Το Βέλγιο μπλοκάρει ξανά τη χρήση 210 δισ. ρωσικών assets για την Ουκρανία

Νέα σύγκρουση στις Βρυξέλλες για τα ρωσικά κεφάλαια

Το Βέλγιο επανέλαβε την αντίθεσή του στη χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσίας για τη στήριξη της Ουκρανίας, βάζοντας νέο φρένο σε μια πρωτοβουλία που επιχειρούν να επαναφέρουν αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η εξέλιξη ήρθε μετά τις άτυπες συζητήσεις των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναδεικνύει ένα από τα πιο δύσκολα οικονομικά και νομικά ζητήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής απέναντι στον πόλεμο.

Τα κράτη-μέλη έχουν ακινητοποιήσει περίπου 210 δισ. ευρώ σε περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας. Το μεγαλύτερο μέρος, περίπου 185 δισ. ευρώ, βρίσκεται στη Euroclear, τον διεθνή οργανισμό εκκαθάρισης τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες. Η συγκέντρωση τόσο μεγάλου ποσού σε βελγική υποδομή σημαίνει ότι οποιαδήποτε απόφαση για μεταφορά, αξιοποίηση ή κατάσχεση των χρημάτων θα μπορούσε να εκθέσει το Βέλγιο σε δικαστικές απαιτήσεις και οικονομικά αντίποινα.

Ποιο είναι το σχέδιο που επανέρχεται

Η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πολωνία έχουν ζητήσει να εξεταστούν νέοι τρόποι αξιοποίησης των ρωσικών κεφαλαίων, υποστηρίζοντας ότι οι υφιστάμενες ευρωπαϊκές ενισχύσεις δεν επαρκούν για τις ανάγκες του Κιέβου. Οι τέσσερις χώρες προειδοποιούν ότι το δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ που έχει συμφωνηθεί για την Ουκρανία για την περίοδο 2026-2027 ενδέχεται να μην καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες άμυνας και λειτουργίας του ουκρανικού κράτους.

Το Κίεβο έχει ζητήσει να επιταχυνθεί η εκταμίευση μέρους των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, καθώς εκτιμά ότι υπάρχει χρηματοδοτικό κενό περίπου 23 δισ. ευρώ μόνο για την κάλυψη των αναγκών του υπουργείου Άμυνας. Η αξιοποίηση των ρωσικών κεφαλαίων θεωρείται από τους υποστηρικτές της πρότασης ένας τρόπος να ενισχυθεί η Ουκρανία χωρίς να επιβαρυνθούν άμεσα οι εθνικοί προϋπολογισμοί των κρατών-μελών.

Γιατί αντιδρά το Βέλγιο

Ο Βέλγος υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό δήλωσε ότι οι λόγοι για τους οποίους η χώρα του αντιτίθεται στην πρόταση δεν έχουν εξαφανιστεί. Σύμφωνα με τη βελγική θέση, η χρήση των κεφαλαίων θα μπορούσε να ισοδυναμεί στην πράξη με κατάσχεση κυρίαρχης κρατικής περιουσίας, δημιουργώντας προηγούμενο με απρόβλεπτες συνέπειες για το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το βασικό επιχείρημα των Βρυξελλών είναι ότι η Euroclear και, κατ’ επέκταση, το βελγικό κράτος θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με αγωγές από τη Ρωσία. Η Μόσχα έχει ήδη κινηθεί δικαστικά κατά της Euroclear, ενώ η βελγική κυβέρνηση ζητεί από τους εταίρους της πλήρη αμοιβαιοποίηση του ρίσκου και απεριόριστες εγγυήσεις. Με άλλα λόγια, το Βέλγιο δεν θέλει να επωμιστεί μόνο του το ενδεχόμενο αποζημιώσεων ή ζημιών, εάν η Ρωσία πετύχει δικαστικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκά ή άλλα δικαιοδοτικά συστήματα.

