Τόσα χρόνια, όταν κάποιος αγχώνεται, του λέμε το απλούστερο πράγμα του κόσμου: «πάρε μια ανάσα». Μόνο που αυτή η φράση ίσως κρύβει πολύ περισσότερη βιολογία απ’ όση φανταζόμασταν. Η αναπνοή δεν είναι απλώς η διαδικασία με την οποία βάζουμε οξυγόνο στο σώμα και αποβάλλουμε διοξείδιο του άνθρακα. Νεότερη έρευνα δείχνει ότι ο ρυθμός της αναπνοής συνδέεται στενά με τον ρυθμό της ηλεκτρικής δραστηριότητας σε εκτεταμένες περιοχές του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Ερευνητές του University of Iowa μελέτησαν ανθρώπους στους οποίους υπήρχαν ήδη τοποθετημένα ενδοκρανιακά ηλεκτρόδια για ιατρικούς λόγους. Έτσι δεν χρειάστηκε να μαντέψουν τι συμβαίνει βαθιά στον εγκέφαλο από μια εξωτερική μέτρηση: μπόρεσαν να εξετάσουν άμεσα τη νευρωνική δραστηριότητα σε περισσότερα από 1.200 σημεία. Και εκεί εμφανίστηκε κάτι εντυπωσιακό. Ο ρυθμός της αναπνοής φαινόταν να οργανώνει και να συγχρονίζει δραστηριότητα σε ένα ευρύ δίκτυο εγκεφαλικών περιοχών.
Η αναπνοή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα του εγκεφάλου
Μέχρι εδώ έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε τη σχέση μονόδρομα: ο εγκέφαλος δίνει εντολές, οι πνεύμονες αναπνέουν. Η νέα εικόνα είναι πιο ενδιαφέρουσα. Η αναπνοή φαίνεται να επιστρέφει ένα επαναλαμβανόμενο βιολογικό σήμα προς το νευρικό σύστημα, ικανό να συντονίζεται με την εγκεφαλική δραστηριότητα.
Το φαινόμενο παρατηρήθηκε όχι μόνο όταν οι άνθρωποι ήταν ξύπνιοι αλλά και κατά τον ύπνο. Οι ερευνητές εξέτασαν ακόμη δεδομένα μηχανικού αερισμού και βρήκαν στοιχεία που δείχνουν ότι ο ίδιος ο αναπνευστικός ρυθμός μπορεί να συμμετέχει σε αυτή την οργάνωση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αναπνοή «ελέγχει» τον εγκέφαλο ούτε ότι μια συγκεκριμένη τεχνική αναπνοής θεραπεύει ασθένειες. Σημαίνει όμως ότι κάτι που θεωρούσαμε κυρίως μηχανισμό ανταλλαγής αερίων λειτουργεί ταυτόχρονα ως ρυθμική πληροφορία για το νευρικό σύστημα.
Και να πάλι μπροστά μας η λέξη: ΣΗΜΑ
Μετά το προηγούμενο άρθρο μας για τη σημασία της λέξης «σήμα», είναι δύσκολο να μην προσέξεις την ειρωνεία. Το σώμα δεν αποτελείται απλώς από όργανα που κάνουν ξεχωριστές δουλειές. Είναι ένα αδιανόητα πολύπλοκο δίκτυο επικοινωνίας. Νευρικά σήματα, χημικά σήματα, ορμονική σηματοδότηση, καρδιακοί ρυθμοί και τώρα ο ίδιος ο κύκλος εισπνοής και εκπνοής εμφανίζεται ως ένας ακόμη ρυθμός που σχετίζεται με την οργάνωση της εγκεφαλικής δραστηριότητας.
Και εδώ βρίσκεται ο ελέφαντας μέσα στο δωμάτιο: όταν ακούμε τη λέξη «σήμα», σκεφτόμαστε κεραίες, κινητά και Wi-Fi. Όταν ακούμε «συχνότητα», σκεφτόμαστε ραδιόφωνο. Όταν ακούμε «συγχρονισμό», σκεφτόμαστε μηχανές. Όμως η βιολογία χρησιμοποιεί ρυθμούς και σηματοδότηση παντού. Η καρδιά έχει ρυθμό. Ο εγκέφαλος εμφανίζει ταλαντώσεις. Η αναπνοή έχει ρυθμό. Τα κύτταρα επικοινωνούν με σήματα. Η ζωή δεν είναι στατική· είναι μια διαρκής ανταλλαγή πληροφορίας.
