Πως να σε πείσω να διαβάσεις αυτό το άρθρο;

Θέλω να καταλάβεις κάτι καλά.

Ο εγκέφαλος είναι κυριολεκτικά φυλακισμένος μέσα σε ένα κόκκαλο. Μέσα σε απόλυτο σκοτάδι. Χωρίς ήχο, χωρίς φως, χωρίς τίποτα. Δεν έχει βγει ποτέ έξω.

Τα μάτια δεν στέλνουν εικόνα. Στέλνουν ηλεκτρικό σήμα. Το σήμα φτάνει πίσω, ανάποδα, θολό, και ο εγκέφαλος πρέπει να μαντέψει τι το προκάλεσε. Δεν βλέπει τον κόσμο. Βλέπει τη μαντεψιά του για τον κόσμο.

Και εδώ αρχίζει το περίεργο.

Όταν λες δυνατά σε κάποιον άλλο “είσαι βλάκας”, τι γίνεται μέσα στο σκοτάδι; Ο εγκέφαλος ακούει τη δική σου φωνή μέσα στο δικό σου κεφάλι να λέει τη λέξη βλάκας. Δεν έχει κάμερα να δει σε ποιον το λες. Έχει μόνο ένα δεδομένο. Η φωνή του αφεντικού είπε βλάκας.

Για να μπορέσει να το πει, πρέπει πρώτα να μπει στην κατάσταση.

-Τι εννοείς να μπει στην κατάσταση;
-Κάνε αυτό τώρα. Πες δυνατά τη λέξη λεμόνι.
-Λεμόνι.
-Τι σου ήρθε; Σάλιο. Ζάρωσε λίγο η μούρη σου. Γιατί; Ο εγκέφαλος δεν ξέρει τι είναι η λέξη λεμόνι. Ξέρει μόνο την εμπειρία του λεμονιού. Την ξινίλα. Για να πει τη λέξη, έπρεπε πρώτα να φτιάξει μέσα του για μισό δευτερόλεπτο την κατάσταση λεμόνι.
Αυτό ακριβώς κάνει και με τη λέξη βλάκας.

Δεν είναι φιλοσοφία. Είναι ηλεκτρόδια. Όταν βλέπεις τον τύπο στον δρόμο, γίνεται αυτό:

0ms: Φως μπαίνει στο μάτι.
20ms: Το μάτι το κάνει ρεύμα.
50ms: Το ρεύμα φτάνει πίσω στην περιοχή V1. Εκεί βλέπει μόνο γραμμές, σαν σκίτσο.
100ms: Το σήμα πάει στην περιοχή του εγκεφάλου που αναγνωρίζει πρόσωπα. Την Fusiform. Εκεί γίνεται άνθρωπος. Δεν τον βλέπει καθαρά, τον μαντεύει. Το καταλαβαίνεις αυτό που λέω; Τον μαντεύει.

Και μετά αρχίζει η κρίση.

200ms: Ανοίγει το λεξικό. Η περιοχή Wernicke, που είναι υπεύθυνη για την κατανόηση του προφορικού και γραπτού λόγου, ψάχνει τι σημαίνει η λέξη. Δεν ψάχνει γράμματα, ψάχνει εμπειρίες. Φέρνει μνήμες από άλλες φορές που ένιωσες ότι κάποιος είναι βλάκας.

250ms: Ανάβει η αμυγδαλή. Το κέντρο του θυμού. Δεν μπορείς να πεις ηλίθιος ψυχρά. Πρέπει να θυμώσεις λίγο. Βάζει λίγο δηλητήριο μέσα του για να πει τη λέξη.

350ms: Ανάβει η Broca, η περιοχή στον εγκέφαλο που ελέγχει την παραγωγή και την άρθρωση της ομιλίας. Ετοιμάζει το στόμα. Αλλά για να ετοιμάσει το στόμα πρέπει να κρατήσει ενεργή την κατάσταση “βλάκας” μέσα του. Σαν ηθοποιός που κρατάει το συναίσθημα μέχρι να πει την ατάκα.

400ms: Τώρα πια ο εγκέφαλος είναι για 200 ολόκληρα χιλιοστά του δευτερολέπτου σε κατάσταση ΒΛΑΚΑΣ. Δεν το σκέφτεται. Είναι.

Και μετά το λέει. Και μετά το ακούει. Δύο φορές από μέσα. Μία όταν το φτιάχνει για να το πει, και μία όταν ακούει τη δική του φωνή μέσα στο σκοτάδι.

Ο τύπος στον δρόμο το άκουσε μία φορά απ’ έξω. Εσύ το έζησες δύο φορές από μέσα.

