Το πιο τρομακτικό κελί στον κόσμο, είναι το κρανίο μας!

Υπάρχει μια αρκετά ενοχλητική σκέψη που μπορεί να σου χαλάσει τη μέρα, χωρίς καν να χρειάζεται να συμβεί κάτι.

Είσαι στο μπαλκόνι, στο μετρό ή στο αυτοκίνητο. Χαλαρώνεις, πίνεις τον καφέ σου, χαζεύεις στο κινητό και πέφτεις πάνω σε αυτόν τον τίτλο.

”Ποτέ δεν θα βγεις πραγματικά έξω από το κρανίο σου.”

Ναι, ξέρω. Δεν είναι και το πιο ευχάριστο μήνυμα για να ξεκινήσεις τη μέρα σου.

Αλλά σκέψου το λίγο.

Όλα περνούν από τον εγκέφαλό σου

Όλα όσα γνωρίζεις για τον κόσμο φτάνουν σε εσένα μέσω του εγκεφάλου σου.

Τα μάτια σου λαμβάνουν φως. Τα αυτιά σου αντιλαμβάνονται δονήσεις. Το δέρμα σου καταγράφει ερεθίσματα.

Και κάπου μέσα σε αυτό το βιολογικό μηχάνημα που κουβαλάς πάνω στους ώμους σου, όλα αυτά μετατρέπονται σε αυτό που αποκαλείς ”πραγματικότητα”.

Πολύ βολικό σύστημα.

Ο εγκέφαλος παίρνει ηλεκτρικά και χημικά σήματα και σου λέει:

«Μην ανησυχείς. Ξέρω τι γίνεται».

Και φυσικά τον πιστεύουμε.

Γιατί τι επιλογή έχουμε;

Δεν υπάρχει κάποια υπηρεσία εξυπηρέτησης πελατών της πραγματικότητας στην οποία μπορείς να τηλεφωνήσεις:

«Καλημέρα, θα ήθελα να επιβεβαιώσω ότι αυτό που βλέπω είναι όντως πραγματικό και όχι κάποια εσφαλμένη νευρολογική ερμηνεία».

«Παρακαλώ περιμένετε στη γραμμή».

Και περιμένεις.

Για πάντα.

Το πρόβλημα με την πραγματικότητα

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο απευθείας. Βιώνεις την εκδοχή του κόσμου που κατασκευάζει ο εγκέφαλός σου, επεξεργαζόμενος τις πληροφορίες που λαμβάνει από τις αισθήσεις σου.

Το κόκκινο που βλέπεις δεν είναι απαραίτητα μια ιδιότητα που υπάρχει στον κόσμο ακριβώς όπως τη βιώνεις. Υπάρχουν φωτόνια, μήκη κύματος, νευρικά σήματα και ένας εγκέφαλος που μετατρέπει όλα αυτά σε εμπειρία χρώματος.

Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλός σου λειτουργεί σαν μεταφραστής.

Μόνο που δεν σου δείχνει ποτέ το πρωτότυπο κείμενο.

Και παρ’ όλα αυτά, έχεις την απίστευτη αυτοπεποίθηση να λες:

«Ξέρω πώς είναι ο κόσμος».

Εντυπωσιακό.Μπράβο.

Ένα βιολογικό όργανο περίπου ενάμιση κιλού, προστατευμένο μέσα σε ένα κρανίο, προσπαθεί να κατανοήσει το σύμπαν.

Ο άνθρωπος πραγματικά δεν στερείται αυτοπεποίθησης.

Κι αν είναι όλα μια προσομοίωση;

Εδώ εμφανίζεται η αγαπημένη σύγχρονη ιδέα: κι αν ζούμε σε μια προσομοίωση;

Ίσως το σύμπαν να είναι ένας τεράστιος υπολογισμός. Ίσως οι φυσικοί νόμοι να αποτελούν τους κανόνες ενός συστήματος. Ίσως η πραγματικότητα που γνωρίζουμε να είναι μια προσομοιωμένη εμπειρία.

Και αν ισχύει;

Έχουμε πρόβλημα.

Αλλά υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που συχνά ξεχνάμε.

Αν δεν είναι προσομοίωση, πάλι έχουμε πρόβλημα.

