Egyptian Blue: Η αρχαία χρωστική που «ανάβει» στο υπέρυθρο και αποκαλύπτει κρυμμένα ίχνη 2.000 ετών

Υπάρχει μια αρχαία χρωστική που μπορεί να φαίνεται σχεδόν εξαφανισμένη στο ανθρώπινο μάτι και παρ’ όλα αυτά, όταν φωτιστεί σωστά, να «ανάψει» έντονα στο υπέρυθρο. Πρόκειται για το λεγόμενο Egyptian Blue, ένα από τα παλαιότερα τεχνητά χρώματα της ιστορίας.

Το παράξενο δεν είναι μόνο ότι οι Αιγύπτιοι και αργότερα οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι μπορούσαν να παράγουν ένα σταθερό μπλε υλικό. Είναι ότι η χρωστική έχει μια ιδιότητα που σήμερα χρησιμοποιείται σαν σχεδόν «κρυφή υπογραφή» πάνω σε έργα τέχνης.

Γιατί δεν το βλέπουμε αλλά η κάμερα το βλέπει

Το Egyptian Blue μπορεί να απορροφήσει ορατό φως και να επανεκπέμψει ενέργεια στο κοντινό υπέρυθρο. Το ανθρώπινο μάτι δεν βλέπει αυτή την ακτινοβολία, αλλά ειδικά τροποποιημένες κάμερες μπορούν να την καταγράψουν.

Η τεχνική ονομάζεται Visible-Induced Infrared Luminescence, ή VIL. Ο συντηρητής φωτίζει το αντικείμενο με ορατό φως και η κάμερα καταγράφει την υπέρυθρη εκπομπή. Ακόμη και ίχνη χρωστικής που είναι σχεδόν αόρατα μπορούν να εμφανιστούν σαν φωτεινά σημεία.

Το Παρθενώνα τον «ξαναείδαν» με άλλο φως

Το British Museum χρησιμοποίησε αυτή τη μέθοδο για να εντοπίσει ίχνη Egyptian Blue πάνω στα Γλυπτά του Παρθενώνα. Σε σημεία όπου το χρώμα δεν διακρινόταν πια καθαρά, η υπέρυθρη λήψη αποκάλυψε ότι υπήρχε αρχικά μπλε χρωματισμός.

Αυτό έχει τεράστια σημασία επειδή αλλάζει την εικόνα που έχουμε για την αρχαία γλυπτική. Τα μάρμαρα δεν ήταν απλώς λευκά. Ήταν ζωγραφισμένα και αρκετά πιο έντονα από όσο τα φανταζόμαστε σήμερα.

Τι ακριβώς ήταν αυτό το μπλε

Το Egyptian Blue βασίζεται κυρίως σε ένα συνθετικό πυριτικό χαλκού και ασβεστίου, γνωστό ως cuprorivaite. Για να παραχθεί χρειάζεται ελεγχόμενη θέρμανση συγκεκριμένων πρώτων υλών, κάτι που δείχνει αρκετά εξελιγμένη γνώση υλικών για την εποχή.

Η περίεργη σύγχρονη συνέχεια

Οι ίδιες ιδιότητες υπέρυθρης εκπομπής που βοηθούν σήμερα στην αρχαιολογία και στη συντήρηση έργων τέχνης έχουν μελετηθεί και για σύγχρονες εφαρμογές σε οπτικά υλικά και αισθητήρες.

Με άλλα λόγια, μια τεχνολογία χρώματος χιλιάδων ετών διαθέτει φυσική συμπεριφορά που εξακολουθεί να ενδιαφέρει τη σύγχρονη επιστήμη.

Γιατί αυτό είναι «παράξενη γνώση»

Το πιο παράξενο είναι ότι το χρώμα κουβαλά πληροφορία που ο θεατής δεν μπορεί να δει. Ένα άγαλμα μπορεί να φαίνεται σήμερα μονόχρωμο, αλλά σε άλλη περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος να «θυμάται» ακόμη πού ήταν το αρχικό μπλε.

Είναι σαν να έχει μείνει πάνω στο αντικείμενο ένα αόρατο αρχείο της παλιάς του εμφάνισης.

Πηγές: British Museum, έρευνες για Visible-Induced Infrared Luminescence και Egyptian Blue.