-Και αν το ζω 50 φορές τη μέρα; Να λέω συνέχεια πόσο χάλια είναι η δουλειά μου για παράδειγμα;
-Τότε γίνεται η ζημιά. Την πρώτη φορά κάνει όλη τη διαδρομή, του κοστίζει ενέργεια. Την 50η φορά έφτιαξε συντόμευση. Έγινε δρόμος στο χωράφι. Αυτό λένε οι νευροεπιστήμονες: νευρώνες που ανάβουν μαζί, δένονται μαζί.
-Τι σημαίνει ότι ο εγκέφαλος κάνει default το φίλτρο που βλέπουμε τον κόσμο καθημερινά;
-Σκέψου το σαν αλγόριθμο του Instagram. Αν ψάξεις 50 φορές “χάλια η δουλειά μου”, “δεν αντέχω τη δουλειά μου” κτλ, τι θα σου δείχνει μετά; Μόνο χάλια δουλειά. Ο εγκέφαλος κάνει το ίδιο. Φοράει γυαλιά που κάνουν highlight μόνο τα άσχημα στη δουλειά. Όλα τα άλλα γεγονότα είναι γκρι και πολύ αχνά.
Αν γίνει κάτι καλό, ένας καλός καφές, ένα αστείο, το σβήνει σαν άσχετο. Δεν ταιριάζει με το φίλτρο. Απλά δεν το βλέπεις. Αν γίνει κάτι στραβό, το πιάνει αμέσως και λέει “το ήξερα”.

Γι’ αυτό δύο υπάλληλοι στην ίδια δουλειά ζουν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Δεν άλλαξε η δουλειά. Άλλαξε το φίλτρο με το οποίο μπαίνει το φως.

Ο εγκέφαλος είναι ένα μηχάνημα εκπαίδευσης και τον εκπαιδεύεις εσύ με αυτά που λες δυνατά. Το καλό και το κακό είναι το ίδιο.

Αν λες σε έναν άνθρωπο “είσαι πολύ καλός” ή “μπράβο”, ο εγκέφαλος πάλι ακούει τη δική σου φωνή να λέει “πολύ καλός” μέσα στο σκοτάδι. Και πρέπει να φτιάξει μέσα του την κατάσταση “καλός” για να την πει.

Όταν βρίζεις τον έξω, προπονείς τον μέσα να ζει σε έναν κόσμο που αξίζει βρίσιμο. Όταν επαινείς τον έξω, προπονείς τον μέσα να ζει σε έναν κόσμο που αξίζει έπαινο.

Δεν είναι μαγεία. Είναι μηχανική μάθησης.

-Αυτό μου θυμίζει τις κασέτες αυτοβελτίωσης που άκουγαν στο αμάξι. Είμαι ο καλύτερος, είμαι όμορφος, έχω λεφτά.
-Η ιδέα ήταν σωστή, το μέγεθος λάθος. Ο εγκέφαλος καταλαβαίνει πότε του λες ψέματα. Του λες “έχω λεφτά” ενώ μετράς ψιλά τη βενζίνη, ψάχνει απόδειξη, δεν βρίσκει, και φτιάχνει φίλτρο “λέω ψέματα στον εαυτό μου”.
-Τι να λέμε τότε;
-Κάτι μικρό που μπορεί να το πιστέψει. Όχι “είμαι ο καλύτερος στον κόσμο”. Αλλά “σήμερα θα κάνω ένα πράγμα καλά”. “Σήμερα διαχειρίζομαι τα λεφτά μου λίγο καλύτερα”. Αυτό βρίσκει μνήμη. Το φτιάχνει για λίγο. Και αν το πεις κάθε μέρα, γίνεται ο καινούριος δρόμος.
Μέσα στο σκοτάδι του κρανίου, ο εγκέφαλος έχει μόνο μία πηγή αλήθειας. Αυτά που του λες εσύ. Είτε τα λες σε άλλον, είτε τα λες σε εσένα, για εκείνον είναι το ίδιο. Είναι η φωνή του αφεντικού που έρχεται από μέσα.

Δεν ζεις στον κόσμο έξω από το κόκκαλο. Ζεις στον κόσμο που φτιάχνει ο εγκέφαλος μέσα στο κόκκαλο, με βάση αυτά που του λες κάθε μέρα.

-Άρα τι να κάνω αύριο;
-Μην προσπαθήσεις να αλλάξεις τον κόσμο έξω από το κόκκαλο. Δεν τον έχεις δει ποτέ. Άλλαξε αυτό που λες μέσα στο κόκκαλο. Και ο έξω κόσμος θα μοιάζει αλλιώς.