Κύπρος αμύνθηκε με ότι είχε απομείνει.
3. Η πολιτική ήττα του Μακαρίου
Η πολιτική του δεν ήταν απλώς μια πολιτική τάση. Ήταν μια ιδεολογική επιλογή που αποδυνάμωσε την Κύπρο. Ήθελε ανεξαρτησία χωρίς συμμαχίες. Ήθελε εξουσία χωρίς αντίβαρα. Και τελικά παρέδωσε, μισή πατρίδα, χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους, μια κοινωνία τραυματισμένη, και μια Ιστορία γεμάτη σιωπές.
Το 1974 δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα ξένης εισβολής. Ήταν και αποτέλεσμα εσωτερικής πολιτικής τύφλωσης. Η Κύπρος δεν ηττήθηκε μόνο από την Τουρκία. Ηττήθηκε και από τις επιλογές της ηγεσίας της.
Πάμε λοιπόν στην έρευνα μου: Πώς γράφτηκε – και πώς αλλοιώθηκε – η επίσημη Ιστορία
Η Ιστορία του 1974 δεν γράφτηκε αμέσως. Κατασκευάστηκε σταδιακά. Και όπως σε κάθε κατασκευή, κάποια στοιχεία φωτίστηκαν υπερβολικά και άλλα θάφτηκαν βαθιά. Από τις πρώτες κιόλας μέρες μετά την καταστροφή, ξεκίνησε μια οργανωμένη προσπάθεια να μετατεθούν οι ευθύνες. Να απλοποιηθεί το έγκλημα. Να χωρέσει σε ένα εύκολο αφήγημα:
«Φταίει το πραξικόπημα. Τελεία.»
Το πραξικόπημα ήταν εγκληματικό. Αλλά δεν ήταν το μόνο έγκλημα. Και σίγουρα δεν εξηγεί δέκα χρόνια πολιτικής αποδόμησης της άμυνας. Η επίσημη Ιστορία επέλεξε να μιλήσει για προδοσία, αλλά όχι για πολιτική στρατηγική που προηγήθηκε. Να μιλήσει για τη χούντα, αλλά όχι για τον Μακαριασμό. Να μιλήσει για την εισβολή, αλλά όχι για το πώς η Κύπρος οδηγήθηκε ανοχύρωτη σε αυτήν.
Έτσι γεννήθηκε μια «καθαρή» αφήγηση….ένας κακός πραξικοπηματίας, ένας αθώος λαός, ένας ηγέτης χωρίς ευθύνες. Η Ιστορία όμως δεν λειτουργεί έτσι.
Τα επίσημα κείμενα, τα σχολικά βιβλία, οι επέτειοι και οι ομιλίες επέλεξαν τη σιωπή εκεί που πονούσε. Δεν μίλησαν για τους νόμους που αποδυνάμωσαν την Εθνική Φρουρά. Δεν μίλησαν για τις αγορές άχρηστου οπλισμού. Δεν μίλησαν για τις απορριφθείσες προτάσεις ενίσχυσης. Δεν μίλησαν για τη συστηματική σύγκρουση με το εθνικό κέντρο. Αντί γι’ αυτά, μίλησαν για «μοιραία γεγονότα». Η λέξη «μοιραίο» είναι βολική. Απαλλάσσει από ευθύνη.
Η αλλοίωση της Ιστορίας δεν έγινε μόνο με ψέματα. Έγινε κυρίως με επιλογή μνήμης.
Με το τι θα διδάξουμε και τι θα ξεχάσουμε. Με το ποιον θα τιμήσουμε και ποιον δεν θα κατονομάσουμε ποτέ. Όποιος μιλούσε διαφορετικά, χαρακτηριζόταν, ακραίος – διχα
Η επίσημη Ιστορία δεν γράφτηκε για να θεραπεύσει την πληγή. Γράφτηκε για να τη σκεπάσει. Και όταν η Ιστορία δεν λέγεται ολόκληρη, μετατρέπεται σε ιδεολογία. Και όταν γίνεται ιδεολογία, παύει να προστατεύει το μέλλον. Το αποτέλεσμα το πληρώνουμε μέχρι σήμερα, με μισή πατρίδα – με γενιές που δεν γνωρίζουν τι πραγματικά συνέβη – με έναν δημόσιο λόγο φοβικό απέναντι στην αλήθεια. Η Ιστορία του 1974 δεν χρειάζεται ωραιοποίηση. Χρειάζεται θάρρος. Γιατί μόνο όταν ειπωθεί ολόκληρη, μπορεί να πάψει να επαναλαμβάνεται.