Γιατί αλλάζει η αναπνοή όταν φοβάσαι;
Το σώμα το γνωρίζει ήδη χωρίς να έχει διαβάσει καμία επιστημονική εργασία. Φοβάσαι και η αναπνοή επιταχύνεται. Ηρεμείς και γίνεται βαθύτερη και πιο αργή. Τρέχεις και αλλάζει. Κοιμάσαι και αλλάζει ξανά. Κλαις, γελάς, μιλάς ή τραγουδάς και μεταβάλλεις συνεχώς το αναπνευστικό μοτίβο.
Γνωρίζαμε ότι η ψυχική και σωματική κατάσταση αλλάζει την αναπνοή. Το ενδιαφέρον ερώτημα είναι πόσο ισχυρά λειτουργεί και η αντίστροφη κατεύθυνση: κατά πόσο δηλαδή η μεταβολή του αναπνευστικού ρυθμού μπορεί να επηρεάζει τα δίκτυα του εγκεφάλου. Εκεί πλέον υπάρχει ένα μεγάλο πεδίο έρευνας που μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα τη σχέση αναπνοής, προσοχής, συναισθήματος, ύπνου και νευρωνικής λειτουργίας.
«Πάρε μια ανάσα» — τελικά δεν ήταν τόσο χαζή συμβουλή
Κάπου εδώ υπάρχει και η κωμωδία της υπόθεσης. Ξοδεύουμε δισεκατομμύρια για να εξετάσουμε τον εγκέφαλο με την πιο προηγμένη τεχνολογία που διαθέτουμε και στο τέλος η επιστήμη ανακαλύπτει πόσο βαθιά συνδεδεμένη είναι μαζί του μία λειτουργία που κάνουμε περίπου είκοσι χιλιάδες φορές την ημέρα χωρίς καν να τη σκεφτόμαστε.
Η γιαγιά που έλεγε «κάτσε παιδί μου και πάρε δυο ανάσες» προφανώς δεν γνώριζε από ενδοκρανιακά ηλεκτρόδια και νευρωνικές ταλαντώσεις. Ίσως όμως είχε παρατηρήσει κάτι που το ανθρώπινο σώμα μάς δείχνει από τότε που υπάρχουμε.
Το σημαντικό είναι να μη μετατρέψουμε την επιστήμη σε παραμύθι
Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι μπορούμε να θεραπεύσουμε οποιαδήποτε πάθηση απλώς αλλάζοντας τον τρόπο που αναπνέουμε. Δεν αποδεικνύει ότι κάθε θεωρία γύρω από «συχνότητες» είναι σωστή. Αυτό θα ήταν άλμα πολύ μεγαλύτερο από τα δεδομένα.
Αποδεικνύει όμως κάτι αρκετά συναρπαστικό από μόνο του: ένας από τους βασικότερους ρυθμούς του σώματός μας συνδέεται με εκτεταμένη εγκεφαλική δραστηριότητα. Και μας θυμίζει ότι όταν μιλάμε για σήματα, ρυθμούς και συγχρονισμό μέσα στον άνθρωπο, δεν μιλάμε αναγκαστικά μεταφορικά. Μιλάμε για πραγματικές βιολογικές διαδικασίες που μπορούν να μετρηθούν.
Ίσως λοιπόν το επόμενο πείραμα να είναι το απλούστερο. Σταμάτα για ένα λεπτό. Άφησε την οθόνη. Παρατήρησε χωρίς να πιέσεις τίποτα τον ρυθμό της αναπνοής σου. Γιατί κάτι που κάνεις από την πρώτη στιγμή που ήρθες σε αυτόν τον κόσμο μπορεί να είναι πολύ περισσότερο από μια απλή αντλία αέρα.
Κατοχικά Νέα
Ελληνικά 