Η βελγική πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι τα περιουσιακά στοιχεία θα πρέπει να παραμείνουν ακινητοποιημένα έως ότου υπάρξει συμφωνία ειρήνης και καθοριστεί επίσημα το καθεστώς των πολεμικών αποζημιώσεων. Η θέση αυτή δεν σημαίνει επιστροφή των χρημάτων στη Ρωσία, αλλά απόρριψη της άμεσης μετατροπής τους σε χρηματοδοτικό εργαλείο για την Ουκρανία.

Η εναλλακτική πρόταση για ευρωπαϊκό όχημα

Στις Βρυξέλλες εξετάζεται τεχνικά και νομικά η ιδέα να μεταφερθούν τα ρωσικά κεφάλαια από τη Euroclear σε ένα ειδικό ευρωπαϊκό όχημα. Η πρόταση θα μπορούσε να μειώσει την άμεση έκθεση του Βελγίου, καθώς τα περιουσιακά στοιχεία και οι σχετικές υποχρεώσεις δεν θα παρέμεναν αποκλειστικά στη βελγική υποδομή.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη λύση βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο. Δεν υπάρχει τελική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ούτε συμφωνία των κρατών-μελών για τη νομική βάση, τον τρόπο διαχείρισης των κινδύνων ή το αν θα χρησιμοποιηθεί το αρχικό κεφάλαιο και όχι μόνο οι τόκοι που παράγονται από αυτό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αξιοποιήσει τα έκτακτα έσοδα από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, όμως η χρήση του ίδιου του κεφαλαίου θεωρείται πολύ πιο αμφιλεγόμενη. Η διαφορά είναι κρίσιμη: οι τόκοι αντιμετωπίζονται από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως έκτακτο κέρδος που προκύπτει από την ακινητοποίηση των assets, ενώ το αρχικό κεφάλαιο παραμένει ρωσική κρατική περιουσία.

Τι σημαίνει για την Ουκρανία και την Ευρώπη

Η νέα διαφωνία δείχνει ότι η ΕΕ δυσκολεύεται να συνδυάσει την πολιτική δέσμευση υπέρ της Ουκρανίας με την ανάγκη προστασίας της χρηματοπιστωτικής της σταθερότητας. Για το Κίεβο, η καθυστέρηση σημαίνει ότι η αναζήτηση χρημάτων θα συνεχιστεί μέσω κοινών δανείων, εθνικών συνεισφορών και υφιστάμενων ευρωπαϊκών μηχανισμών.

Για τις ευρωπαϊκές αγορές, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αφορά την ασφάλεια των κρατικών αποθεματικών και την αξιοπιστία των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών θεσμών. Εάν η ΕΕ προχωρούσε σε κατάσχεση, άλλες χώρες θα μπορούσαν να επανεξετάσουν το κατά πόσο είναι ασφαλές να διατηρούν κρατικά αποθεματικά σε ευρωπαϊκές υποδομές. Από την άλλη πλευρά, εάν η Ένωση δεν χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια, θα πρέπει να καλύψει τις ανάγκες της Ουκρανίας με πρόσθετο δημόσιο χρέος ή με νέες δημοσιονομικές δεσμεύσεις.

Προς το παρόν, το μόνο βέβαιο είναι ότι το Βέλγιο δεν έχει αλλάξει θέση και ότι δεν έχει εγκριθεί σχέδιο κατάσχεσης ή άμεσης μεταφοράς των ρωσικών κεφαλαίων. Οι συζητήσεις συνεχίζονται σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο, ενώ οι τελικές αποφάσεις θα απαιτήσουν ευρύτερη συναίνεση μεταξύ των κρατών-μελών. Οι εκτιμήσεις για τις πιθανές νομικές συνέπειες, τις αντιδράσεις της Μόσχας και το συνολικό κόστος για τους Ευρωπαίους φορολογουμένους παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και όχι επιβεβαιωμένα γεγονότα.

Πηγές

Euronews: Belgium pushes back against new attempt to use Russian assets to support Ukraine

Reuters μέσω MarketScreener: Belgium’s position on frozen Russian assets unchanged, minister says

Xinhua: Belgium rejects renewed push on frozen Russian assets