Γιατί εξακολουθούμε να βιώνουμε τα πάντα μέσα από τον εγκέφαλό μας.

Η υπόθεση της προσομοίωσης δεν λύνει το πρόβλημα της αντίληψης. Απλώς του αλλάζει όνομα.

Ακόμη κι αν αύριο αποδεικνυόταν ότι ζούμε σε μια προσομοίωση, η απόδειξη αυτή θα έφτανε σε εμάς μέσα από τα ίδια αισθητηριακά και νοητικά εργαλεία που χρησιμοποιούμε για να αντιλαμβανόμαστε οτιδήποτε άλλο.

Δεν μπορείς να βγεις από το σύστημα για να ελέγξεις το σύστημα.

Τουλάχιστον, όχι με κάποιον τρόπο που να γνωρίζουμε σήμερα.

Το σύμπαν χωρίς κουμπί εξόδου

Φαντάσου ότι βρίσκεσαι μέσα σε ένα δωμάτιο.

Οι τοίχοι είναι καλυμμένοι με εικόνες. Βλέπεις θάλασσες, βουνά, ανθρώπους, πόλεις και αστέρια.

Μπορείς να αγγίξεις τα αντικείμενα, να ακούσεις τους ήχους, να μυρίσεις τον αέρα.

Και κάποιος σου λέει:

«Αυτός είναι ο κόσμος».

Τον ρωτάς:

«Πώς ξέρεις;»

Και σου απαντά:

«Δεν ξέρω».

«Τότε πώς ξέρεις ότι υπάρχει κάτι έξω από αυτό το δωμάτιο;»

«Δεν ξέρω».

«Υπάρχει πόρτα;»

«Δεν ξέρω».

«Και πού βρίσκομαι;»

«Στο δωμάτιο».

«Πώς το ξέρεις;»

«Είμαι κι εγώ εδώ».

Καλώς ήρθες στην ανθρώπινη συνείδηση.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα. Γνωρίζουμε πάρα πολλά για τον κόσμο, έχουμε αναπτύξει επιστήμες και έχουμε επιβεβαιώσει αμέτρητα πράγματα μέσα από παρατήρηση και πειράματα.

Το πρόβλημα είναι ότι κάθε γνώση μας για την πραγματικότητα αποκτάται μέσα από την ίδια την ανθρώπινη δυνατότητα να παρατηρούμε, να σκεφτόμαστε και να ερμηνεύουμε.

Δεν διαθέτουμε μια εξωτερική θέση παρατήρησης, έξω από κάθε αντίληψη, για να συγκρίνουμε τον κόσμο όπως τον βιώνουμε με τον κόσμο όπως είναι ανεξάρτητα από εμάς.

Και αυτή είναι μια αρκετά ενοχλητική λεπτομέρεια για ένα είδος που έχει την τάση να πιστεύει ότι, αργά ή γρήγορα, θα βρει όλες τις απαντήσεις.

Και οι άλλοι άνθρωποι;

Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο παράξενα.

Μπορείς να είσαι δίπλα σε έναν άνθρωπο για πενήντα χρόνια και παρ’ όλα αυτά να μην έχεις ποτέ άμεση πρόσβαση στη συνείδησή του.

Μπορείς να ακούσεις τις σκέψεις του όταν τις εκφράζει. Να δεις το πρόσωπό του. Να τον αγγίξεις. Να τον αγαπήσεις.

Αλλά δεν μπορείς να πατήσεις ένα κουμπί και να δεις τον κόσμο από τα δικά του μάτια.

Δεν μπορείς να γνωρίζεις ακριβώς πώς βιώνει το κόκκινο χρώμα. Δεν μπορείς να μπεις για πέντε λεπτά στη συνείδησή του και να επιστρέψεις με μια αναφορά.

Δεν υπάρχει τέτοιο εισιτήριο.

”Η ανθρώπινη εμπειρία είναι προσωπική και άμεση μόνο για εκείνον που τη βιώνει.”

Ζούμε μαζί, αλλά ο καθένας βιώνει τη ζωή από τη δική του εσωτερική οπτική.

Και προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε χρησιμοποιώντας ήχους που ονομάζουμε λέξεις, ελπίζοντας ότι αυτό που υπάρχει στο μυαλό μας θα μεταφερθεί, έστω κατά προσέγγιση, στο μυαλό του άλλου.