ΠΡΙΝ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΩ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΟΥ…..ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΩ ΤΟΝ GEWKWN και τον λόγο που είμαι πολύ ευαίσθητος με το αυτό το θέμα:
Κατάγομαι από την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΥΠΡΟ, αγαπώ την Ελλάδα και τον Ελληνισμό και είμαι υπερήφανος που γεννήθηκα Έλληνας και Ορθόδοξος Χριστιανός. Έχω υπηρετήσει στην Εθνική Φρουρά για 2.5 χρόνια, εκπαιδεύτηκα ως Έφεδρος Αξιωματικός στην Σχολή Πυροβολικού στην Ελλάδα, έλαβα μέρος στον πόλεμο του 1974 ως Ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού. Από μικρός ΕΙΜΑΙ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΝΩΣΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, από το 1974 ζω σε μια περιοχή που είναι 400 μέτρα περίπου από την ΝΕΚΡΗ ΖΩΝΗ. Εδώ και 50 σχεδόν χρόνια, κάθε πρωί βλέπω απέναντι μου της τουρκικές σημαίες του κατοχικού στρατού. ΚΑΝΕΙΣ ΑΠΟ ΕΣΑΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΝΟΙΩΣΕΙ τον κίνδυνο που νοιώθουμε εμείς εδώ και 50 χρόνια με τα άρματα των τούρκων απέναντι μας
ΕΙΜΑΙ ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ, ο οποίος βρίσκομαι στα χέρια του Θεού, δεν περιμένω τίποτα από τους ανθρώπους, Η ΕΛΠΙΔΑ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ. Τα γεγονότα πριν από
Οι σιωπές της Μεταπολίτευσης: Η Μεταπολίτευση παρουσιάστηκε ως κάθαρση.
Στην πραγματικότητα, η κοινωνία ήθελε να ξεχάσει. Το πολιτικό σύστημα έπρεπε να ξεχάσει. Έτσι, αντί για πλήρη λογοδοσία, επιλέχθηκε η μερική αλήθεια. Αντί για συνολική αποτίμηση, επιλέχθηκε ο καταμερισμός ευθυνών με τρόπο βολικό. Το 1974 έγινε σύμβολο, αλλά όχι αντικείμενο ουσιαστικής αυτοκριτικής.
Η ελληνική Μεταπολίτευση μίλησε πολύ για τη Δημοκρατία. Δεν μίλησε όμως για το πώς οδηγηθήκαμε στρατιωτικά, πολιτικά και θεσμικά γυμνοί μπροστά στην εισβολή. Οι αποφάσεις πριν από το 1974 δεν μπήκαν ποτέ στο μικροσκόπιο. Οι επιλογές που αποδυνάμωσαν την άμυνα της Κύπρου θεωρήθηκαν «ευαίσθητο θέμα». Οι ευθύνες βαφτίστηκαν «ιστορικές συνθήκες». Η σιωπή αυτή δεν ήταν ουδέτερη. Ήταν πολιτική πράξη. Το τίμημα ήταν βαρύ, ένα κράτος που έμαθε να μην αγγίζει τα δύσκολα, μια κοινωνία που έμαθε να φοβάται τη σύγκρουση με την αλήθεια.
Η ευθύνη της διανόησης και των ΜΜΕ: Η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από κυβερνήσεις. Γράφεται και από αυτούς που ερμηνεύουν τα γεγονότα. Η διανόηση και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης είχαν τη δύναμη να ανοίξουν τον φάκελο της Κύπρου ολόκληρο. Δεν το έκαναν. Αντί γι’ αυτό, λειτούργησαν επιλεκτικά. Έδωσαν βήμα σε συγκεκριμένες αφηγήσεις και απέκλεισαν άλλες. Δημιούργησαν ένα «αποδεκτό πλαίσιο λόγου» και όποιος το ξεπερνούσε, στιγματιζόταν.
Η λέξη «διχαστικός» έγινε όπλο φίμωσης. Όχι γιατί υπήρχε φόβος διχασμού, αλλά γιατί υπήρχε φόβος αποκάλυψης. Τα ΜΜΕ επένδυσαν στο συναίσθημα, όχι στην ανάλυση.
Στο δάκρυ, όχι στο ερώτημα. Στην επέτειο, όχι στην αιτία. Η διανόηση, αντί να σκάψει, προτίμησε να ερμηνεύσει. Αντί να αποδομήσει, προτίμησε να ιδεολογικοποιήσει. Αντί να συγκρουστεί με πρόσωπα, συγκρούστηκε με αφηρημένες έννοιες.
Τα ΜΜΕ, από την άλλη, μετέτρεψαν το 1974 σε τελετουργία: επετείους, λόγους
χωρίς ποτέ να φτάσουν στην αιτία. Όποιος ξέφευγε από το «εγκεκριμένο πλαίσιο» βαφτιζόταν ακραίος, εθνικιστής, επικίνδυν
Έτσι, η κοινωνία έμεινε με μνήμη, αλλά χωρίς κατανόηση. Και η μνήμη χωρίς κατανόηση γίνεται εργαλείο χειραγώγησης.
Πώς το 1974 επηρεάζει τις σημερινές αποφάσεις
Το 1974 δεν τελείωσε. Απλώς αποσιωπήθηκε. Οι σημερινές πολιτικές επιλογές φέρουν ακόμη το αποτύπωμά του. Ο φόβος της ανάληψης ευθύνης. Η εξάρτηση από τρίτους.
Η ανασφάλεια στην άσκηση εθνικής στρατηγικής. Όταν μια κοινωνία δεν έχει συμφιλιωθεί με την αλήθεια της, λειτουργεί αμυντικά. Όχι απέναντι στον εχθρό, αλλά απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό.
Η Κύπρος παραμένει μισή όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και πολιτικά. Γιατί δεν ειπώθηκε ποτέ καθαρά τι πήγε λάθος. Γιατί δεν ειπώθηκε ποτέ ποιοι πήραν αποφάσεις και γιατί.
Και όσο το 1974 παρουσιάζεται ως «μοναδική εξαίρεση», τόσο κινδυνεύει να γίνει κανόνας συμπεριφοράς. Η Ιστορία δεν εκδικείται. Επαναλαμβάνεται.
Αν δεν αποδεχθούμε ότι τα λάθη δεν ήταν μόνο στρατιωτικά αλλά και πολιτικά, αν δεν δεχθούμε ότι η εξουσία χωρίς έλεγχο οδηγεί σε εθνικές τραγωδίες, τότε το μέλλον θα χτιστεί πάνω σε σαθρό έδαφος.
Το 1974 δεν ζητά μνημόσυνα. Ζητά αλήθεια. Και η αλήθεια, όσο κι αν πονά, είναι το μόνο θεμέλιο που δεν καταρρέει.
Οι σιωπές της Μεταπολίτευσης (ως συνειδητή συγκάλυψη)
Η Μεταπολίτευση δεν ήταν μόνο αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Ήταν και συμφωνία σιωπής. Δεν σιώπησαν επειδή δεν ήξεραν. Σιώπησαν επειδή ήξεραν πολύ καλά.
Το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης αποφάσισε ότι η πλήρης αλήθεια για το 1974 ήταν επικίνδυνη. Όχι για τη χώρα, αλλά για το ίδιο. Για τις ισορροπίες, τα πρόσωπα, τις καριέρες, τα κόμματα, τους «εθνικούς μύθους».
Έτσι επιλέχθηκε μια βολική ενοχή, αρκετή για να εκτονωθεί η κοινωνία, ανεπαρκής για να αποδοθεί δικαιοσύνη. Το πραξικόπημα έγινε άλλοθι για να μη συζητηθούν, χρόνια πολιτικών επιλογών, συνειδητή αποδυνάμωση άμυνας, συγκρούσεις εξουσίας εις βάρος της εθνικής ασφάλειας. Η Μεταπολίτευση δεν ήθελε αλήθεια. Ήθελε σταθερότητα χωρίς μνήμη. Και όποιος επέμενε να ρωτά, έπρεπε να σωπάσει. Όχι με νόμο. Με ηθικό εκβιασμό.
Πώς το 1974 καθορίζει ακόμη τις σημερινές αποφάσεις (ως μόνιμο τραύμα εξουσίας) Το 1974 δεν είναι παρελθόν. Είναι πολιτικό DNA. Κάθε φορά που μια κυβέρνηση, φοβάται να αναλάβει ευθύνη, μεταθέτει αποφάσεις, κρύβεται πίσω από «διεθνείς ισορροπίες» Η μισή αλήθεια γέννησε, μισή κυριαρχία, μισή αυτοπεποίθηση, μισή
Το 1974 δεν προδόθηκε μόνο στο πεδίο. Προδόθηκε και στη μνήμη. Και η μεγαλύτερη προδοσία δεν είναι το λάθος. Είναι η άρνηση να το ονομάσεις. Όποιος φοβάται την πλήρη αλήθεια για το 1974, δεν φοβάται το παρελθόν. Φοβάται τι αποκαλύπτει για τον εαυτό του. Η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη. Ή τη λες ολόκληρη ή τη χρησιμοποιείς. Και εδώ τελειώνει η χρήση. Το 1974 δεν ήταν μοιραίο. Ήταν αποτέλεσμα. Και τα αποτελέσματα έχουν αιτίες. Οι αιτίες έχουν πρόσωπα. Και τα πρόσωπα έχουν ευθύνη.
GEWKWN
Ελληνικά 