Και μετά απορούμε γιατί παρεξηγούμαστε.

Ίσως, τελικά, η επικοινωνία να είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά κατορθώματα του ανθρώπου. Δύο διαφορετικές συνειδήσεις προσπαθούν διαρκώς να συναντηθούν, χωρίς να μπορούν ποτέ να γνωρίζουν με απόλυτη βεβαιότητα αν η συνάντηση είναι πλήρης.

Ο άνθρωπος θέλει απαντήσεις

Θέλουμε να ξέρουμε τι υπάρχει εκεί έξω.

Τι υπήρχε πριν από το σύμπαν. Τι υπάρχει μετά τον θάνατο. Αν υπάρχει Θεός. Αν υπάρχει πολυσύμπαν. Αν ζούμε σε προσομοίωση. Αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες.

Και την ίδια στιγμή δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε ούτε για το τι ακριβώς είπε κάποιος πριν από πέντε λεπτά.

Παρόλα αυτά, κοιτάμε τον ουρανό και προσπαθούμε να λύσουμε το μυστήριο της ύπαρξης.

Έχει μια κάποια ειρωνεία.

Ένα είδος κοσμικής υπεροψίας.

Δεν έχουμε καταφέρει να βγούμε από το ίδιο μας το κεφάλι, αλλά θέλουμε να εξηγήσουμε το σύμπαν.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ανθρώπινα χαρακτηριστικά μας. Δεν αντέχουμε εύκολα τα αναπάντητα ερωτήματα. Προτιμάμε συχνά μια βολική εξήγηση από την παραδοχή ότι δεν γνωρίζουμε.

Δημιουργούμε θεωρίες, φιλοσοφίες, θρησκείες και επιστημονικά μοντέλα. Άλλες ιδέες αποδεικνύονται χρήσιμες, άλλες καταρρέουν και άλλες παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα.

Η επιστήμη, τουλάχιστον στην καλύτερη εκδοχή της, δεν υπόσχεται ότι γνωρίζουμε τα πάντα. Προσπαθεί να ξεχωρίσει όσα μπορούμε να τεκμηριώσουμε από όσα απλώς υποθέτουμε.

Και αυτό απαιτεί κάτι που ο άνθρωπος δυσκολεύεται να κάνει:

Να παραδεχτεί τα όρια της γνώσης του.

Το κελί χωρίς τοίχους

Μπορεί να μη μάθουμε ποτέ τι βρίσκεται πραγματικά πέρα από τα όρια της ανθρώπινης αντίληψης.

Μπορεί η πραγματικότητα να είναι πολύ κοντά σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε. Μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική. Μπορεί να υπάρχουν πτυχές της που ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν έχει καν τη δυνατότητα να συλλάβει.

Δεν ξέρουμε.

Και ίσως δεν υπάρχει τίποτα πιο ειλικρινές από αυτές τις δύο λέξεις:

Δεν ξέρουμε.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να παρατηρούμε, να ερευνούμε, να αμφισβητούμε και να διορθώνουμε τις αντιλήψεις μας όταν τα στοιχεία μάς αναγκάζουν να το κάνουμε.

Όσο μακριά κι αν ταξιδέψουμε, όσο βαθιά κι αν κοιτάξουμε στο διάστημα και όσο εξελιγμένη κι αν γίνει η τεχνολογία μας, θα εξακολουθούμε να προσπαθούμε να κατανοήσουμε την πραγματικότητα μέσα από την ανθρώπινη συνείδηση.

Το κρανίο μας θα παραμένει εκεί.

Το μικρό βιολογικό κουτί μέσα στο οποίο εμφανίζεται ολόκληρος ο κόσμος μας.

Και κάπου εκεί μέσα, ένα κομμάτι νευρικού ιστού κοιτάζει το σύμπαν και αναρωτιέται:

«Τι είναι πραγματικό;»

Και το σύμπαν, μέχρι στιγμής, δεν έχει μπει στον κόπο να απαντήσει.

Ή, για να είμαστε δίκαιοι, μπορεί να απαντά συνεχώς.

Απλώς εμείς δεν έχουμε ακόμη καταλάβει τη γλώσσα του.